Genealogie van de familie Kalkman

Inleiding

[pagina 5]

Homepage

Achtergrond

Het Rode Boek

Takken

Naamindex

Onze naam

Nieuw

eMail

English

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[pagina 6]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[pagina 7]

 

"In 't verleden ligt het heden, in het nu wat worden zal".

Dit woord van Bilderdijk heeft mij in belangrijke mate geÔnspireerd het zeer omvangrijke onderzoek ter hand te nemen waarvan dit boek de weerslag geeft. Nieuwsgierigheid naar wat onze voorvaderen hebben gedaan, naar wat hen heeft bewogen, naar de plaatsen waar en de omstandigheden waaronder zij hebben geleefd: dat was het wat mij heeft aangespoord het speurwerk te verrichten en het niet te laten rusten, ook al dreigde ik soms onder de last van zich opstapelende gegevens te bezwijken. Want naar aantal is het me de familie wel!

Eťn van de eerste vragen waar ik me mee geconfronteerd zag, betrof de naam. Waaraan heeft de naam Kalkman zijn ontstaan te danken gehad? Waar is hij vandaan gekomen?

Er zijn naamgenoten die hierover fraaie theorieŽn weten te ontvouwen. De naam zou, in aangepaste spelling, zijn overgekomen uit de Baltische staten, uit Hongarije of op zijn minst uit Duitsland. Ik ben echter nog niemand tegengekomen die zulke theorieŽn een aanvaardbare praktische basis wist te verschaffen. Daarom is het naar mijn mening maar het verstandigst ons te houden aan wat onze eigen Nederlandse deskundigen op het gebied van de nomenclatuur zeggen.

Johan Winkler dan brengt de naam Kalkman in verband met het beroep van steenarbeiders.1) Hij stelt daarbij vast dat namen met de uitgang -man meestal hun oorsprong te danken hebben aan het bedrijf dat een der voorouders ten tijde van zijn leven heeft uitgeoefend. A. Huizinga ondersteunt hem in die gedachte als hij schrijft dat "het noemen van iemands beroep ter onderscheiding of ter betere oriŽntering reeds een zeer oude gewoonte is".2) Steenarbeiders. Waarom niet?

Steenbakkerijen zijn er ter weerszijden van de (Hollandse) IJssel - en dat is de streek waar onze Kalkmannen vandaan komen - zeer vele geweest. De ruÔnes ervan spreken vandaag de dag op verscheidene plaatsen nog een duidelijke taal in het typisch-Nederlandse dijklandschap. Maar waarom bij de steenbakkerijen niet ook de kalkbranderijen betrokken? Die konden vroeger in het IJsselressort eveneens worden aangetroffen. Trouwens, in een notariŽle akte van 24 oktober 1874, opgemaakt door notaris Kornelis Achterberg te Capelle a.d. IJssel, wordt gewag gemaakt van een zekere Pieter van der Wallen, kalkbrander van beroep.

Er is nog een reden om de naam Kalkman in verband te brengen met de kalkindustrie. Daarvoor moeten we naar de Waddenzee, waar een zandbank te vinden is die formeel de Engelsmanplaat heet, maar die de volksmond op Schiermonnikoog en in Friesland "de Kalkman" noemt. Die bijnaam werd al vermeld in een officieel rapport van 21 maart 1781, waarin C. du Moulin met het oog op de Engelse oorlog de landsregering inlichtte over de mogelijkheden om Ameland en Schiermonnikoog te verdedigen. Voor hem is de Engelsmanplaat synoniem met Kalkplaat.

Het museum van de Stichting 't Fiskerhķske te Moddergat (Fr.) bezit over de

Kalkovens aan de Nesserdijk te Capelle a.d UsseL Op de voorgrond Antonie Arie Kalkman (gen IXgv) met zijn dochters Gerritje en Geertruida

Engelsmanplaat of "de Kalkman" enige literatuur. Daaruit valt te concluderen dat de schelpenvissers in deze contreien vroeger schilders werden genoemd. Hun schepen droegen de naam kalksnikken en het werk van de vissers werd omschreven als schilderen

of kalksteken.3) Nu wil het de geschiedenis dat in april 1708 op de plaat een snik strandde met aan boord de gebroeders Jan en Feye Willems, schelpenvissers van beroep en wonende op Schiermonnikoog. Na twee nachten op de plaat doorgebracht te hebben, werden zij gered. Twee jaar later bleken de gebroeders de achternaam Engelsman te hebben gekregen. Aangenomen wordt dat de Engelsmanplaat zijn bijnaam Kalkman te danken heeft aan het beroep van deze beide schelpenvissers.

Hiermede meen ik voldoende materiaal aangedragen te hebben om de stelling te verdedigen dat de naam Kalkman zal zijn afgeleid van het beroep, dat een van onze oudste voorouders heeft uitgeoefend. Alleen valt hieraan nog toe te voegen dat de naam in het verre verleden anders werd geschreven dan in onze tijd. Oorspronkelijk heette het voorgeslacht Calckman(s), een poos lang werd ook nog Kalckman geschreven. Totdat de spelling zodanig werd vereenvoudigd dat er Kalkman overbleef.

