Onderwijs in Hank

Onderwijs voor jongens en meisjes in Hank

Enige notities inzake de scholen in Wijk C, Mariapolder of Hank

Volgens een vergelijkend schoolonderzoek 1818-1843 gepubliceerd in het tijdschrift 'Nieuwe bijdragen ter bevordering van het onderwijs en de opvoeding, voornamelijk met betrekking tot de lagere scholen in het Koningrijk der Nederlanden' werd de eerste school in Hank in 1818 gesticht. Dit jaartal was vermoedelijk niet juist. Het eerste schoolgebouw met schoolhuis aan de Buitendijk werd pas geruime tijd later gerealiseerd.

In hetzelfde tijdschrift 'voor den jare 1833 [volgno 9]' van september 1833, verscheen de volgende advertentie:
'DUSSEN BUITENDIJK. Voor de nieuw opgerigte openbare school alhier worden opgeroepen sollicitanten, voorzien van acten van den derden of hoogeren rang, bewijzen van goed gedrag en ervarenheid in het geven van een oordeelkundig onderwijs, om zich, vóór het einde der maand Öctober, aan te geven bij den Burgemeester te Dussen P. J. STAEL, of den Districts-Schoolopziener H. E. Verschoor, te Sleeuwijk. De voordeelen zijn, nevens het gebruik van eene nieuwe woning, een Landelijk tractement van ƒ 120, en de schoolgelden van leerlingen, uit eene bevolking van 600 zielen,, gerekend op 5, 7½ en 12½ cents per week. De dag van het examen zal aan iederen belanghebbende schriftelijk worden opgegeven'.

In 1834 volgde de benoeming. 'DUSSEN, Buitendijk. Op ontvangene autorisatie, is tot openbaar onderwijzer alhier benoemd Willem Sengers, bezittende den derden rang, die, den 27 Februari 1.1., zijne functiën heeft aanvaard'.
Hij gaf onderwijs aan scholen in verschillende plaatsen en haalde ondertussen zijn diploma's.
Willem Sengers, den 28 April l824, oud 19 jaren, geëxamineerd in Noord-Braband. Kweekeling te Nederwetten.
Willem Sengers, den 11 Oct. 1826, oud 21 jaren, geëxamineerd in Noord-Braband. Ondermeester te Gerwen. Bezat den vierden rang.
Willem Sengers, solliciteerde in augustus 1828 naar een betrekking als onderwijzer aan de school in Liempde, die hij al tijdelijk waarnam. In 1829 solliciteerde hij aan de openbare school in Geldrop. In 1829 was hij ondermeester te Kaatsheuvel en solliciteerde aan de school in Bokhoven. En in 1833 reageerde hij op de advertentie voor de school aan de Buitendijk.
'DUSSEN, Buitendjk. Op ontvangene autorisatie, is tot openbaar onderwijzer alhier benoemd Willem Sengers, bezittende den derden rang, die, den 27 Februari 1.1. [1834], zijn functiën heeft aanvaard.

In 1837 stond hij als Onderwijzer te Dussen op de intekenlijst van het boek 'Levens der heiligen, kerkvaders en martelaren'. Kennelijk is hij tot 1838 in betrekking gebleven, want in september 1838 is er opnieuw een vacature. 'DUSSEN, Buitendijk. Door het vertrek van den onderwijzer Sengers, van hier naar Stiphout, is deze openbare school vacant; in de tijdelijke waarneming is voorzien en men wachte nadere opgave'.

Dussen Buitendijk vacant sinds september 1838. In November 1839 werd benoemd als hoofonderwijzer in wijk C meester Gijsbert van Heeswijk, onderwijzer in de 3de rang.

In 1837 werd een nieuwe classificatie ingevoerd voor de scholen. De school aan de Buitendijk werd toen gerangschikt onder klasse 2 (op een schaal van 1 tot 3).

Informatie uit Aardrijkskundigwoordenboek van Van der Aa: Hank (1838) 70 huizen, 80 gezinnen, 390 inwoners, school (wijk C) met 55 leerlingen en met onderwijzer G. van Heeswijk.

Omstreeks 1840 werd de school aan de Buitendijk belangrijk verbeterd.

In 1843 werd het eerder aangehaalde vergelijkend schoolonderzoek gepubliceerd over de jaren 1818 en 1843. Over 1818 zijn van Hank geen gegevens bekend omdat de school in dat jaar zou zijn opgericht, wat dus vermoedelijk pas later het geval was. In 1843 telde de school 88 leerlingen, verdeeld over 2 klassen en met onderwijzend personeel van de 3de rang. De staat van het onderwijs werd als zeer goed gekwalificeerd, welke kwalificatie ook werd toegekend aan het schoolgebouw, het schoolmeubilair en de onderwijzerswoning.

De periode 1843 - 1881 dient nog nader te worden onderocht.

DUSSEN 14 Dec 1881. De gemeenteraad is tot heden niet gelukkig in het vinden van een hulponderwijzer aan de openbare school in wijk C. Sedert een jaar of zes wordt er af en toe geadverteerd en een salaris eerst van f 400,- geboden, dat bij de laatste oproeping reeds tot f 600 is opgevoerd zonder dat zich liefhebbers opdoen. Een treurige toestand daar het hoofd dier school in dit getijde geheel alleen staat voor ruim 120 leerlingen die over twee lokalen verdeeld zijn In overleg met de schoolautoriteiten worden nu de leerlingen in twee afdeelingen gescheiden die beurtelings des vooren en des namiddags onderwijs ontvangen.

DUSSEN 21 Juni 1883. Tot onderwijzer in de openbare school wijk C in deze gemeente (hoofd de heer G van Heeswijk) is benoemd de heer R L A van de Wakker te ’s Bosch.

DUSSEN Augustus 1884. Tot onderwijzer in wijk C dezer gemeente is benoemd de heer J. Stadhouders thans te Baarn.

Hulponderwijzer Karolus Franciscus Immens
Informatie deels aangeleverd door Maurice Kruijk, achterkleinzoon van meester Immens, emails december 2017

DUSSEN 16 Jan 1886. Benoemd tot onderwijzer in de school wijk C de heer C.F. Immens.

