Classis Dordrecht, Classicale Acta, 1573-1620, Ring 2 Overwater

Aantekeningen inzake Dussen

De classicale acta van de Nederlandse Hervormde (Gereformeerde) Kerk (1573- 1620) laten zien hoe het bestuurlijke middenniveau in de kerk functioneerde. Belijdenis, beroepingswerk, tucht en onderlinge bijstand zijn daarbij enkele sleutelwoorden.
In de Langstraat, destijds Hollands grondgebied, werden al kort na het begin van het Twaalfjarig Bestand nieuwe kerken gesticht rond de vanouds tot de classis behorende vestingstad Geertruidenberg. In 1609 kregen Hoge en Lage Zwaluwe gezamenlijk een dominee, in 1610 de drie dorpen Capelle, Raamsdonk en Waspik ook samen ťťn predikant. In datzelfde jaar kwamen er afzonderlijke predikantsplaatsen voor Dussen, 's-Gravenmoer, Made, Sprang en Zevenbergen. Vervolgens kregen Raamsdonk in 1611 en Besoyen in 1613 elk een eigen dominee. In 1618 volgde nog Waspik. In 1611 en in 1612 was in de acta sprake van een nieuwe ring Langstraat, waartoe men ook Breda wilde rekenen. Maar de verwikkelingen rond deze laatste stad, waarover later, verhinderden de werkelijke totstandkoming. In een opsomming van 23 mei 1617 blijkt er althans niets meer van. Note: 1611 II, 33, 12-14 april; 1612 III, 11, 4 en 5 sept.
In 1620, het eindpunt van de editie van de acta, bestond de classis Dordrecht uit vijf ringen, met de daarbij ingedeelde steden en dorpen. Dussen was ingedeeld in Ring 2 Overwater: Besoyen, Capelle, Dussen, Fijnaart, Geertruidenberg, 's-Gravenmoer, Hooge en Lage Zwaluwe, Klundert, Made, de schans Noorddam, Raamsdonk, Sprang, Waspik, Willemstad, Zevenbergen.

1605 III Classis. Dordrecht, 7 en 8 juni. Inv. nr. 5, fol. 31v-34v.
6 Dussen ~ Loper (p.175)
Is ter occasie des versoucks van die van de Dussen ende op 't voorschrijven van den dienaer van Almkerck (versouckende dat zij met een vroom dienaer Jesu Christi mochten versorcht worden) besloten, vooreerst dat den heere balliu van Suythollant door den dienaeren van Dordrecht sal aengesproocken worden teneynde het hem gelieve die van de Dussen te interdiceren dat sij niemant, noch paep ofte predikant, toe en laten ofte aennemen, voor ende aleer sij met den heere balliu sullen diesaengaende gesproocken hebben. Ondertusschen sullen oock de broeders voornoumt de saecke communiceeren met den Edelen Cornells Franssen, burgemeester, om te vernemen, hoe men best tot stichtinghe der voorgemelde saecke handelen zal.

1605 III Gedeputeerden. 22 juni - 20 juli. Inv. nr. 26, fol. 98v-101.
30 Dussen ~ Beroep (p.179-180)
De broeders van Dordrecht hebben angenomen de saecke van den Dussen wijders te vervoorderen, de wijle uuyt D . Beci mont verstaen wordt dat hij den balliu angesproocken hebbende, hem geseyt heeft dat men an den Heeren Staten versoucken moet dat allomme op den Hollandtschen bodem predycanten des heyligen evangeliums mogen gestelt worden etcetera.

1608 II Gedeputeerden. 18 juni - 16 juli. Inv. nr. 27, fol. 24-25.
31 Dussen ~ Vacature (p.318-319)
Alsoo men verstaet dat den tijt des pastoors op de Dussen sal haest expireren, soo is goetgevonden, dat men neerstelijck daerna sal vernemen ende dien van de Dussen sal laten weten dat men hem dan wederom met eenen predicant sal versien, tot welcken eynde men hen sal laten weten dat sij eenige gecommitteerde op den classem van Geertruydenberge sullen afveerdigen, 'twelck gedaen heeft D . Becius, ende wanneer den tijt sal geŽxpireert sijn, sal men aldaer bij gebeurten eenige senden, die den dienst des Godlijcken Woorts sullen daer alle sondage bedienen.

