Reconstructie Achterstraat Dussen

Historie

Dussen bestond oorspronkelijk uit twee kernen: Muilkerk en Munsterkerk, beiden gelegen aan de boorden van het riviertje de Dusse. De plek van de oorspronkelijke kerk van Munsterkerk wordt verondersteld gelegen te hebben in de Zuidhollandse Polder, ongeveer vijfhonderd meter ten westen van de latere Kornschedijk (zie onderstaande kaart, links boven). Het centrum van Muilkerk werd gevormd door de bewoning rondom de kerk in het Binnen.

Munsterkerk verdween echter onder de golven van de Sint Elisabethsvloed van 1421. Doch met de aanleg van de Kornschedijk, in 1461, ontwikkelde zich aan deze nieuwe dijk opnieuw bewoning, hetgeen gestimuleerd werd door de hogere ligging waardoor men zich gevrijwaard wist van de nog steeds met een zekere regelmaat terugkerende wateroverlast. De kern van de bewoning aan de dijk werd gevestigd bij de uitwateringssluis van de polders Groot- en Klein Zuideveld die weldra werd aangeduid als Munsterkerk hoewel de oorspronkelijk nederzetting oorspronkelijk dus meer westelijk gelegen is geweest. De uitwateringssluis werd Munsterkersche Sluis genoemd, kortweg De Sluis.

Ook Muilkerk ontworstelde zich aan het water dankzij de bescherming van de Kornschedijk. Muilkerk behield echter haar traditionele nederzettingsvorm - uniek voor de streek -die het ook voordien moet hebben gehad, met twee straten langs het riviertje de Dusse en een verscheidenheid aan bebouwing die vooral vˇˇr de Tweede Wereldoorlog een zekere grandeur uitstraalde met fraaie boerenhofstedes, prachtige herenhuizen en villa's, de marechausseekazerne, graanmolen De Gunst, het middeleeuws kerkje en natuurlijk het kasteel van de Heren van Dussen. De twee straten langs de noord- en zuidoever van de Dusse liepen vanaf Meeuwen door tot aan de Kornschedijk, ter hoogte van Oudestraat. Op onderstaande kaart, die dateert van rond 1900, is dit goed te zien. Heel toepasselijk wordt de weg langs de noordoever op kaarten uit de zestiende eeuw aangeduid als Lange Straet.

dussen1905

Voor een deel is die unieke nederzettingsstructuur nog steeds aanwezig met de Baan, het Binnen en de Muilkerk gelegen aan de noordkant van de Dusse, en aan de zuidkant van het water met de Achterstraat van het Binnen en den Hoek. Het meest westelijke deel van den Hoek is in zijn min of meer oorspronkelijke vorm bewaard gebleven en is thans een prachtige landweg voor voetgangers en fietsers. Den Hoek en de Achterstraat van het Binnen zijn ge´ntegreerd in de bebouwde kom van het dorp.
bosschen.jpg

Ter hoogte van de Ruttensteeg (voorheen Dussensche Steeg) eindigt thans de Achterstraat van het Binnen. Maar dit is pas sinds de ruilverkaveling in de jaren zestig van de vorige eeuw het geval. Vˇˇr die tijd liep de Achterstraat door langs de Dusse en evenwijdig aan de Baan om in zuidelijke richting aan te sluiten op de Diebracht. De Diebracht stond rechtstreeks in verbinding met het Capelsche Veer en vˇˇr het graven van de Bergse Maas met het voetveer over de Scheisloot en het Capelsche Veer over de Oude Maas.

Nagenoeg ook verdwenen is de Achterstraat richting Meeuwen, die overigens tot het gebied van de gemeente Meeuwen behoorde. Slechts een klein deel van deze weg, leidend naar de boerderijen van Han Akkerman en Piet Govaert, is in zijn oorspronkelijke vorm bewaard gebleven. Het aansluitende deel in oostelijke richting naar Meeuwen is thans onderdeel van de Baan, terwijl de aansluiting in westelijke richting op de Diebracht in 1962 met de ruilverkaveling werd geruimd, een en ander vooruitlopend op de aanleg (1965) van de procinciale weg Hank-Aalburg. De Bosschen (zie foto), aansluitend op de Baan en gelegen op de noordoever van de Dusse en naar het Meeuwens kasteel voerend, viel eveneens ten prooi aan de verkavelingswoede van de jaren zestig. Slechts dankzij de vasthoudendheid van bewoner Jan Akkerman, die zich in tegenstelling tot zijn broer Frans Akkerman, die ook aan de Bosschen woonde, niet liet uitkopen, is een deel van de Bosschen nog bewaard gebleven.