Uit de officiële aanstellingsbrief van 14 januari 1886, afgegeven door het gemeentebestuur van Dussen en ondertekend door Sprangers, namens de Raad, secretaris L. Schneider en burgemeester J. Snijders en wethouder J.van Steen, blijkt Karolus Franciscus Immens te zijn aangesteld als 'Onderwijzer' in wijk C voor een jaarwedde van 450 gulden plus 50 gulden extra voor elk vol dienstjaar, hieronder tevens begrepen het geven van avond- en herhalingsschool gedurende vijf maanden per jaar.

Hij was in 1864 geboren in Aalten Gld en in 1874 met zijn ouders (zijn vader was rijksambtenaar) via Den Bosch in Heusden neergestreken. In augustus 1879 is hij vanuit Heusden naar Kampen vertrokken. Hij had namelijk vrijwillig getekend voor het leger, voor zes jaar bij het Instructie Bataljon. Op 6 juni 1880 werd hij overgeplaatst naar het 5e regiment Infanterie, 1e bataljon, 1e compagnie. Op 19 augustus 1885 trad hij uit dienst, hij had toen de rang van sergeant. In september 1885 keerde hij vanuit Nijmegen weer terug in Heusden om een paar maanden later, in januari 1886, naar Hank te verhuizen.

De oude school aan de Buitendijk in Hank was gevestigd even voorbij de aansluiting met de Korte Dijk. Op de hoek van de Buitendijk met de Korte Dijk stond het café van Janus van Bergen. Schuin daar tegenover stond de school met daarnaast de herberg de Roode Leeuw van Jan Lensvelt, later van zijn echtgenote Maria van Gils die hertrouwde met Andreas van der Pluijm. Tegenover het hoge schoolgebouw, dat binnendijkse stond, werd in 1892 een nieuw schoolhuis gebouwd. Dit pand staat er nog steeds en is thans gerestaureerd. De school is tot omstreeks 1910/11 in gebruik gebleven.

Karolus vond in Hank niet alleen een betrekking als onderwijzer maar ook de liefde. In maart 1891 trouwde hij in Heusden met de drie jaar jongere Gijsberta Goverdina van Heeswijk, dochter van het hoofd der school in Hank. Daar was echter wel het een en ander aan voorafgegaan. Haar ouders en dan waarschijnlijk vooral haar vader, waren namelijk tegen het huwelijk, reden waarom de meerderjarige (23 jaar) Gijsberta haar vader voor het kantongerecht in Heusden daagde om daar gehoord te worden naar zijn beweegredenen. De oude Van Heeswijk was toen al ernsig ziek en liet verstek gaan bij de rechtszaak. Zodoende kon het huwelijk doorgang vinden, waarbij haar moeder overigens gewoon mondeling toestemming gaf. Eén dag nadat zijn dochter getrouwd was, stierf meester Van Heeswijk.

Ze gingen aan de Buitendijk wonen, vermoedelijk bij Gijsberta's moeder. Door het overlijden van zijn schoonvader kwam de functie van hoofdonderwijzer vrij aan de school waar Karolus werkte. Hij kwam daar echter niet voor in beeld omdat hij de vereiste kwalificaties daarvoor miste. De krant berichtte dat hij een andere betrekking aanvaard had. DUSSEN Mei 1891. De heer Immens onderwijzer alhier is voor eene dergelijke betrekking benoemd te Vragender gem Lichtenvoorde. Waarschijnlijk is het echter bij een sollicitatie gebleven, want in september 1891 verzorgde hij nog een inleiding over een te bespreken agendapunt tijdens een vergadering in Meeuwen van het Onderwijzersgezelschap van het Arrondissement Heusden. In april 1893 of 1894, dat is niet helemaal duidelijk, is hij met zijn gezin - ze hadden ondertussen een dochter - alsnog naar Oostburg in Zeeuws-Vlaanderen verhuisd waar hij in gelijke betrekking als onderwijzer was aangesteld. Volgens het bevolkingsregister van Dussen is meester Immens in april 1893 naar Oostburg vertrokken maar één jaar later is ook mogelijk want in het register van Oostburg werd hij pas in april 1894 ingeschreven. Dat laatste zou best eens op waarheid kunnen berusten want in mei 1894 werden maar liefst twee nieuwe onderwijzers aan de school in Wijk C benoemd.

Karolus Immens is in Zeeuws-Vlaanderen gebleven tot eind 1899. Zijn hoofdakte behaalde hij op 21 juli 1898 in Breda en is hij aan het solliciteren geslagen. Met succes, want op 15 december 1899 vestigde hij zich met zijn gezin in Nieuw-Schoonebeek, notabene helemaal in Drenthe in de buurt van Emmen, waar hij hoofdonderwijzer werd op de school aldaar op het Oosteinde. Op 1 maart 1903 werd hij in dezelfde plaats benoemd tot hoofd van de lagere school op het WesteindeDaar bleef hij vijf jaar om op 1 juli 1908 naar Rijp Wetering (gemeente Alkemade, Zuid-Holland) te verhuizen, na daar te zijn benoemd tot hoofdonderwijzer. Daar is hij tot zijn overlijden op 14 februari 1945 blijven wonen.

Zijn vader was inderdaad rijksambtenaar, namelijk Commies der Directe Belastingen. Diens vader was chirurgijn en vroedmeester. De stamboom van de familie Immens is terug te voeren tot circa 1550. De familie komt uit het Belgische Tienen, waar zij tot het patriciaat behoorden. De functies die zij er bekleedden waren o.a. burgemeester, stadspensionaris, advocaat en notaris. Na de val van Tienen in 1635 is de tak waar meester Immens uit stamt uit Tienen vertrokken.

Deze schoolfoto dateert van rond 1901 en is genomen in Nieuw-Schoonebeek waar meester Immens toen hoofdonderwijzer was. Hij staat links achter aan (met snor). Voor meester Immens zit zijn vrouw, Gijsbertha van Heeswijk. De kleine jongen op de achterste rij in het midden, 5e van links, is hun zoon Charles Immens en tevens de grootvader van Maurice Kruijk die deze foto beschikbaar stelde.

