Home  |  Kroniek  |  1939  1940  |  1941  |  1942  |  1943  |  1944  |  1945  | Diversen  |  Index
 
 
     
      Harlingen tijdens de Tweede Wereldoorlog  
     
       

  

 

   

Harlingen in de jaren veertig

Op 1 januari 1940 telde Harlingen 10.345 inwoners. Qua oppervlakte was Harlingen maar een zeer kleine gemeente. Beginjaren dertig was Harlingen zelfs de dichtstbevolkte gemeente van Nederland. Tot 1933 stond de ‘Stenen Man’ in de toenmalige gemeente Barradeel. Ook het grondgebied van de huidige wijk De Spiker en een gedeelte van de Midlumerlaan, destijds nog Midlumerweg geheten, maakten deel uit van de gemeente Barradeel. En datzelfde gold voor de Rooms Katholieke begraafplaats en het grondgebied van de huidige firma Spaansen, destijds Haitsma Beton Industrie. Aardig detail is dat de gemeentegrens van Harlingen met Barradeel dwars door één van de wachtkamers van het station van de Nederlandse Spoorwegen liep. De vroegere Rijks Hogere Burgerschool (RHBS) aan de Stationsweg (sinds 2004 de Maritieme Academie Harlingen van de Noordzee Onderwijs Groep)  en de watertoren (afgebroken in 1990) aan de Begraafplaatslaan werden zelfs gebouwd met door de gemeente Barradeel afgegeven bouwvergunningen. In 1933 werd de eerste uitbreiding van de gemeentegrens van Harlingen een feit en kreeg zij er een stukje grondgebied bij. Veel was dat overigens niet, de grens werd enkele honderden meters naar het oosten verschoven waardoor de sportvelden aan de Vierkantsdijk, destijds thuishaven van de voetbalvereniging HZC (later gefuseerd met de v.v. Harlingen) binnen de gemeentegrens vielen. Naast deze beide voetbalverenigingen waren er Robur en het in 1938 opgerichtte Zeemeeuwen, dat in 1947 fuseerde met de v.v. Harlingen. Tennisvereniging Ready had aan in 1940 haar onderkomen aan de Kanaalweg en verhuisde in 1942 naar de Oude Trekweg.

Harlingen in 1935

 

Op het grondgebied van de wijk De Spiker bevonden zich boomgaarden. De Patrimoniumbuurt -of  ’t Rooie Dorp- en het Oosterkwartier (de huidige Trebolbuurt) waren de enige ‘wijken’ buiten de oude stadsgrachten. De laatste wijk stond ook wel bekend als ‘achter de Schouwburg’. De visafslag was nog gevestigd op het Havenplein en de veerboten naar Terschelling en Vlieland vertrokken vanuit de Willemshaven. De Noorder- en Zuiderhaven waren destijds nog thuishaven van menig vissers- of handelsschip. Het gebied ten zuiden van de spoorlijn was, op houthandel Meinesz langs de Bolswardervaart en enkele boerderijen langs de Kimswerderweg na, onbebouwd. De boerderij Bynia State  was voor de Harlingers van toen halverwege Kimswerd en op de plek van de supermarkt aan de Spoorlaan (sinds april 2004 Super de Boer) was destijds de Coöperatieve Groente- en Fruitveiling.

In het gebied tussen de Ned. Hervormde kerk en de Zuidoostersingel waren o.a. enkele kwekerijen, de suikerwerkenfabriek ‘Frisia’ en het Gemeentelijk Gasbedrijf gevestigd. Namen als Fabrieksstraat en Vetsmelterstraat herinneren nog aan de industrie die er destijds was. Naast de kerken zoals we die nu kennen was er in de Raamstraat de Nederlands Israëlitische kerk oftewel de Joodse Synagoge gevestigd. De Zoutsloot mondde nog uit in het Franekereind. Het gedempte gedeelte werd later omgedoopt in William Boothstraat. Op die plek was destijds een brug. Een andere brug die allang is verdwenen was de zogenaamde Zuiderbrug over de Zuiderhaven die zich ter hoogte van de Zuiderstraat bevond.

Scholen
De OLS ’t Wad (voorheen Theo Thijssenschool) heette destijds school B. School A was gevestigd aan de Zeeweg, het grondgebied werd later bij de scheepswerf Welgelegen aan de Zuiderhaven gevoegd. De werf is inmiddels verplaatst naar de Lange Lijnbaan aan de Industriehaven en heet allang geen ‘Welgelegen’ meer. Daarnaast was er nog een school C. Deze bevond zich op ’t Kerkpad, de latere Klaas de Vries-school. Op de Rozengracht was de Prinses Julianaschool, op het Scheffersplein de gereformeerde Scheffersschool en op de Schritsen was een Rooms Katholieke jongensschool, de huidige St. Michaëlschool. Er was ook een Rooms Katholieke meisjesschool. Deze was in de Hofstraat te vinden.