1609 I Gedeputeerden. 1 mei - 11 juni. Inv. nr. 27, fol. 32-34.
28 Dussen ~ School (p.349-350)
Is voor de vergaderinghe verschenen Joannes Funccius, eertijts gewesen dienaer tot Hasaertswoude, die vanwegen sijn grouwelijck ende ergerlijck leven van den dienst der kercken is gedeporteert bij de classe van Leyden, overleverende seeckere missive van den heere Van der Dussen aen D. Becium, daerbij verclaert wert, alsoo den kercken- ende schooldienst in de Dussen open staet ende den voornoumden Funccius wel gesint ware beyde de diensten te versorghen, dat den voorszeiden heer Van der Dussen van gelijcken sijnen dienst wel soude willen gebruycken, ingevalle het met goetvinden ofte gedoogen des classis conde geschyeden, versouckende dat de broeders den voorschreven Funccium, soo het doenlijck waere, hem in den voorszeiden diensten willen uytschicken ofte tenminsten met stilswijgen gedoogen dat hij aldaer mochte aengenomen werden.
De broeders in de vreese des Heeren de saecke njpelijck overwegende ende kennisse hebbende van sijnen grouwelijcken ende ergerlijcken val en connen geenszins toelaten dat hij tot den kerckendienst sal gevordert worden in de classe van Dordrecht, veel min op soodanighe frontyerplaetsen, ende hebben oversulcx goetgevonden dat de voorszeide resolutie den heere Van der Dussen schriftelijck sal bekent gemaeckt werden, d'welck doen sal D. Becius. Ende zal daerenboven D. Episcopius vrientlijck gebeden werden, mondeling met den Edelen Heere Van der Dussen desen aengaende te willen spreecken. Ende is oock goetgevonden uyt medelijden, alsoo Funccius tot d'uyterste armoede is gecomen, dat in de classe op sijne armoede sal werden gelet om te sien of eenighe middelen tot sijnen trooste mochten becomen werden, ende is Funccius ernstelijck vermaent tot boetveerdichheyt ende alsoo uyt den vergaderinghe gescheyden.

37 Dussen ~ School ~ Vacature (p.351) Is voorgelesen den brief welcke D. Betius aen de heere van der Dusse tot beantwoordinge des schrijvens, welck hij belangende Funccium gesonden hadde, geschreven heeft. Is oock gebleken uut het schrijvens D. Episcopii aen Betium dat naedien D. Episcopius met den heere Van der Dussen van Funccio vele reden gehadt hadde ende dat den voorschreven heere hart aenhielt om Funccium tot den kerckendienst in de Dussen te vercrijgen, dat sie alsoo geschey den sijn dat D . Episcopius vanwegen den classe belooft heeft, dat men de plaetse bij leeninge sal bedienen totdat se bequamelick sal versien worden, ende is daerom Hogio opgeleyt dat hij Hanecopium bewillige om eenige sondagen aldaer te leeren, oft immers soo hij hem niet bewilligen kan, dat hij selfs den eersten sondach den laetsten may daer leere. D . Pierius heeft oock aengenomen, als hij de Swalue bedient, meteenen de Mede te bedienen, opdat den monick aldaer geweert worde.

1609 II Classis. Strijen, 16 en 17 juni. Inv. nr. 5, fol. 95-99.
6 Dussen ~ Beroep (p.353)
Sijn voor de vergaderinghe verschenen twee mannen van der Dussen, versouckende door last van den Edelen Heere van der Dussen dat haere kercke met den aldereersten met een getrou dienaer ende gereformeert predikant mochte versorght werden. De classe oordeelt haer versouck eerlij ck ende christelijck te wesen ende acht dat het gantsch geraden ware eerstdaechs haere kercke te voorsien; doch alsoo de plaetse nyet en is versien van tractament voor een predikant, soo heeft de classe aengenomen bij de Edelen Heeren Staten tractament te versoucken, ende soo haest als sulcx sal sijn becomen, sai de classe arbeyden dat sij met een bequaem ende goet dienaer met den aldereersten mogen werden voorsien.

1609 II Gedeputeerden. 1 juli - 29 juli. Inv. nr. 27, fol. 34v-37v.
20 Dussen ~ Vacature (p.357)
Die van den Dussen sullen oock van gelijcken versorgt worden door D . Joannem van Dale, Thomam Laurentii ende Joannem Arnoldi, ende sullen haer oock elck 14 dagen in loco houden.

36 Dussen ~ Predikant (p.359) In de naeste vergaderynghe der gedeputeerde sal gelet worden op de sake van de Dussen.7In de acta van de gedeputeerden staat onder 1 juli, na de opgave van de aanwezigen,de volgende passage doorgestreept: 'Vooreerst, alsoo de heere van der Dussen scheynt geseyt te hebben dat de classe sijn dorp van eenen bequam dienaer soude versorghen,heeft daeromme de vergaderynge goetgevonden aen den voornoemden heere te schrijvendat hem believe sijne expresse meyninghe den classi over te schrijven; ende daerbeneffens dat hij hem versekere van de ordonnantie der Heeren Staten om beloonynge voor den dienaer. Sal alsdan de classe beneerstigen deselve kercke met eenen trouwen dienaer te versorghen'. In de marge staat: 'Na het lesen van de acten des voorgaenden classis is dese resolutie verandert gelijck hier achterna volcht'.