Zilveren jubileum hoofdonderwijzer G. van Heeswijk

DUSSEN 31 Oct 1889. Gisteren was het feest in H. Maria Polder onder deze gemeente en geen wonder, het hoofd der openbare school in dat deel der gemeente, de heer G van Heeswijk, had het zeldzame voorrecht den dag te herdenken waarop hem vóór vijftig jaren (1839) het bestuur dier school werd toevertrouwd. De eerwaarde heer Pastoor [Jordanus A. de Croon] der Parochie, het kerkbestuur en de inwoners hebben ieder als omstrijd getoond dat zij ware verdiensten van eene zoo lange en werkzame loopbaan weten op prijs te stellen. Immers: aan de woning van den jubilaris prijkte een prachtige eereboog door zijne oud-leerlingen vervaardigd. Ten 8½ uur des morgens werd de jubilaris met zijne echtgenoote, die reeds bijna 47 jaren lief en leed met den jubilaris deelt, in zijne woning afgehaald vanwaar zij gezeten met twee bruidjes in een open landauwer met twee paarden bespannen kerkwaarts werden gebracht, gevolgd door een prachtig rijtuig met familieleden, vooraf gegaan door een vaandrig en den kommandant der eerewacht, begeleid door een eerewacht te paard en een muziekgezelschap van Geertruidenberg dat zijne beste stukken langs dijk en veld deed weergalmen. Van de meeste huizen wapperde de Nederlandsche driekleur. In de kerk werd den jubilaris en zijne echtgenoote eene eereplaats aangewezen in het Priesterkoor, gedurende de plechtige H. Mis die ter hunner intentie werd gezongen en waartusschen de weleerwaarde heer Pastoor der Parochie in eene indrukwekkende rede den jubilaris en diens echtgenoote geluk wenschte en de verdiensten van den jubilaris gedurende zijn langen en moeitevollen werkkring deed uitkomen enz. enz. Na deze plechtigheid trok de stoet in dezelfde zelfde orde als die gekomen was huiswaarts.
Nauwelyks waren de jubilaris en zijne ega aan het ontbijt of bij hem verscheen de eerwaarde heer Pastoor met het kerkbestuur die den jubilaris als feestgeschenk van de Parochianen eene prachtige pendule tot aandenken aan dezen dag aanboden. Middelerwijl deed de muziek zich afwisselend hooren en werd door de zangers der kerk gezongen een door den aan dezelfde school verbonden onderwijzer (de heer K F Immens) voor dezen dag vervaardigd feestgedicht.
De heeren districtsen en arondissementsschoolopzieners kwamen den jubilaris persoonlijk geluk wenschen. Ook de heer burgemeester [J.H. Stael] met een lid van den gemeenteraad (de heer Antonius A.H. van Honsewijk) kwamen zoo voor hun zelve als namens de gemeenteraad hunne geluk wenschen aanbieden en bovendien den jubilaris verrassend mededeelen dat de gemeenteraad als blijk zijner tevredenheid over de goede en langdurige diensten door den jubilaris der jeugd bewezen bij deze gelegenheid zijne jaarwedde (met unanieme stemmen) f 50 heeft verhoogd.
Gedurende den dag deden de jubilaris en zijne echtgenoote nog eene wandeling door den Polder op dezelfde wijse begeleid als naar en van de kerk Ook hierbij waren de muziekanten onvermoeid in het doen hooren hunner welluidende melodien. Alles liep in eene goede en stichtende orde af geen enkele wanklank kwam de feestgangers ter oren.
Ook heden was het feest, doch nu voor de kinderen die in de school op chocolade en broodjes worden onthaald. Moge de in de school vergrijsde doch nog krasse jubilaris nog lang in het belang der jeugd werkzaam zijn en hij later gelijk de eerwaarde redenaar van hem die anderen onderwijst zijde: als sterren schitteren in het firmament.

DUSSEN 7 Maart 1891 Heden overleed in den ouderdom van 77 jaar de oudste in functie zijnde openbare onderwijzer in het arrondissement Heusden de heer G van Heeswjjk hoofd der school in wijk C (Dussenschen of Maria-polder). Sedert meer dan 51 jaren was hij in die betrekking werkzaam.

Nieuwe hoofdonderwijzer A. Broeders
DUSSEN Tot hoofd der school in wijk C dezer gemeente in plaats van wijlen den heer G van Heeswijk is benoemd de heer A Broeders te Teteringen.
Op dinsdag 12 april 1892 werd door het gemeentebestuur van Dussen aanbesteed: het bouwen van een onderwijzerswoning in Mariapolder, architect de heer M. van Gool uit Woudrichem. DUSSEN Alhier is ten raadhuize aanbesteed: het bouwen van eene onderwijzerswoning in den Polder. Van de 6 inschrijvers was de heer A. de Later te Almkerk de laagste ad f 6089.
Zes maanden later, op zaterdag 22 October 1892, volgde de aanbesteding van de verbouwing en vergroting van de openbare school in de Mariapolder, architect M. van Gool te Woudrichem.
Zes jaar later, in 1898, werd ten behoeve van de school een stuk grond (98 m2) ten noorden naast de school aangekocht van Frans Lensvelt, z.v. Jan Lensvelt, van de naastgelegen herberg de Roode Leeuw.

DUSSEN Sept 1893. De herfst, hoe bedrieglijk schoon hij zich andere jaren aan ons wist voor te doen, heeft ditmaal zijne natuur niet verloochend. De menschen maken nu ook meer spoed dan gewoonlijk om de veldvruchten binnen te krijgen Het best is dat te merken op de scholen. Hier althans is het schoolverzuim zoo groot als het den geheelen zomer niet geweest is Ongeveer 50 % van al de leerlingen blijft thuis.
DUSSEN Mei 1894. Door den Raad dezer gemeente zijn voor de school wijk C alhier (hoofd de heer A Broeders) benoemd tot onderwijzers de heeren: C J H Bogaerts van ’s-Bosch en J van de Wiel van Vlijmen.

