De winkel-indeling in de diverse waren­huizen, en dan met name bij V&D, vind ik ver beneden Nederlands peil. De eerst­volgende ramp in Nederland zal plaats vinden in een warenhuis, het meest waarschijn­lijk bij V&D.

V&D doet er alles aan om u de doorgang te beletten, om u zigzag­gend uw weg te doen vinden, en om die weg zoveel mogelijk ook nog eens te versperren met vitrines, stellingen, tijdelijke toon­banken, stapels dozen of etaleer­materiaal, rekken, en dergelijke. Men is heel inventief in het creëren van flessen­halzen, waar al het publiek dat naar binnen of naar buiten wil zich doorheen moet persen. Een prachtig werk­terrein voor zakken­rollers natuurlijk. De Bijenkorf is bezig deze gewoontes van V&D te imiteren; het enige verschil is dat men daar wat luxere spullen luxer uitgestald in de weg zet.

En dit is geen toevallige ontwikke­ling; dit berust op beleid, koop­gedrag­psychologie en verkeerd gekozen prioriteiten. Ik vind het onbegrij­pelijk, en onaan­vaard­baar, dat een waren­huis, waar zich voort­durend massa's mensen ophouden, doel­bewust zodanig wordt ingericht dat het publiek alles in de weg wordt gelegd om het pand te verlaten. Bij V&D in het centrum van Rotterdam belandde ik onlangs nog midden op de parterre op een DOODlopend pad.

Wie gewoon vanaf de ingang of een wille­keurige plek naar een bepaalde afdeling wil - en dat lijkt me een heel legitieme wens - zal door V&D in dat streven stevig gehinderd worden. Op weg náár een afdeling is dat nog zonder veel gevaar. Maar op een moment dat iedereen vanaf welke afdeling dan ook naar buiten wil, en een simpel brandje is daarvoor voldoende aanleiding, is de chaos natuurlijk binnen één minuut niet meer te overzien. Als men er àlles aan doet om de klanten zolang mogelijk binnen te houden en om de weg te versperren, kan men dat in een nood­situatie niet meer ongedaan maken, en dan is het effect dus dat de klanten er niet meer uit kunnen. Dit is klant-onvriende­lijkheid ten top; zeg maar gerust: klant­vijandig. Als er tijdens een calamiteit ook maar één slachtoffer valt ten gevolge van dit soort winkel­indeling, kan Vroom & Dreesmann dit dan verantwoorden?

Het zou alleen redelijk veilig zijn om een V&D binnen te gaan als het daar niet druk is en als u weet hoe u er weer uit moet. Als u weet of er uitgangen zijn zonder die publiek-scheppende en -opsluitende draaideuren (deze zijn een apart verhaal waard - hoe hebben ze zulke mens­vijandige ondingen kunnen bedenken en durven aanbrengen?), en als u in de gaten houdt hoe u die uitgang kunt bereiken. Zijn er alleen draai­deuren, dan zou u eigenlijk alleen met een veiligheids­hamer of een bijl naar binnen mogen.

Ik heb de Rotterdamse brandweer tijdens de drukte in het weekend vóór Kerstmis 1999 eens geattendeerd op de situatie bij V&D in Rotterdam centrum. Daar was op dat moment maar ÉÉN in- en uitgang (die in de kelder was hermetisch gesloten; op de begane grond was er toen nog geen tweede set deuren); direct voorbij die ene ingang werd al het publiek door een trechter van opstellingen van kerst­aanbiedingen "geleid", waarbij de binnen­komers zich door, tussen en over de buiten­gaanders moesten wringen. Het was héél druk. Levens­gevaarlijk. Dat waren­huis had eigenlijk direct leeg­geduwd en gesloten moeten worden. Na ruim een maand antwoordde de brandweer dat de situatie inderdaad was zoals ik had beschreven. Verder niets. Later heeft V&D wel een extra set deuren aangebracht en is de kelder-uitgang weer in gebruik genomen, maar dit staat los van enige actie van de brandweer.

We weten inmiddels (Enschede, mei 2000) dat men er verder niets aan doet vóór er slachtoffers gevallen zijn. Zijn hier ook geen regels voor? Worden vergunningen zomaar verleend? Is er geen toezicht of controle? Kan een waren­huis ongestraft het publiek alles in de weg leggen, en zoveel mogelijk het verlaten van het pand verhinderen? Moeten die V&D's niet eens beginnen met het regel­matig houden van ontruimings­oefeningen, liefst op zaterdagen en koopavonden? Eigenlijk zou het leger ingezet moeten worden, om met twee tanks naast elkaar door al die V&D's van voor naar achter een brandgang te walsen.

Rond augustus / september 2005 is er wel iets gewijzigd, althans in 2 filialen. In het filiaal in het centrum van Den Haag bijv. zijn op de parterre brede paden - zonder obstakels - van de roltrappen naar de uitgangen gemaakt.

Dit alles was natuurlijk slechts tijdelijk. Al vóór het eerste het beste prijzen­circus werden de gangpaden al weer gebruikt voor het plaatsen van bakken, kasten, rekken en andere vormen van uitstallingen.