In geraadpleegde notariŽle archieven ben ik een naamgenote tegengekomen die er haar eigen spelling op na hield. Dat was Aaltje Kalkman (Zie de genealogie IV-II). Toen zij op 18 augustus 1810 haar testament liet maken ondertekende zij dit document met Alti Kallikman.

Maar genoeg over het ontstaan van de naam. Verdiepen we ons nu in de vraag waar onze Kalkmannen oorspronkelijk vandaan kwamen. Niet uit Est of Letland, niet uit Hongarije en niet uit Duitsland. Dat mogen we rustig vergeten. Het zij overigens verre van mij te beweren dat er met name in het laatstgenoemde land geen Kalkmannen zijn voorgekomen en mogelijk nog voorkomen. Het tegendeel is waar. Min of meer terloops valt in dit verband te wijzen op een notariŽle akte van 30 januari 1784. Daarin wordt aan de heren Joh. Kompff & Hop, kooplieden te Bremen, door Adriaan van der Jagt te Rotterdam volmacht verleend "te vorderen, innen en ontvangen van Dethard Kalkmann, koopman te Bremen, de somma van f 660 en een stuiver voor een promesse". Zo nodig moet de wanbetalende Duitser in rechten worden aangesproken.4)

Eind vorige eeuw, begin deze eeuw hebben voorts twee Duitse auteurs met de namen Aug. Kalkmann en Ph. Kalkmann van zich doen spreken. Eerstgenoemde door het schrijven van kunsthistorische boeken, laatstgenoemde door publikaties in boekvorm over financieel- economische onderwerpen.5) Onze naam is dus in Duitsland niet onbekend. Waarom zou hij ook? Kalk betekent daar hetzelfde als bij ons, het wordt ook eender geschreven. Alleen het achtervoegsel -man krijgt er bij onze oosterburen een n bij.

Over deze dubbele n weet een van onze stamgenoten mee te praten. Kon hij het helpen dat hij tijdens een verblijf van zijn ouders in Bremerhaven aldaar werd geboren? En dat zijn vader bij de aangifte op het "Standesamt" in deze Duitse zeehaven waarschijnlijk niet zo oplettend was? Maar het geval wilde wel dat iemand, die normaliter Cornelis Adriaan Kalkman zou hebben geheten, tot het einde zijner dagen als Cornelius Adrian Kalkmann door het leven moet gaan. Dat is dan de man die grote bekendheid heeft gekregen als zanger. (Genealogie IX-gd) In aan gesprek met hem heb ik de indruk gekregen dat hij de Duitse schrijfwijze van zijn naam op zichzelf niet plezierig vindt, maar dat zij voor hem toch ook weer geen aanleiding is om een - toch altijd vrij kostbare - procedure tot naamswijziging te entameren.

Binnen dit Duitse kader moet voorts melding worden gemaakt van een Johannes Kalkman (VIII-II) die, geboortig uit IJsselmonde, in of omstreeks 1872 naar Duitsland is getrokken, kennelijk met de bedoeling daar een nieuw bestaan op te bouwen. Hij is een jaar of vijf later in Barman in het huwelijk getreden met Ida Mengel, een geboren en getogen Duitse. Johannes heeft in 1889 de Duitse nationaliteit aangenomen. Uit het huwelijk zijn acht kinderen geboren, van wie de eerste vier de Nederlandse nationaliteit nog hebben gedragen. Zij zijn tegelijk met hun vader genationaliseerd. De vier later geborenen hebben automatisch de Duitse nationaliteit gekregen,

Van de kinderen is er nog ťťn in leven en wel Adele. Zij woont in Scheveningen. Met haar zal het geslacht van Johannes Kalkman uitsterven. Hij heeft weliswaar enkele kleinzonen gehad, maar die zijn in de jongste oorlog gesneuveld. Het zal intussen niemand verbazen dat ook de namen van Johannes Kalkman en de zijnen met dubbel n werden geschreven.

[vorige]  

[inhoud]  

[volgende]

 

© 2000-2016 Theo J.F. Schalke, Zoetermeer/Netherlands. Het auteursrecht van de tekst van het boek berust bij de erfgenamen van P.N. Kalkman. De hier vermelde genealogische gegevens zijn nadrukkelijk uitsluitend bedoeld voor niet-commercieŽl en persoonlijk gebruik om tot een uitwisseling van gegevens te komen bij eventuele gezamenlijke voorouders. Alhoewel afzonderlijke feiten niet onder het auteursrecht vallen, is integrale overname van deze genealogische gegevens ten behoeve van publicatiedoeleinden door middel van druk, fotokopie, microfilm, CD-rom, BBS, database of Internet is niet toegestaan zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur. 

Bij gebruik van de gegevens van deze website wordt verwacht dat bij de bronvermelding verwezen wordt naar de website "Genealogie en Historie van de Familie KALKMAN" van Theo J.F. Schalke en/of de andere auteurs en bewerkers zoals deze vermeld  zijn op de diverse pagina's.