DUSSEN 26 Sept 1895. De vergadering van het Onderwijzers Gezelschap in het arr. Heusden heden hier gehouden onder het voorzitterschap van den heer Blok arr.schoolopziener was zeer geanimeerd; 40 leden waren tegenwoordig en zij werd bijgewoond door den heer Van Oppenrooij distr.schoolopziener. De beide eerste onderwerpen op het programma voorkomenden n.l. Maatschappelijke en Christelijke deugden op de openbare school en Schoolvergaderingen gaven tot veel discussie aanleiding. Andere punten ter inleiding lieten weinig of geen bespreking toe. Er werd besloten de voorjaarsvergadering van 1896 te Woudrichen te houden. Als inleiders van onderwerpen werden aangewezen de heeren De Vlam, De Kok, Bos, Hengeveld, van Binsbergen en Van der Wiel.

Oprichting van een Zusterschool
DUSSEN (Polder) Oct 1895. Door wijlen den heer J H Stael burgemeester is aan de R K kerk alhier een aanzienlijk [ 20.000 gulden] legaat vermaakt tot het stichten van een nonnenklooster met daaraan verbonden een meisjesschool.
Op 9 october 1897 wordt een overeenkomst gesloten tussen het R.K.-kerkbestuur en het bestuur van Congegratie van de Zusters van Liefde voor het houden van bewaar- en naaischool, waarbij later een taalschool zal gevoegd worden. Twee dagen later start de bewaarschool met 33 kleuters, de naaischool met drie meisjes. Deze aantallen zouden de maanden daarna nog behoorlijk groeien. Ook wordt in het najaar gestart met breilessen. Op 19 september 1900 is het zover dat de taalschool van start gaat. Met 57 meisjes begint Zuster Regine Kerkhofs met het onderwijs in taal dat in een grote behoefte voorziet want in het jaar daarop moeten door de toeloop van het aantal leerlingen twee klassen van elk drie leerjaren worden gevormd. Zuster Jerome wordt aangesteld als tweede leerkracht. De naai- en kniplessen genieten ook belangstelling van niet-katholieke meisjes. Maar in 1928 komt hier een einde aan, dit tot verdriet van Zuster Jobina, de naailesonderwijzeres. Tijdens de Spaanse griep in januari 1922 wordt de zusterschool tijdelijk gesloten. Zestig procent van de leerlingen was ziek.

In maart 1899 berichtte de krant nog dat er niemand had gesolliciteerd op de vacature voor de school in Hank, nochthans een jaarwedde van 500 gulden plus 50 gulden extra voor elk vol dienstjaar.
DUSSEN 28 Mei 1899. De heer M. Valentijn, geboren te Vlijmen, thans onderwijzer te Boekel, is gisteren door den raad dezer gemeente met algemeene stemmen tot onderwijzer in Maria—Polder alhier benoemd. Zijne indiensttreding is bepaald op 1 Juli a.s.

DUSSEN 10 November 1899. Met genoegen kunnen we melden, dat de heer M Valenteyn, onderwijzer alhier (wijk C), met gunstig gevolg deze week examen aflegde te Nijmegen voor de vrije en ordeoefeningen.
Onze vroegere dorpsgenoot K.F. Immens, thans onderwijzer te Oostburg, is tot hoofd der school benoemd te Nieuw-Schoonebeek, Drenthe.

DUSSEN Febr 1900. Het schoolgeld voor de o.l.s. is vastgesteld op 50 cent per kind en voor elk volgend kind uit hetzelfde gezin de helft hiervan. Minvermogenden betalen eveneens de helft per kind en onvermogen zijn vrijgesteld van schoolgeld.

DUSSEN Dec 1900. Waarbij is de leerplichtwet al niet vergeleken De een meende dat er nu belasting op de schoolkinderen kwam, een ander meende dat men nu verplicht was te leeren of men kon of niet een ander had weer iets anders Hier echter vergeleek dezer dagen iemand de leerplichtwet bij een strafrechter want op de vraag des onderwijzers of H niet meer school kwam werd geantwoord 'nee meester, want oosen Hannes is vrijgesproken, staot in de kraant, meester zal het ok wel gelezen hebben'. Hij was vrijgesproken want hij had den leeftijd van dertien jaar bereikt en die waren ommes vrij.

DUSSEN 16-3-1901 Tot voorzitter der commissie tot wering van schoolverzuim is gekozen de heer Rietra notaris terwijl de heer De Ham hoofd der school tot secretaris werd verkozen.
Tot lid van de commissie tot wering van schoolverzuim in plaats van den heer Broeders, die voor deze benoeming had bedankt, is gekozen de heer van der Pluijm raadslid der gemeente.

Onderwijzersgezelschap
DUSSEN 15-6-1901 Donderdag werd alhier in ’t Hotel Heessels een vergadering gehouden van ’t onderwijzers-gezelschap in ’t arrondissement Heusden. Niettegenstaande het slechte weer was de vergadering zeer druk bezocht. De voorzitter echter, de heer Blok, was door drukke werkzaamheden verhinderd te komen. De vergadering droeg daarom ’t voorzitterschap op aan den heer de Moor (hulponderwijzer Wijk A) die met een kort woord de vergadering opende en allen hartelijk welkom heette. Daarna trad voor de vergadering op de heer Ten Have uit den Haag die verschillende wenken en inlichtingen gaf in zake ’t aardrijkskundig onderwijs en zich in hoofdzaak bepaalde tot het onderwijs met behulp van aardrijkskundige wandplaten. Met onverdeelden aandacht werd diens rede tot het einde toe aangehoord, terwijl een daverend applaus den begaafden spreker voor zijne rede beloonde. Bij de besprekingen der volgende punten (wijziging reglement, houden eener feestvergadering) ontspon zich eene levendige discussiee. Onder meer werd nog besloten de volgende vergadering, te houden te Woudrichem, een meer feestelijk karaker te geven. Niets meer aan de orde zijnde, sloot de voorzitter de vergadering.