39 Dussen ~ Predikant Als Thomas Laurentii aen de Dussen gaen sal, so sal hem medegegeven worden aen den heere van de Dussen seker schrijven dat de classe metten eersten versoecken sal aen den heren Staten tractament voor eenen dienaer, ende daerna bearbeyden dat de plaetse voorszeid met eenen dienaer sal versorghen.

42 Dussen ~ Predikant (p.360) Nopende de sake van de Dussen, van het tractement eenes predikants die daer soude moge gevordert worden te versoecken met requeste, is uytgestelt tot de naeste vergaderinge der gedeputeerden, ende sal alsdan gehandelt worden van het formulier des requests ende wien hetselve sal opgelegt worden.

44 Dussen ~ Beroep Is oock gelesen copije eenes briefs houdende aen die van der Dussen, gesteh bij D. Lydium, waerin de gedeputeerde des classis van Dordrecht aen Sijn Edelheyt sijn versoeckende dat hij in de sake der kercke op de Dussen niet en believe te doen sonder weten ende communicatie met den classe van Dordrecht ofte der gedeputeerden desselven, welcken brief den Edelen Heere van der Dussen door Thomam Laurentii, die aldaer den kerckendienst sal waernemen, behandicht worden sal. Is oock beneffens dien gelesen het request voor die van Alblasserdam.8Deze laatste zin staat in de marge.

48 Langstraat ~ Dussen ~ Beroepen Angaende de besorghynge van de Langstrate ende Dussen is Becius ghebeden daerin te willen besoigneren ende an te houden omme eene generale ordinantie te vercrijghen, het welcke hij angenomen heeft ter eerster gelegenheyt te voorderen.

1609 III Classis. Puttershoek, 11 en 12 augustus. Inv. nr. 5, fol. 99v-103.
21 Dussen ~ Vacature (p.367)
Is goetgevonden dat de broeders van den Leegen Weert sullen continueren in de bedieninge op de Dussen, hoc ordine: Petrus Costerus, Hubrecht Leiniers, Lambrecht Sanders, Mercerus, Michael Hogius ende die van de Strijensche Weert de Swaluwen allebeyde, hoc ordine: Samuel Nicolai, Henricus Swalmius, Abrahamus Melinus, Petrus Scharlaken, Matthijs Peetersz., Johannes Textor, Joos de Neve ende Matthijs Mochaert.

1609 IV Classis. Oud-Beijerland, 3-5 november. Inv. nr. 5, fol. 103v-107v.
16 Dussen ~ Vacature (p.379)
De gedeputeerde worden belast een requeste te presenteren aen de Edele Heeren Staten om te verwerven ordonnantie van de gagie van de Dussen voor de classe zedert pincxteren 1609 herwaert, nadien dat de broederen des classis soodanigen ongelegen plaetse van sondaeghs aff voor pincxteren continuelijck tot des classis excessive onkosten bedient hebben ende noch bedienende zijn.

1609 IV Gedeputeerden. 20 november - 16 december. Inv. nr. 27, fol. 42-44.
44 Dussen ~ Beroep (p.383)
A e n de Edele Heere van der Dussen sal geschreven worden dat de classe aen de Edele Heeren Staeten seer ernstelijck heeft tot verscheyden reysen aengehouden opdat de plaetse van der Dussen ende andere plaetsen met predicanten mogen worden versorgt, maer tot noch toe geene finale antwoort heeft ontfangen. Sal derhalven Sij η Edelheyt believen oock sij η beste in dese saecke te doen, opdat het bij haere Edel Mogende mogte worden geobtineert; dat oock Sij ne Edelheyt believe ordere te stellen dat de montcosten van de predicanten die daer eenen tijt lanck hebben gepredickt, mogen worden betaelt.

1610 I Classis (extraordinšris). Dordrecht, 5 en 6 januari. Inv. nr. 5, fol. 108-109.
6 Dussen ~ Beroep (p.387)
De classe hierop rijpelijck lettende ende opgelesen hebbende het beroep dat die van de Dussen doen op den persoon van Cornelio Hanecopio, van dato den 3 januarii 1610, is denselven Hanecop afgevraeght oft hem geliefde ít voorszeide beroep aen te nemen. Heeft hetselve afgeslagen.

11 Dussen ~ Beroep (p.388) Aengaende de Dussen is goetgevonden, den Edelen Heeren Staten te remonstreren van den persoon Joannis Gij s, alsoo men goede getuygenisse van de gesontheyt in leere, leven ende bequaemheyt is hebbende.