Winkels
Veel huidige Harlinger winkels en bedrijven waren er toen ook al. De rijwielhandel Huyser (gesloten in 2005)  was ook in 1940 al te vinden op de Lanen. En ook kapsalon Wink bevond zich toen al op de Brouwersstraat. Nauta’s schilderbedrijf was er al. Toen St. Odolphisteeg en nu nog steeds. De ijzerwarenhandel van Van Smeden. Toen Lanen, nu Grettingalaan.  Woninginrichting Walinga. Toen Noorderhaven, nu Grensweg. En zo zijn er nog wel enkele te noemen. Ook hotel Zeezicht heette destijds al zo en datzelfde geldt o.a. voor hotel De Eilanden (Noorderhaven) en hotel Centraal (Brouwersstraat). Het politiebureau (telefoon 550) was gevestigd op het Noordijs 15 en de brandweer (telefoon 555) huisde in een deel van school C in de Hofstraat/Kerkpad. Daarnaast telde Harlingen een tweetal ziekenhuizen. Het Rooms Katholieke St. Jozefziekenhuis bevond zich op de Zuiderhaven, waar tot in 2003 het verpleegtehuis Dukdalf was gevestigd en op het Zuiderbolwerk tegenover het Harmenspark bevond zich het Algemeen Protestants Ziekenhuis. Beide ziekenhuizen werden opgeslokt door Oranjeoord. In het begin van de jaren vijftig geopend in de Kon. Wilhelminastraat in Plan Zuid en in 1974 verhuisd naar de Achlumerdijk. Tegenwoordig maakt het in ‘De Batting’ omgedoopte Oranjeoord deel uit van de Zorggroep Noorderbreedte.

Verbindingen
Een verkeersweg langs Harlingen was er nog niet. Verkeer dat vanaf Leeuwarden kwam en richting Afsluitdijk moest, kwam via Midlum (het Van Harinxmakanaal was al wel in aanleg maar nog lang niet voltooid) en de Midlumerlaan, destijds nog Midlumerweg geheten, Harlingen binnen en wurmde zich door de stad via de Hoogstraat, Noorderhaven, St. Jacobstraat, Simon Stijlstraat, Brouwerstraat, Zuiderhaven, Schoolstraat en Nieuwe Weg (later opgeslokt door de scheepswerf Welgelegen aan de Zuiderhaven) door de Caspar di Roblesstraat richting Westerzeedijk. Daarnaast was er sinds 1863, de nog steeds bestaande, spoorlijnverbinding met Leeuwarden. Bij het station stond ook de enige openbare telefooncel in Harlingen. Op de Stationsweg bevond zich ook een tramstation. Naast de spoorverbinding met Leeuwarden waren er namelijk nog een aantal verbindingen. Zo was er een stoomtramverbinding tussen Bolsward en Harlingen. De tram kwam via de Kimswerderweg Harlingen binnen, liep over de Stationsweg en langs de Havenweg (nog niet voorzien van de waterkeringsmuur) door naar de haven. Speciaal bedoeld voor de aanvoer van vee naar de slachthuizen en voor verder transport overzee. Deze verbinding van de Nederlandse Tramweg Maatschappij heeft bestaan van 1882 tot 1947. Daarnaast was er ook tot kort voor de oorlog de Noord Friesche Locaal Spoorwegmaatschappij die vanuit Sexbierum en Wijnaldum kwam en bij Koetille aansloot op de bestaande spoorwegverbinding Harlingen – Leeuwarden.

Naast de veerboten naar de Waddeneilanden vertrok er in de jaren voor de oorlog ook een veerboot via Enkhuizen naar Amsterdam. Ook telde Harlingen een aantal vrachtlijndiensten op Engeland. Zo voer de General Steam van 1845 tot 1965 naar Londen, was er een door verschillende maatschappijen onderhouden lijndienst op Hull van 1866 tot 1935 en voer de Scheepvaart en Steenkolen Maatschappij (SSM) van 1907 tot 1980 op Goole. Ook voer de SSM op de Schotse haven Leith.

       
       
Mail   Naar boven
 
 Copyright © 2003 -  Website Harlingen tijdens de Tweede Wereldoorlog
 
Pagina voor het laatst gewijzigd op 11 december 2009