Schoolvakantie
DUSSEN 15-6-1901. Werd er vroeger in deze gemeente aan de openbare school weinig vacantie gegeven en dan nog wel op heel vreemde tijden thans is daarin in verband met de Leerplichtwet verandering gekomen. Van 10 tot 24 Juni is nu alhier aan de verschillende scholen vacantie gegeven, wat natuurlijk den arbeidenden stand zeer ten goede komt die nu zijn kinderen in den landbouw kan gebruiken waar tegenwoordig vele werkkrachten vereischt worden. Een zelfde vacantie wordt nu ook nog gegeven in de maand September, wederom in een tijd waarin de landbonw vele krachten vordert. Andere gemeenten kunnen hieraan een voorbeeld nemen.
Dank zij de goede regeling der gemeente is thans hier weer vacantie. Deze is nu zoo geregeld dat deze juist valt in ’t drukste van den tijd. Om getrouw schoolbezoek bezoek te bevorderen, is zulks ook met het oog op de Leerplichtwet van groot belang.

RAAMSDONKSVEER 1-3-1902. Het gemeentebestuur van Dussen heeft aan dat van deze gemeente laten weten dat de kinderen die benoorden den Maasmond onder deze gemeente woonachtig zijn en de school alhier zouden moeten bezoeken, in ’t vervolg de school in den Dussenschen polder kunnen blijven bezoeken, mits van elk schoolgaand kind f 20 per jaar betaald wordt.

DUSSEN 29-8-1903 Bij de Ned Herv kerk alhier bestaat het plan om in den Mariapolder een gebouw te plaatsen geschikt om godsdienstonderwijs aan de jeugd te verstrekken en zoo noodig er ook godsdienstoefeningen in te houden Tot nu toe waren daaraan groote bezwaren verbonden Ter bestrijding der kosten is er in den loop der week eene collecte bij de lidmaten dier gemeente gehouden.

DUSSEN 11-11-1903. Door onzen ijverigen predikant ds Klaassen is van de Hervormde Gemeente alhier verkregen dat in den Dussenschen polder een gebouwtje is opgericht tot het geven van Catechisatie-onderwijs en Zondagschool, daartoe in staat gesteld door vrijwillige bijdragen.
DUSSEN (polder) 29 Jan 1904. Het gebouwtje behoorende aan de Ned Herv Kerk gebouwd uit toegestroomde vrije giften en bestemd voor kerkdienst enz is in gebruik genomen.
In 1903 werd aan de Buitenkade, tegelijkertijd met de bouw van een eigen kerkje, een gebouwtje ingericht voor het geven van catechisatieonderwijs en zondagschool. Volgens de publicatie ‘De Vierbannen in de loop der tijden’, verrees aldaar een school in 1922. In eerste instantie nog een gemengde Openbare Lagere School maar na enig geharrewar werd deze toch overgenomen door de Hervormde Gemeenschap van de Vier Bannen om er een bijzondere (protestantse) school van te maken. Er stond een schoolhuis naast het schoolgebouw. Een foto is beschikbaar in ‘Hank in oude ansichten’ deel II foto 15. In 1985/86 werden in het oude schoolgebouw vier woonhuizen gerealiseerd. In de jaren dertig van de vorige eeuw fungeerden Juffrouw W.J. Schorer uit Papendrecht en meester Jurjaanz er als leerkrachten. De school telde een behoorlijk aantal leerlingen. Op een schoolfoto uit 1942 staan maar liefst 58 leerlingen (j/m) afgebeeld.

In juni 1906 werd de heer Leur uit Sleeuwijk benoemd aan school in Wijk C.

In de beeldbank van het streekarchief Heusden is een foto beschikbaar: Datering 22-05-1905, Objectnummer vlm07992, Plaatsnaam Dussen, Beschrijving: Schoolfoto uit Wijk C van de gemeente Dussen [= Hank]. Rechts meester Valentijn, afkomstig uit Vlijmen, met de schoolkinderen. Op de eerste rij, derde van links: Andries Gooytzen Feenstra. Op de tweede rij, vijfde van links: Riemke Feenstra en zesde van links: Bastiana Feenstra. Het betreft hier een schoolfoto van de school aan de Buitendijk nabij de stoep naar de (latere) Julianastraat. De Feenstra's waren kinderen van Gooytzen Feenstra (geboren in Rotterdam) en Pieternella Bossers (geboren in Sint Philipsland). Hij was machinist van beroep en had zich met zijn gezin, vrouw en vier kinderen plus zijn ouders, in 1903 vanuit Raamsdonk in Hank gevestigd aan de Buitendijk C223d, hoogstwaarschijnlijk als werknemer van de graafwerkzaamheden aan de Bergsche Maas. Zijn ouders gingen in 1905 naar Rotterdam, het gezin verhuisde in 1908 naar 's-Gravenhage.
Nummer C223d is niet als zodanig erkend door de gemeente bij de omnummering in 1951. Wel C223. Dat nummer werd Visserskade 38. Hier woonde een oom van Louis de Bot. Ernaast (een identiek krakkemikkig dwerghuisje) op C222 woonde Franske de Visser (Frans van der Pluijm) op nummer 36 en op nummer 40 (C224) woonde A. Heere. C-223 is afgebroken en op C222 woont nu de familie van Zon.

DUSSEN 4-5-1907. Tot onderwijzer aan de openbare lagere school in wijk C is benoemd de heer A v d Ploeg te Geertruidenberg. Aan den treurigen toestand die hier langen tijd aan die scholen bestaan heeft, zal dan spoedig voor het grootste deel een einde komen; slechts een vacature is nog onvervuld.
DUSSEN 14-8-1909. Tot onderwijzer aan de school in wijk C is benoemd de heer M de Boer te Sliedrecht.

In de raadsvergadering van 5 oktober 1907 wordt er geklaagd dat de school in Hank te weinig ruimte heeft. Er zouden daar eigenlijk drie onderwijzers van bijstand moeten werken, maar door de geringe ruimte kan dat niet. Ondertussen wordt er wel geadverteert met onderwijzersvacatures, waarvoor ƒ 74,75 aan kosten is gemaakt. Spoedige verbetering van de situatie is dringend gewenst.

Hank 1908 Op een schoolfoto van 1 Aug. 1908 van de gemengde (j/m) openbare lagere school aan de Buitendijk in Hank staat meester Lem afgebeeld met 28 leerlingen.