1610 I Gedeputeerden. 20 januari - 1 maart. Inv. nr. 27, fol. 45-47v.
30 Dussen ~ Vacature (p.390)
Timotheus ab Wijckenthooren is oock ingeroepen. Sijne getuygenissen sijn gelesen ende goetgevonden. Is hem aengeseyt hetgene in sijne propositie aengemerckt was tot sijner verbeteringe. Is hem voorgehouden of hij Godt de Heere op de Dusse soude willen in sijne kercke, die aldaer geplantet sal worden, dienen. Heeft hetselvige aengenomen ende geadvoyeert.

36 Dussen ~ 's-Gravenmoer ~ Beroepen (p.391) Is gelesen een missive aen de vergaderinge vanwegen de Mogende Heeren Staten, waerin sij het beroep Timothei van Wijckenthoorn op de Dussen ende Gooswyni Butendijck op 's-Graevenmoer inwillichden ende het rojeeren van alle superstitiŽn wederom itereren.

41 Sprang ~ Dussen ~ Zevenbergen ~ Vacatures (p.392) D . Selossa filius sal sondach toecomende, welck wesen sal den 21 februarii, op den biddach ende sondach daeraen de plaetse van Sprang bewaeren, Lowick op de Dussen, Tomas Laurentii op Sevenbergen.

1610 III Classis. Sliedrecht, 20 - 22 april. Inv. nr. 5, fol. 111-116.
22 Hooge en Lage Zwaluwe ~ Dussen ~ Beroepen (p.400)
De voorstellinge Abrahami Costeri sal geschieden door D. Episcopium sondach toecomende, ende 14 dagen daerna de bevestiginge door denselven, ende sal D. Lotus alsdan D. Episcopii plaetse waernemen. Ende de voorstellinge van D. Wijckentoorn sal geschieden door D. Polletz, wiens plaetsen sullen bedient worden door Wijckentoorn sondach toecomende. Acht dagen daerna sal D. Pieno believen te gaen op de Dussen om aldaer te prediken, ende sal Pierii plaetse waergenomen worden door de broeders van Dordrecht. Veerthien dagen naer de voorstellinge van Wijckentoorn sal sijne bevestiginge door D. Petrum Costerum geschieden.

23 Proposities Nopende de oeffeninge der jonger aencomender predicanten, van de synode gestatueert ende tot noch toe in de classe onderhouden (hoewel sij voor een weynich tijts is naergelaten) is goetgevonden dat deselve oeffeninge sal achtervolcht worden naer dese lijste: 1. Hanecopius; 2. Thomas Laurentii; 3. Cornelius Simonides; 4. Celosse;5. Mellinus;6. Scharlaken; 7. Busonius;8. Lowijck; 9. Ghisius; 10. Buijtendijck; 11. Lothus; 12. Wijckentoorn.

33 Dussen ~ Kerkgebouw (p.402) D. Dibbetzius, geassocieert met D. Wijckentoorn, sullen gaen bij de Edelen heere baeljou ende hem remonstreren datter noch vier outaren staen ende eenige afgodische cassen in de kercke van den Dussen ende dattet hem gelieve door sijne auctoriteyt deselve vandaer te weren.

1610 III Gedeputeerden. Zonder datum en 19 mei. Inv. nr. 27, fol. 48v-49v.
53 Dussen ~ Kerkgebouw (p.405)
Den Heer balju aengesproken sijnde van D. Dibbetio van de autaren ende cassen in de kercke van de Dusse, heeft geantwoort aen de schout ende gerechten te sullen schrijven dat se de voorszeide autaren etcetera weeren, ofte dat hij op haere costen selver comen sal de selvige wechnemen.

1612 III Classis. Sprang, 4 en 5 september. Inv. nr. 5, fol. 146-148.
11 FinanciŽn (p.475)
Also de nieuwe kercken volghens de ordres des classis tot noch toe waren ongetaxeert gebleven, so heeft de classe door gelegentheyt dat deselvighe in den nieuwen rinck in de Langhestraet gehouden wiert, daerop gelett ende deselvighe op wijse als volgt getaxeert tot vervallinghe van de classicale onkosten, uutgaende met den jare 1612 voor de eerste reyse: 1. Sevenberghen 3-0; 2. Capell 1-10; 3. Waspijck 1-10; 4. Ramsdonck 1-10; 5. 's Gravenmoer 0-12; 6. Spranghe 1-10; 7. Besoyen 1-10; 8. Dussen 0-12; 9. Meede 0-12; 10. Swaluwe Hooch ende Laegh 0-12.

