Muziek&Liturgie - Maandblad van de Koninklijke Vereniging van Organisten en Kerkmusici

■ Home > Oktober 2009

Oktober 2009
Themanummer: Felix Mendelssohn (1809-1847)

Felix Mendelssohn 1809-1847

Dit jaar is het precies 200 jaar geleden dat de componist Felix Mendelssohn Bartholdy werd geboren. In dit nummer van Muziek en Liturgie geeft Sebastiaan 't Hart een overzicht van de muziekopleiding van Mendelssohn. Reeds op jonge leeftijd kreeg Mendelssohn les in piano, viool en orgel. Dit maakte overigens onderdeel uit van een brede opleiding, die onder meer bestond uit teken- en schilderlessen, dansles en klassieke talen.

Felix Mendelssohn op 13-jarige leeftijd.

Samen met zus Fanny kreeg Felix Mendelssohn les van Carl Friedrich Zelter. Deze concentreerde zich met name op muziek uit de achttiende eeuw, waardoor Mendelssohn al op vroege leeftijd in contact kwam met de muziek van Bach. Zelter onderwees Mendelssohn in harmonie, contrapunt, becijferde bas en harmonisatie.

Carl Friedrich Zelter, Mendelssohns belangrijkste leermeester

Tussen ongeveer 1820 en 1822 kreeg Mendelssohn orgelles van August Wilhelm Bach (geen familie van). Daarnaast had hij vioolles van achtereenvolgens Carl Wilhelm Henning en Eduard Rietz.

De oratoria van Mendelssohn

Mendelssohns bekendste vocale werken zijn de twee oratoria Paulus en Elias. Oratoria over bijbelse figuren waren met name in Duitsland zeer populair. In tegenstelling tot de achttiende-eeuwse voorlopers waren ze niet bedoeld voor liturgisch gebruik, maar om concertant uit te voeren.

Mendelssohn was uitstekend op de hoogte van de oratoria van Bach en Händel, en hij integreerde de barokke vormen die hij bij hen aantrof op een muzikale en persoonlijke wijze in zijn eigen klankwereld. In de begeleidingen van de recitatieven herkennen we nog de basso-continuobegeleidingen van zijn barokke voorgangers.

Reeds in december 1831 ontstonden de eerste ideeën voor Paulus. Toch duurde het nog tot 1834 voordat Mendelssohn echt stevig ermee aan de slag ging. Het oratorium beleefde zijn première op 19 mei 1836. De kritieken waren lovend, en er kwam zelfs een Engelse versie.

De eerste pagina van Mendelssohns Duitse versie van Elias

In de zomer van 1844 ontstonden de plannen voor een tweede oratorium: Elias. Hoewel hij aanvankelijk van plan was het werk in het Duits te componeren, besloot hij in 1845, na een uitnodiging voor het Birmingham Festival, het libretto te laten vertalen in het Engels. Elias ging in 1846 in Birmingham in première.

Mendelssohns vocale kerkmuziek

Johann Sebastian Bach is het grote voorbeeld van Mendelssohn. Als hij zelf kerkmuziek componeert, laat hij Bach over zijn schouder meekijken. Wim Kloppenburg bespreekt Mendelssohns vocale kerkmuziek, waarbij een vergelijking met Bach niet uit kan blijven.

Mendelssohn was niet alleen een groot componist, maar ook een begenadigd beeldend kunstenaar, zoals blijkt uit deze aquarel van de Kleine Groenmarkt in Den Haag.

Mendelssohn componeerde een aantal cantates, die grote verwantschap vertonen met de cantates van Bach. In sommige opzichten is hij zelfs nog 'bachser' dan Bach, zo concludeert Kloppenburg.

De eerste pagina van Mendelssohns motet Jubilate Deo in de Engelse versie: 'O be joyful'

Slechts een klein deel van zijn kerkmuzikale composities werd tijdens Mendelssohns leven uitgegeven. Een aantal ervan is pas sinds kort in een moderne uitgave beschikbaar. Van zijn Duitstalige Geistliche Abendmusik (op. 69) verscheen pas in 2006 de oorspronkelijke Engelse versie.

Mendelssohn geportretteerd door Edward Magnus, een jaar voor zijn dood

Meer informatie

Meer informatie over de hier genoemde onderwerpen vindt u in het oktober-nummer van Muziek&Liturgie.

U kunt dit nummer bestellen bij de penningmeester van de KvOK: penningmeester@kvok.nl.

Variations on De wereld is gewonnen

In het aprilnummer van Muziek&Liturgie vindt u als muziekbijlage Variations on De wereld is gewonnen van Simon Whalley. Dick Sanderman heeft hiervan een geluidsopname gemaakt, die u hier online kunt beluisteren.

Geluidsopname
De wereld is gewonnen (mp3-bestand).

Index muziekbijlagen

In de loop van de jaren zijn in Muziek&Liturgie, en voorheen in Organist&Eredienst, tal van muziekbijlagen verschenen. Bent u op zoek naar een bepaalde liedbewerking? Kijk dan in het menu onder het kopje 'Index muziekbijl.'.

Link
Psalmen 1959-1968
Psalmen vanaf 1968
Gezangen

Muziek van de maand

NCRV-opname Willem Mudde

Lutherse kerk Den Haag 8 maart 1972

Muziekfragment: Bach, Peeters, Mudde