Verslag van de Gemeenteraadsvergadering van Dussen gehouden op Dinsdag 7 September 1909.
Wijziging van de verordening regelende de jaarwedden van de openbare onderwijzers in de gemeente De voorzitter stelt voor een pasbeginnend onderwijzer beneden 5 dienstjaren f 25 boven het thans bepaalde toe te kennen anders vreest hij geen onderwijzers voor wijk C te zullen krijgen slechts een was opgekomen maar heeft zich om bijzondere omstandigheden teruggetrokken. Van Beurden: Er is een te kort aan hulponderwijzers hoofden zijn er genoeg. Voorzitter: Waarom dan op de Zwaluwe daar waren 27 sollicitanten, dus is dat eigenlijk het geval toch niet.
De Secretaris leest voor een schrijven van H de Boer onderwijzer te Sliedrecht waarin hij dankt voor het vertrouwen in hem gesteld, door hem te benoemen aan school wijk C en dat hij hoopt 1 Sept in betrekking te treden.
Voorzitter: Voor het nieuw te bouwen schoolgebouw met woning krijgen wij f17375 subsidie van het Rijk. De begrooting van school en woning bedraagt f30460. De Wildt: ’t Is jammer dat het bouwterrein zoo kort onder den dijk ligt. Van de Koppel: Wanneer zal met het bouwen begonnen worden. Voorzitter: Het zal binnenkort worden aanbesteed. Van Beurden: Is het bestek dan al gemaakt? Voorzitter: Ja door mijnheer Wijnands uit den Haag.
Benoeming van een onderwyzer aan school wijk C. Verschoor zag liever een onderwijzeres benoemd met akte nuttige handwerken want er zijn ouders die hun meisjes liever de openbare school laten bezoeken. Een voordracht bestaande uit de heer A Ginneke van Alkmaar, mej M P Herrijgers van Ossenisse en de heer Houtkom wordt den raad aangeboden, nadat de voorzitter medegedeeld heeft dat er 12 sollicitanten zijn opgekomen, waarvan er zich een teruggetrokken heeft namelijk mej Van Tilborg uit Gorcum. Na stemming blijkt dat de heer Ginneke 9 stemmen, mej Herrijgers 1, en mej Rijgers (welke niet op de voordracht stond) 1 stem, behaalde zoodat de heer Ginneke benoemd is.
Benoeming van onderwijzers voor herhalingsonderwijs. Hierbij werden benoemd C Godtschalk (10 st 1 bl), A B van Gool (11 st) en A Broeders (11 st), zoodat de 3 hoofden voor de verschillende scholen benoemd zijn.

DUSSEN EvhZ 21-11-1909 Palen aangekocht bij de gebroeders Van der Pluijm (kasteel) zijn bestemd voor het stutten van het plafond van de school aan de Buitendijk in Hank. Het plafond van deze school is verleden zaterdag gedeeltelijk ingestort. Gelukkig waren er op dat moment geen kinderen aanwezig.

Bouw van nieuwe school met onderwijzerswoning
DUSSEN 12-1-1910. Woensdag werd aanbesteed het bouwen van een school met onderwijzerswoning in wijk C. Inschrijvers waren: C Bakker Werkendam f 35234, D G de Graaf Woudrichem f 35000, P Verdoorn Werkendam f 33670, L G Kooiman Almkerk f 32645, Adr Pellekaan Dussen f32625, H Kolff Almkerk f 32484, H Michael Loonschendijk f 32100, C Michael Vrijhoeven-Capelle f 31870, F Remiers Geertruidenberg f 31700, Joh Dien van Vaessen Vught f 31700, F H v d Pluijm Dussen f 31192, Ant van Meer Oosterhout f 31053, A H Pluijm Dussen f 30970, W F Roovers & Zn Waspik f 30967, J van Gastel Breda f30900, J van Loon Werkendam f30696, Ant de Later Nieuwendijk f 30600, Ph de Krom Princenhage f30420, H Kleinoog Genderen f 30333, Kramer van Varik Werkendam f 29998, H Visser J Sliedrecht f29870, Ph Koning id f 29680, M J Breedveld Oud-Alblas f 28800, M M Dorth Woudrichem f 28455, D G Mans Andel f 28400, J van Wijk Wz Wijk f 27673. Het werk is aan den laagsten inschrijver gegund.
Voor het bedrag van f 27.673,- werd een schoolgebouw, met privaten [w.c.'s], gang, bergplaats en overdekte speelplaats plus een onderwijzerswoning gerealiseerd. Dit betrof de bouw van een nieuwe school met onderwijzerswoning meer zuidelijk gelegen binnendijks de Buitendijk zo''n beetje ten zuidwesten achter de kerk. Later werd dit schoolgebouw gebruikt door Bakkerij Daelmans, thans is er de sportschool in gevestigd.

Verslag van de gemeenteraadsvergadering van Dussen gehouden op Dinsdag 19 October 1909.
Benoeming onder wijzer aan school wijk C. De voorzitter deelt mede dat de benoeming noodzakelijk geworden is door het bedanken van den vorigen benoemde, den heer Van Ginneken uit Alkmaar, die tegelijkertijd te Heerlen benoemd is, in welke plaats hij beter huisvesting kon krijgen dan in deze gemeente. Een sollicitatie is ingekomen van mej M A P Herrijgers te Ossenisse. Het spijt den voorzitter dat de onderwijzers zoo korten tijd aan school wijk C blijven, daar toen tegenwoordig een hoog salaris gegeven wordt, nl f 75 boven het wettelijk minimum. De heer Van de Koppel vraagt of de sollicitante immers katholiek is, waarop bevestigend geantwoord wordt. Spreker betreurt het ook dat ze zoo slecht er blijven en hoopt dat het moge veranderen. De voorzitter zegt tot stemming te zullen overgaan. Met algemeene stemmen wordt mej Herrijgers aan school C benoemd.
Ontslagaanvrage door den onderwijzer H Boer wegens benoeming te Hardinxveld. De voorzitter: Is het goed heeren dat we H Boer onderwijzer aan school wijk C eervol ontslag geven? Met algemeene stemmen wordt daartoe besloten.

DUSSEN 2-11-1910. Tot het geven van herhalingsonderwijs alhier zijn belast: Aan school wijk A; C Godschalk hoofd aan school, wijk B; A Roubos onderwijzer aan school wijk A, en wijk C; A Broeders hoofd aan School wijk C.