1614 III Classis. Breda, 26 augustus. Inv. nr. 5, fol. 171v-174v.
4 Dussen ~ Pastorie (p.549)
Timotheus Wijckentoorn dient aen alsdat de Mogende Heeren Staten weygeren haerluyden te laten volgen het subsidie tot huyshuyre van de predicantswooninge welcke sij twee jaren lanck hadden genooten; dat voorts de huysluyden weygerich sijn den predicant daertoe eenichsins behulpich te sijn, selfs niet willende door een requeste sulcx aen de Mogende Heeren Staten versoecken, niettegenstaende hem genoechsaem van de gemelte Heeren Staten in den mont gegeven is dat de huysluyden selve sulcx mochten comen versoecken; voorts dat hij mede van den eygenaer des huys swaerlick om de huyre wort gemolesteert ende geinjureert; versoect derhalven hiertoe de goede raet ende advijs der broederen. Is goetgevonden ende geresolveert dat D. Bisschop ende Buytendijckius sullen daer in locum gaen om de gerechten te induceren dat sij voor de huyre willen staen ofte andersins acte van weygeringe vergunnen ende een requeste uut haren naem laten stellen aen den Mogende Heeren Staten ende voorts alles doen wat in haer vermogen is om haren predicant in dese sake welcke hem soo hoochnoodich is voorderlick te sijn.

1614 III Gedeputeerden, [begin september] - 1 oktober. Inv. nr. 27, fol. 90-91v.
25 Made ~ Vervanging (p.554)
D. Polets heefft de vergaderinge voorgestelt alsdat nodich is ordre gesteh te worden in de bedieninge van de Mede. Is goetgevonden bij lootinge ordre te stellen door wien de Mede sal van nu voort bedient werden op toecomende sondach den 14 september: 1. Schravenmoer; 2. van Swalue; 3. Boisoyen; 4. Cappelle; 5. Sevenbergen; 6. Gertruydenberch; 7. Clundert; 8. Dussen; 9. Raemsdonck; 10. Sprang.

1615 III Classis. Geertruidenberg (voor Raamsdonk), 4 en 5 augustus. Inv. nr. 6, fol. 4-6.
5 Mijnsheerenland ~ Beroep (p.571)
Is vertoont een wettelijck beroep, door den schouteth van Mijnsheerenlant van Moerkercken, vanwegen joncheer Johan van Raesvelt, heere van Moerkercken, ende voorts de geheele magistraet aldaer, item den kerckenraet ende gemeente van Moerkercken, op D. Timotheum Wiketoren, predicant op de Dussen, versoeckende denselven Wiketoren tot haren ordinaris kerckendienaer aldaer in plaetze van Mathijs Pieterssen van Straelen, die vanwegen zijnen hoogen ouderdom van de Heeren Staten van zijnen dienst gelicentiŽert is. De vergaderinge op 'tselve beroep geleth hebbende, hebben 'tselve beroep ingewillicht ende nadat zij verstaen hebben op henne vrage aen Wiketoren voorgestelt, dat hij tevreden is den kerckendienst tot Moerkercken aen te vangen, welcke inwillinge den schouteth aengedient ende bij hem vanwege zijne gemeente in danck ontfangen is. Welcken volgende de classe sal arbeyden dat D. Wiketoren van zijne gemeente op de Dussen mach gelicentiŽert worden, om hetwelcke te verrichten van de classe aen die van de Dussen gecommitteert zijn de visitatores D. Bocardus ende Abrahamus Milius.

1615 III Gedeputeerden. 2 september - 14 oktober. Inv. nr. 27, fol. 95-98.
18 Mijnsheerenland ~ Beroep (p.574)
Is in de vergaderinge gelesen eenen brief, geschreven van de gerechten ende kerckenraet van de Dussen aen de vergaderinge, daerin sij verclaeren swaericheyt te maeken over het vertrecken D. Wijckentoorn, also hij liefftallich bij den gemeynte aldaer is ende verclaeren dat haeren predicant D. Wijckentoorn wel tevreden was te blijven. De vergaderinge hierop lettende heeft haer over dit schrijven verwondert, also de visitatores hebben rappoort gedaen dat beyde de kerckenraet alsoock de schoutet (die verclaerde dat de Edele here van der Dussen soude tevreden sijn in 'tgeene hij daerin dede, also hij hem daervoor sterck maecte) onsen broeder Wijckentoorn hebben ontslaegen, mits konditie dat sij voor sijn vertreck van eenen anderen predicant souden werden versien.
Is goetgevonden hun te antwoorden met schrijvens dat also D. Wijckentoorn, in de classe alsoock nu tegenwoordich, verclaert heeft het beroep op hem gedaen sijnde daertoe geneycht te sij ne om 'tselve aen te nemen mits dat de classe arbeyden sai tot sijn dimissie, ende dat de dimissie also boven verhaelt geschiet is, dat sodanich beroep ende aenneminge niet en can ge[re]tracteert werden, temeer also die van Mijnsheerenlant - also die van de dimissie sijn geadverteert ende volgens dien haeren beroepene predicant D. Wijckentoorn daerop verwachten, begeerende derhalven dat die van de Dussen haer hierin willen tevrede geven en dat men haer met den eersten met een bequaem dienaer sal versien ende tot dien eynde eenige toesenden dien sij sullen mogen hooren ende daernaer beroepen. Ende is goetgevonden dat D. Lothus van Ilpendam aldaer gaen sal voor de eerste reyse van sondach in acht daige, wesende den 13en septembris, ende daernaer Casparus Nuysius.