Onderbreking van Achterstraat

Op onderstaande kaart is de aaneengesloten weg langs de zuidoever van de Dusse vanaf de Kornschedijk tot de aansluiting op de Diebracht gekleurd weergegeven. De groen gearceerde delen vormen de thans de nog intact zijnde delen van Hoek en Achterstraat waarlangs vrijwel geen bebouwing aanwezig is. Het blauwe gedeelte is ge´ntegreerd in de kombebouwing van Dussen. Het rode deel is tijdens de ruilverkaveling verdwenen. Met het verdwijnen van het rode deel is ook de aaneengesloten verbinding van de Dussendijk via Hoek, Achterstraat en Diebracht met de Rommegatsedijk onderbroken en daarmee ook een deel van het unieke karakter van de nederzettingsvorm van Dussen Muilkerk. Bovendien verkeert het meest oostelijk (groene) deel van de Achterstraat in een wat verwaarloosde toestand en kan de vergelijking met het natuurschoon van het westelijke (groene) deel van de Hoek niet doorstaan.

Kadasterkaart Gemeente Dussen

Achterstraat anno 2006

Onderstaand een fotoimpressie van de toestand waarin het deel van de Achterstraat langs de Baan thans verkeert.

Achterstraat bij Diebracht

De Achterstraat evenwijdig aan de Baan zoals die er thans bijligt
bij de aansluiting met de Diebracht.

Achterstraat naar zwemput

Een feite niet veel meer dan een landbouwweg,
door de jeugd ook wel gebruikt om bij de zwemput te geraken.

Achterstraat bij Middelkoop

Toch zijn er ook nog delen die een wat fraaier aanblik
bieden zoals ter hoogte van de boerderij van Middelkoop.

Achterstraat met Dusse

De natuur langs het water van de Dusse is een lust voor het oogvoor de ondernemende wandelaar die de Achterstraat weet te vinden.

Achterstraat einde

Een weinig verderop richting het Binnen eindigt de Achterstraat
terwijl men vroeger hierlangs ook naar het Binnen kon.

Verdwenen Achterstraat

Ter hoogte van de bocht in de Baan is de verbinding met het Binnen
tijdens de ruilverkaveling in de jaren zestig van vorige eeuw verdwenen.

Achterstraat in Baanbocht

Onderbroken is het deel tot de woning van Donkersloot
waar Voor- en Achterstraat van het Binnen verbonden zijn.

Graanmolen de Gunst

Niet alleen de aansluiting op de Achterstraat van de Baan is verdwenen
maar ook de fraaie molen De Gunst.

Hoe het ook zou kunnen

Ondanks de voor een deel nog redelijk in tact zijnde Achterstraat bij de Baan staat buiten kijf dat een zekere mate van reconstructie van de weg een verrijking voor de kern Dussen zou betekenen. En dat het ook anders kan, met behoud van oorspronkelijke vorm en functie als landbouwweg en voet- en fietspad, bewijst de fraaie fotoreportage van het meest westelijk deel van de Hoek, de weg die vroeger een onlosmakelijk geheel vormde met de Achterstraat van het Binnen en de Baan. Een ander voorbeeld vormt de weg die langs de rand van het natuurreservaat de Kornsche Boezem vanaf de Kornsepad voert tot aan de watermolen in Den Duijl.

Hoek Hoek
Hoek Hoek
Natuurreservaat Natuurreservaat

Brabants Landschap

Een optie om een reconstructie van de Baanse Achterstraat te realiseren, is het in de arm nemen van het Brabants Landschap.
Sinds 1932 strijdt Brabants Landschap voor het behoud van natuur- en landschapsschoon in Noord-Brabant. Op dit moment heeft zij verspreid over de provincie circa 15.000 ha in eigendom en beheer. Het aantal gezinnen dat Brabants Landschap steunt, bedraagt nu al 32.000. Brabants Landschap geeft ook voorlichting over de aanleg en het onderhoud van kleine landschapselementen als houtwallen, erfbeplantingen en poelen. De aanleg ervan wordt (deels) gesubsidieerd. Voorts co÷rdineert zij het vrijwillig landschapsbeheer en het vrijwillig weidevogelbeheer. Voor het kweken van meer begrip voor natuurbehoud, doet Brabants Landschap echter meer dan aankopen en beheren, namelijk: het uitgeven van boeken, gidsen, brochures en een eigen natuurtijdschrift; het uitzetten van wandelroutes en het geven van excursies.

Co÷rdinatiepunt Landschapsbeheer van het Brabants Landschap zet zich naast het aankopen en beheren van terreinen ook in voor natuur en landschap buiten de grotere natuurgebieden. Het gaat daarbij vooral om behoud, herstel en ontwikkeling van landschapselementen in het agrarische gebied. Via voorlichting aan verschillende doelgroepen en financiŰle ondersteuning van projecten wordt hier invulling aan gegeven. De uitvoering van deze taak is sinds 1980 door de Provincie ondergebracht bij Brabants Landschap. Vanaf 1993 wordt dit onderdeel het Co÷rdinatiepunt Landschapsbeheer genoemd. Het co÷rdinatiepunt is aangesloten bij het samenwerkingsverband Landschapsbeheer Nederland

Copyright ę 2003 Brabants Landschap

Colofon

Reageren kan via e-mail naar: tonlensvelt@ziggo.nl

Initiatief en samenstelling: Ton Lensvelt - Dussen

Fotografie: Ben Lensvelt.

Medewerking verleend door: Brabants Landschap

Laatst bijgewerkt op: 12 juli 2009