DUSSEN Dec 1911. De alhier bestaande Zondagschoolvereeniging hoopt op eerste Kerstdag met hare leerlingen feest te vieren in het lokaal 'Uw Koninkrijk Kome'. Genoemd feest is voor ieder toegankelijk en zal om half 6 uur een aanvang nemen.

DUSSEN 16-12-1916 (Hank) Maandag 1.l. kreeg de heer A. Broeders hoofd o l s te Dussen Wijk C het treurige bericht dat zijn 21-jarige zoon werkzaam op de stoomgraanmaaldery ter Terheyden is verongelukt. Volgens mededeeling moet hy bij het opleggen van een dryfriem zyn gegrepen en zoodanig zyn terecht gekomen dat zyn lichaam op vreeselyke wyze werd verminkt.

Tijdens de gemeenteraadsvergadering van zaterdag 1 maart 1919 wordt uit de vier voorgedragen kandidaten voor een aanstelling als onderwijzer aan de school in wijk C met een ruime stemmenmeerderheid verkozen: de heer J.W. Heessels uit Dussen.

Benoemd tot onderwijzer aan de O L S wijk C de Heer A.C. Boom te Helder welke 1 Oct 1919 eeerst komende in functie treedt.

DUSSEN 7-9-1921. Uitslag der aanbesteding van O L School voor wyk C gehouden den lsten September 1921: C Adr Broekhoven & Mertens Oosterhout f 52400, Gebr Nagle G’berg f 53145, Ant de Later Nienwendijk f 53195. P H v Mierlo Dussen f 53370, G v Alphen Oosterhout f 53820, A Verlaat Giessendam f 53880, F H v d Pluijm Dussen f 54840, F Mol en v Oosterhout Breda f 55290, C Michael Vrijhoeve-Capelle f 56329, Th de Krom Breda f 56656, J Diepstraten TerHeyden f 57080, F v. d Akker Breda f 57580, P A v Boxel Breda f 57985, F H Michael & Zn Kaatsheuvel f 58390, M N Rijpers Breda f 58498, H v. d Ploeg Geertruidenberg f 61723, D P v Alphen Raatnsdonk f 62797, Th Hanegraaf Dussen f» 66900, F Meeuwen en v Batenburg Leerdam f 72885. Het werk is aan den laagsten inschrijver gegund.
Nadat het Kerkbestuur het schoolgebouw van de gemeente had overgenomen, werd de R.K.-jongensschool aan de Buitendijk op 1 mei 1922 geopend met meester Severijnen als hoofd der school, wat hij vele jaren zou blijven.
Dit betreft hoogstwaarschijnlijk een ingrijpende verbouwing van het schoolgebouw aan de Buitendijk. In 1922 werd het complex overgenomen door het Kerkbestuur om er een R.K.-jongensschool van te maken. De meesters Broeders, Boom, Sloekers en juffrouw Bellaert verhuisden mee, al werd in datzelfde jaar meester Severijnen aangesteld als vervanger voor hoofdonderwijzer Broeders. Hij kreeg in 1926 assistentie van meester Weterings die in 1954 schoolhoofd werd en tot 1971 in functie bleef. Overigens op een schoolfoto van de Archiefkring uit 1923? (15236) houdt een jongen een lei vast met daarop de tekst O.L. School N 3 Dussen-Hank. In de jaren dertig van de vorige eeuw bestond het schoolteam uit: Severijnen, Leemans, Melissen en juffrouw Van Onzenoord; ik mis hier echter meester Weterings?

Openbare Raadszitting der gemeente DUSSEN op Woensdag 30 Mei (HNB 30-5-1923).
v Stein: Voorzitter al meermalen heb ik hier die school in de Polder ter sprake gebracht. Ik kom er nu weer mee want het is een treurigen toestand dat die school niet door de Anti-Rev en Chr Hist wordt overgenomen. Wie daar nu de aanleg van is, blijf ik buiten maar ik kom op voor het belang van de gemeente. De Anti-Rev zegt men zijn tegen een openbare school maar ik vraag de Chr Hist, zijn dat dan heidenen? Ik zie niet in waarom die twee partijen niet samen die school kunnen overnemen. Het kost de gemeente nu een hoop geld. De kinderen die er vlak bij wonen gaan in een andere gemeente school, zoodat dat er nu maar 30 kinderen in die school zitten. Er moest op aangedrongen worden dat die 2 partijen het met elkander konden vinden, dan was die schoolkwestie van de baan.
Middelkoop: Ik geloof niet dat die schoolkwestie ooit van de baan gaat want in Den Haag hebben ze het juist weer op de lange baan gebracht.
Voorzitter: We zitten nu niet in den Haag maar in Dussen en daar zal de weg wel gezocht worden om tot een goed einde met die schoolkwestie te komen. Middelkoop Die school is ook geheel overbodig. Als de LO-wet niet was gewijzigd dan had ze er nooit gekomen. De schoolstrijd is nog niet aan een eind.
v Stein: Maar het is treurig dat de gemeente daar de dupe van wordt. Voorzitter: We zullen er maar over ophouden en hiermede sluit ik de openbare zitting en zullen we verder vergaderen met gesloten deuren.
Het benoemen van een Hoofd der School voor de openbare school wijk C werd eerst door den Voorzitter in besloten vergadering behandeld. 3 van de 13 solicitanten stonden op de voordracht, nm de H H F Kohier, P de Jong en J Reas. Op F Kohier werden 9 stemmen uitgebracht, 2 blanco, zoodat laatstgenoemde is benoemd als Hoofd der School in Wijk C.
Nu is de Voorzitter voor het voorschot volgens Art 101 der L O verleend aan de scholen in deze gemeente : Voor de 2 Roomsch Katholieke Scholen in Wijk C repectievelijk f 1293 en f 1348. Voor de Bijzondere School in Wijk A f 526, Openbare School f 951, Roomsch Katholieke Meisjesschool in Wijk B f 57, enz.
Aanvrage kosten verbouwing Bijzondere Lagere School Wijk C. De R K Meisjesschool te Hank behoeft noodig eenige verbouwing de ramen men laten geen voldoende licht en lucht toe. Het schoolbestuur verklaart de uiterste zuinigheid te hebben betracht. De verandering kan echter niet langer worden uitgesteld. Het verzoekt dan ook den Raad het benoodigde bedrag van f 390 te willen toestaan. De Voorzitter zegt dat deze aanvrage in handen is gesteld van den deskundige van het College van B en W. Reeds vroeger had de verbouwing moeten gebeuren, doch er is toen nog ontheffing van gekregen. Thans moet het gebeuren want de ramen zijn te klein. De deskundige verklaarde dat de opgaaf van de kosten niet te hoog is, ja zelfs laag mag worden genoemd. Zonder discussie wordt het aangevraagde bedrag toegestaan.
Aanvrage ingevolge art 72 der L O wet 1920 voor verbouw aan de Bijzondere Lagere Meisjes School wijk C. Uit hygienisch oogpunt dient de privaten van de meisjesschool aan de Nieuwesteeg tot Hank dringend eenige verbetering. De begroting die zoo zuinig mogelijk is opgemaakt bedraagt f308. De inspecteur op het L O acht de begrooting ook laag en de verbetering noodzakelijk. B en W stellen dan ook voor het verzoek in te willigen. De raad gaat met dit voorstel accoord.
Uitkeering in gevolge art 101 der L O Wet 1920. Het bedrag in deze uitkeering wordt vastgesteld op 7,57 De meisjesschool te Hank zal worden uitbetaald 80 pCt van 926 of 740, de R K Jongensschool wijk C 80 pCt van f 868 of f 694, de R K meisjesschool wijk B 80 pCt van f 510 of 408, de school met den Bijbel wijk A 80 pCt van f 734 of 587, de Jongensschool wijk B 80 pCt van 560 of f 448.
Schrijven van Mej A J ’t Hoen onderwijzeres aan de O L school te Hank om eervol ontslag wegens huwelijk. De Voorzitter deelt mede dat het verzoek na het uitschrijven der vergadering is ingekomen dat Mej ’t Hoen altijd goed haar best heeft gedaan. Het Hoofd der school steeds zeer goed over haar voldaan is geweest. B en W stellen voor het gevraagd ontslag eervol te verleenen, onder dankzegging voor de bewezen diensten. Met algemeene stemmen wordt aldus besloten.
Benoeming assistente aan de O L school Wijk C. Benoemd wordt Mej W J Schorer te Papendrecht, op een tractement van f 600 per jaar.