34 Dussen ~ Beroep (p.578) In de beroepynge van eenen nieuwen dienaer op de Dusse isser de geheele gemeynte, met de gerichten van de plaets, met de persoon D . Nusii wel tevrede, uutgenomen eenen ouderlyngh ende een diacon derselver gemeynte. Is geresolveert dat men om die twee kerckelijcke personen terneder te setten ende tevrede te maken, soude schrijven aen D . Wyckentoorn dat hij de sake bij sijne kerckenraet ten voordeele D . Nusii ten besten soude beleyden, ende meteenen aen D . Episcopium en D . Buytendijck om aen de gemeynte ende kerckenraet te gaen om haer te induceeren, bijaldien sij tot sijnen persoon gesint waren, dat sij met den eersten kerckelijck en gerechtelijc beroep souden inbrengen.

1615IV Classis. Dordrecht (voor Hooge en Lage Zwaluwe), 3 en 4 november. Inv. nr. 6, fol. 6v-9v.
4 Dussen ~ Beroep (p.579-580)
Is in de vergaderinghe gelesen een beroep van de gerechten ende den kerckenraet van de Dusse op den persoon Caspari Nutii, hem beroepende tot haeren predicant ende kerckendienaer in de plaetse van D. Wijckentoorn, versoeckende aen de Edele vergaderinghe dat het Hare Edele gelieve Nutium voorszeid haere kercke met den aldereersten toe te senden. Het beroep bij de classe geapprobeert sijnde, soo is Nutius daerover ingeroepen om te vernemen hoe hij hemselven in sijn harte over dit beroep gestelt vont, die verclaert heeft hemselven tot dit beroep geroert te vinden ende hetselvige gaeren in Gods Naem te willen aennemen. Is daerom geresolveert dat hij met den aldereersten in de vergaderinge van de gedeputeerde des classis sal geŽxamineert worden ende dat van Joanne Gijsio, op toecomende woensdach over drij weecken, wesende den 25 van dese loopende maent november.

1615 IV Gedeputeerden. 25 november - 2 maart 1616. Inv. nr. 27, fol. 98-102v.
33 Examen (p.585)
D . Nusius heeft sijn propositie ghedaen uut den Evang. Luca ende het 5e capittel op het 32 veers, dewelke soodanich is bevonden dat men goet heeft ghevonden om vorder tot het examen te treden, hetwelk gheschiet is. Sijne antwoirden sijn soodanich bevonden dat hij bequaem is gheoirdeelt om tot den dienst der kerke van der Dusse bevordert te werden. De vraeghen die men ghewoonlijck afvraecht die in den dienst eerst bevesticht sullen worden, heeft hij mede bejaet ende onderteykent ende is daerover met onderlinghe hanttastinghe tot een lidt des classis aenghenomen. Sal van D . Polets den kerke voirghestelt ende van D . Episcopio bevesticht werden.

53 Dussen ~ Predikant (p.589-590) D. Nusius heeft versocht attestatie aen d'Edelmogende Heeren Staten om sijne gagie t'ontfanghen. Heeft oick versocht dat sijne gagie van de 1 October, van welken tijdt af hij de Dusse heeft bedient, soude ingaen. Van dese saecke heeft men niet volkomentlijck kŲnnen resolveren overmidts men niet wel en weet hoelanghe Matthijs Pieterssen ghetrocken heeft. Is hetselve daeromme uutghestelt totdat men hetselve heeft vernomen. Is evenwel hem belooft dat hijalleen van de gagie sal hebben hetwelk van Matthysio niet en is ghetrocken, van denwelken evenwel sal afghevordert werden hetwelk hij over sijn half jaer sal ontfanghen hebben.

1616 IV Classis. Dordrecht (voor Papendrecht), 1-3 november. Inv. nr. 6, fol. 19-22.
16 Dussen ~ Pastorie (p.618)
D. Nusius versocht hebbende recommandatie van de classe om aen de Edel Mogende Heeren Staten eenich subsidium te versoecken tot het timmeren van een predicantshuys, is geresolveert dat hem deselve sal volgen wanneer die van de gerechte een requeste aen de Edel Mogende Heeren Staten sullen gesteh hebben.

1617 V Classis. Mundert. 17 en 18 oktober. Inv. nr. 6, fol. 31v-35v.
14 Dussen ~ Pastorie (p.654)
D . Johanni Episcopio is belastet ter begeerte D . Nusii te schrijven eene attestatie ende recommandatie aen de Edel Mogende Heeren Staten tot bevoorderinghe van den opbouw eens pastoorshuys op de Dussen, daertoe de ambachtsheer hem alle goede assistentie belooft heeft.

1618 II Gedeputeerden. 2 mei - 4 juli. Inv. nr. 27, fol. 126-129v.
37 Dussen ~ Predikant ~ Waspik ~ Vacature (p.676-677)
Is gelesen een brief van de kercke van de Dussen, vertoonende dat haer leet was dat sij verstaen hadden dat die van Wasbeeck haer beroep souden willen doen op haren predicant Gasparum Nusium ende versoeckende aen den classem dat sij willen de sake daertoe dirigeren dat sij haren predicant moghen behouden. De vergaderinghe alle gelegentheyt ingesien hebbende ende bijsonder de ernstige begeerte der gemeynte van de Dussen om haren predicant te behouden, heeft goetgevonden D. Nusio aen te schrijven dat dese vergaderinghe oordeelt dat hij op sijn plaetse behoorde te blijven, insonderheyt dewijl hij apparentelick in sijn kercke soo wel veel diensten kan doen als hij soude connen doen in Wasbeeck. Voorts is goetgevonden dat men dien van Wasbeeck sal aenschrijven dat sij geen hope op Gasparum Nusium en hebben te maecken, maer dat men metten eersten een ander haer sal toesenden om dien te hooren. Ende alsoo D. Lupaert de outst gerecommandeerde is, is goetgevonden dat men hem vooreerst haer sal toesenden ende sooveel mogelick is sal soecken door de naestgesetene hem daer te bevoorderen.

1618 III Classis. 's-Gravenmoer, 7-9 augustus. Inv. nr. 6, fol. 43-45.
2 Waspik ~ Beroep (p.677)
Jan Hoevenaer, diacen van Wasbeeck, heeft voor de vergaderinge vertoont een wettelijck beroep op de persoone Caspari Nutii, soo van de Edele kercke als magistraet, met consent ende verwillinge van Zijn Excellencie prince Henderick etcetera, gifter van de kercke ende ambachtsheere van Clein Wasbeeck. De vergaderinge, op het versoeck ende beroep van die van Wasbeeck gelet hebbende alsooc op verscheyden onredelijcke moyelijckheden hem in zijnen plaetse bewesen, hebben goetgevonden, nadien sij de goede genegentheyt Nutii tot deselve beroepinge gemerckt hebben, dat hij se sal aennemen, mits dat den kerckenraet alsoock den magistraet van den Dussen in zijne ontslaginge consenteren, waertoe deselve sullen versocht worden door D. Spexium, Cronium, Schuylium, 'twelck geschyet is; ende hebben Nutium ontslagen.

21 Dussen ~ Vacature (p.680-681) Nadien niemant van de broederen zijne gaven op de Dussen en belieft te laeten hooren, soo is goetgevonden eerst derwaerts te senden D. Lupardum ende soo de beroepinge van de Gijsen niet en valt op D. Paludanum, soo sai deselve mede op de Dussen gehoort worden. Ende mogen de gedeputeerde, soo de beroepinge op dese broederen niet en valt, dencken op eenige andere.

1618 V Classis. Dordrecht, 6 en 7 juli. Inv. nr. 6, fol. 49-51.
5 Dussen ~ Beroep (p.691)
D . Guilielmus Lupardus, bedienaer des heyligen Evangeliums in de Oudenbosch, is in de vergaderinge ingestaen, de broederen des classis behandigende formeel beroep op sijn persoon van de gemeente van der Dussen, mitsgaders sekere acte van de Edele broederen des classis van Ter Tolen, versoeckende bij acte onses classis van sulxs te sijn verwittigt, versekert. Ende is sulck beroep datelijck ingewilligt, ende goetgevonden dat D . Bocardus dit D . Lamberto de Rijck, bedienaer des heyligen Evangeliums te Bergen-op-Zoom, tegenwoordich binnen Dordrecht, een lidt dier classe, sal mondelijck aenseggen. Ende sal D . Lupardus voornoemt D . Guilielmus Bastingius toecomenden sondach over 8 dagen in de kercke van der Dussen voorstellen ende op 14 dagen daeraen bevestigen. Ende sal toecomende sondach D . Nuysius de plaetse bedienen, ende nae 14 dagen, 8 dagen nae de voorstellinge idem D . Nuysius.