DUSSEN 12-12-1928 Op de j l Maandag 10 dezer gehouden verkiezing voor kerkeraadsleden en notabel der Hervormde Gemeente alhier werd tot ouderling herkozen de heer C Rombout en als diaken de heer A A van Vugt, terwyl tot notabel werd gekozen (in de vacature C Schouten) de heer Kölher, Hoofd der school te Dussen (Hank).

DUSSEN Juli 1929. Ontslag aanvrage Hoofd der O L school Wijk C. B en W stellen voor aan den heer Kohier die in gelijke betrekking te Hardinxveld is benoemd op de meest eervolle wijze ontslag te verleenen. De heer Kohier heeft steeds goed voldaan. De Voorzitter wenscht hem gaarne veel succes in zijn nieuwe woonplaats. Met algemeene stemmen wordt het gevraagde ontslag verleend.
Benoeming onderwijzeres O L school Wijk C. Door B en W is in overleg met het Hoofd der school en onder goedkeuring van den Inspecteur voor het L O de navolgende voordracht opgemaakt 1 Mej W J Schorer Dussen, 2 Mej A Smit te Westerenden en 3 A J H Vroemen te Oosterhout. Mej Schorer wordt met algemeene stemmen benoemd.

DUSSEN Oct 1929. Benoeming Hoofd der O L school in wijk C aan de orde. Aangezien hij vooraf echter eenige mededeelingen over personen in besloten bijeenkomst wenscht te doen, schorst hij de openbare vergadering. Na heropening deelt de Voorzitter mede dat in overleg met den Inspecteur voor het Lager onderwijs door B en W de navolgende voordracht is opgemaakt uit een 7-tal sollicitanten n l J N den Hartog te Stavenisse; 2 L den Ouden te Herwijnen en 3 M Eekhart te Amsterdam. Met algemeene stemmen wordt benoemd de heer J N den Hartog te Stavenisse, met ingang van een datum nader door B en W vast te stellen.
Bericht van den heer J M den Hartog te Stavenisse dat hij zijn benoeming tot Hoofd der school in Wijk C aanneemt, dank zegt voor het in hem gestelde vertrouwen en tegen 1 December ontslag heeft gevraagd uit zijn tegenwoordige functie.

Volgens ‘125 Jaar Parochie Hank’ werd in 1939 een nieuwe bewaarschool gebouwd. Of dat er ook nieuwbouw gepleegd werd voor de taalschool voor meisjes wordt niet vermeld. Wel dat na de oorlog het kleuter- en lager onderwijs voor meisjes in dezelfde lokalen van het klooster werd voortgezet. Later verrees in de Sint Elisabethstraat een nieuwe meisjesschool. Omstreeks diezelfde tijd zal ook een nieuwe jongensschool gerealiseerd zijn aan de Julianastraat.

In 1951 werd een VGLO-school gevestigd in het oude gymnastieklokaal (waar was dit?). En in 1960 werd een lokaal van de Mariaschool aan de Sint Elisabethstraat verbouwd tot Maria Goretti VGLO-school. Helaas was de Huishoudschool geen lang leven beschoren.

Omstreeks de eeuwwisseling werd een nieuwe brede school gebouwd, waarin alle drie de bijzondere lagere scholen werden ondergebracht.

Bronnen

BHIC Den Bosch: Provinciaal archief: Gemeenteverslagen Dussen.
Streekarchief Heusden: Nieuwsblad Land van Heusden en Altena.
Gemeentearchief Waalwijk: Echo van het Zuiden.
Streekarchief Heusden: Bevolkingsregister Dussen
125 Jaar Parochie Hank (1863-1988), Tom van de Aalst en Wil van Oosterhout.
De Vierbannen in de loop der tijden, J.M. de Kok-Sanner.

Terug naar Streekhistorie


© Ton Lensvelt, e-mail adres: tonlensvelt@ziggo.nl