1619 V Gedeputeerden. 4 december - 5 februari 1620. Inv. nr. 27, fol. 146v-150v.
53 Made ~ Beroep (p.740)
Sijn ingestaen twee mannen van Besoyen ende hebben versocht dat D. Snetenus soo lange bij haer soude mogen blijven totdat sij van een ander goet kerckendienaer souden sijn versorcht, alsoo Snetenus beroepen is tot een ordinaris kerckendienaer op de Maede ende binnen Geertruydenberge, blijckende bij de beroepinge soo van de kerckenraden als magistraten. De vergaderinge omgevraecht sijnde heeft goetgevonden dat men soude soecken haer te bewegen tot dimissie D. Sneteni, haer toeseggende dat sij ordinaerlijcken op haer tijt souden werden bedient, maer sijn gantsch onwilligh daerin bevonden. De vergaderinge heeft goetgevonden haer aen te seggen dat sij precijs te negen uyren sullen werden bedient, hetwelcke bij den ringh sal worden bewaert ende de broeders van den ringh tegenwoordigh sijnde, hebben hetselfde aengenomen, volgens dese ordre welcke den broederen in den ringh sal aengeschreven worden: Maede, Capelle, 's Gravemoer, Dussen, Sprangh, Swaluwe, Raemsdonck, Wasbeeck.

1620 II Classis. Klaaswaal, 28 - 30 april. Inv. nr. 6, fol. 67v-72v.
37 Gedeputeerden (p.756)
Tot gedeputeerden om alle voorvallende saken totten naesten classem (welcke op den len dyncxdach in augusto op de ordre van den Dussen ghehouden sal worden) te verrichten, sijn vercooren neffens D. Johannem Dibbezium, Gerardus Verstegus, Johannes Celosse, Caspar Nusius, Jacobus Leeuwius.

1620 III Classis (extraordinaris). Dordrecht, 1 juli. Inv. nr. 6, fol. 73-74v.
9 Classis (p.765-766)
De classe sal gehouden worden den 21 en junii binnen Dordrecht op de ordre van de Dussen ende sullen de absente broeders des classis hiervan door de gedeputeerde van ijder rynck worden verwitticht.

1620 IV Classis. Dordrecht (voor Dussen), 1 juli. Inv. nr. 6, fol. 75-80.

Bijlage 1 Gemeenten in de classes Dordrecht en Breda 1601-1620
Dussen (D) (p.837)
1610-1615 Timotheus Wijckentoorn;
1615-1618 Casparus Nusius;
1618-1622 Guilielmus Leopardus.

Bijlage 3 Vergaderorde 1612-1624
'Ordre van 't houden der dassen zoo se malcanderen volghen staat ingeschreven aan het einde van inv. nr. 5, fol. 182v. De voor de feitelijke organisatie van de classicale vergaderingen verantwoordelijke plaatselijke kerken staan genoemd, in het geval van Dordrecht steeds vergezeld van de naam van de betreffende predikant. De orde werd kennelijk opgesteld in de classicale vergadering in Willemstad op 1 en 2 november 1611 (zie 1611 VI, 10)
Anno 1619: Claeswael, Dussen, Ghelishouck, Gijssen-Nieukerck. (p.849)

Algemene Index:
Dussen (p.879), XIV, XV , 175,179,318,349,351,353,357,359,360,367,379,383,387,388,390,391,392,400,402,405,475,549,554,571,574,578,579,585,589,618,654,676,677,680,681,691,740,837,849.
- classis op de beurt van, 756,761,765,766.
- heer van, zie Gent, Walraven van. 349,350,351,353,360,383,574,654.
- schout van, 574.

Bronnen

RIJKS GESCHIEDKUNDIGE PUBLICATIEN UITGEGEVEN IN OPDRACHT VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS EN WETENSCHAPPEN ONDER TOEZICHT VAN DE RIJKSCOMMISSIE VOOR VADERLANDSE GESCHIEDENIS, KLEINE SERIE 49
Classicale Acta 1573 -1620
II Particuliere synode Zuid-Holland Classis Dordrecht 1601 - 1620 Classis Breda 1616 - 1620
Bewerkt door dr. J . Roelevink - Instituut voor Nederlandse Geschiedenis 's-Gravenhage /1991

Terug naar Streekhistorie


© Ton Lensvelt, e-mail adres: tonlensvelt@ziggo.nl