De beste filmmuziek.

Als ik ooit een film zou maken, heb ik wel 'ns gedagdroomd, zou dat een film moeten zijn met als film­muziek Souvenir de Florence van Tchaikovsky.
De onbekommerdheid en zonnigheid van deze muziek is voor Tchaikovsky bijzonder ongewoon, en het is zonnig­heid op een hoog niveau. Elk deel van deze muziek is de opgewekt­heid zelf, heeft een heer­lijke vaart ('drive') en is dermate wel­luidend dat het zou kunnen dienen als 'herken­nings­melodie' voor elke wille­keurige tv-serie.
Als de film een eeuwtje eerder was uit­gevonden, had Tchaikovsky de grootste film­componist aller tijden kunnen zijn.

Op vakantie in Florence zocht ik in de nauwe­lijks te vinden CD-winkels aldaar naar de beste opname, en er was er niet één te vinden. Zelfs geen slechtste opname. Zou men dit werk daar boycotten, in de veronder­stelling dat zo'n Russiche componist er niets van kan - ook niet na z'n spetterende 'Capriccio italien' - en dat dit alleen maar kan inhouden dat hij de naam van de stad misbruikt heeft?

De oorspronkelijke versie voor strijksextet zou ik misschien fraaier hebben gevonden als mijn kennis­making met dit werk niet de opname van de strijk­orkest­versie van Marriner was geweest. Een uitvoering door strijk­orkest maakt het werk opgewekter en stralender, is mijn beleving; in een dergelijke uitvoering komt het werk heel dicht bij de serenades van bij voorbeeld Brahms en Dvorák; terwijl de oorspronke­lijke sextet­versie 'zwaarder' en serieuzer overkomt. Maar er zijn anderen die daar geheel anders over denken.

Nòg mooier dan Marriner echter is (althans in m'n herin­nering) de opname van David Zinman met het Nederlands Kamer­orkest op een Philips LP. De koppeling was òf een opname van de strijk­orkest­versie van het strijk­kwartet van Verdi, òf de Holberg suite van Grieg, maar het kan ook zijn dat deze opname gekoppeld was aan de Serenade voor strijkers van Tchaikovsky - deze werken stonden samen op 2 LPs, en CD-uitgaven ervan heb ik nooit gezien. Maar in m'n herin­nering staan ze gegrift vanwege het levendige en prachtig opge­nomen spel.

Bij gebrek aan deze opnamen op CD (ook die van Marriner heb ik nooit bemach­tigd) is het al vele jaren behelpen met wat er zo links en rechts te vinden was, en dat valt eigenlijk een beetje tegen. Want het blijkt nu dat ik niet over echt veel opnamen beschik, ondanks het feit dat er wel diverse fraaie (naar ik aanneem) opnamen van dit werk zijn gemaakt. Volgens mij komt dat omdat ik na een dozijn of zo een beetje ben afgehaakt, vanuit de gedachte of konsta­tering dat ik tòch geen opname zou vinden die die van Zinman zou evenaren. De later gemaakte opnamen die ik aanschafte bevielen me - op enkele na - niet ten volle, met name vanwege het tekort aan zonnig­heid en onbekommerd­heid. Zodra er maar iets is dat duidt op moeite moeten doen om deze muziek stralend voor het voetlicht te brengen, of zodra er aan die stralend­heid zelf iets ontbreekt, kan er voor mij geen sprake zijn van een aanrader. Maar het is zeker geen somberheid troef!

Om in stijl met Musicalifeiten te blijven: de voorkeur voor een mooie strijk­orkest­versie gaat uit naar het Orpheus Chamber Orchestra (met Mischa Maisky in een soort hoofdrol, op DG). Korsten en met name Hickox volgen hier op de voet.

Korsten (met het Chamber Orchestra of Europe, ook op DG) kan heel goed als alternatief dienen, afhankelijk van de gewenste koppeling: bij Korsten is dat "gewoon" de Serenade voor strijkers, terwijl Het Orpheus Chamber Orchestra en Maisky de Variaties op een Rokoko thema leveren, aangevuld met wat kortere werkjes, alles bij elkaar een prachtige Tchaikovsky-CD.

De op ClassicsToday bejubelde versie van Dennis Russell Davies (op MDG) vind ik aan de zware, trage en sombere kant. Er hoeft toch geen gelijkenis met de zesde simfonie ('Pathétique') te worden "aangetoond"?
Korsten zit met een forse en hier en daar tamelijk dramatische aanpak ergens tussen het Orpheus Chamber Orchestra en Davies in, en biedt als het ware het "beste van beide werelden", maar mijn voorkeur ligt bij een zonniger weergave van deze voor Tchaikovsky minder gebruikelijke wereld.

Een heerlijke, lichtvoetige Souvenir - die weer dichter bij de uitvoering met Maisky c.s. ligt - is te vinden op een dubbel-cd van Virgin Classics, met de City of London Sinfonietta, gedirigeerd door Hickox. Net als bij Korsten is de aanvulling de Serenade voor strijkers - maar er is een tweede cd bij, met fraaie vertolkingen van de eerste simfonie van Bizet, Le Tombeau de Couperin van Ravel, Divertissement van Ibert, en Pavane van Fauré. Wie "voor een dubbeltje op de eerste rang wil zitten" zal geen betere opname kunnen vinden. "Voor een kwartje" eigenlijk ook niet. Of prijs een rol speelt of niet: deze opname is wel een aanrader.

Na dit alles valt eigenlijk ook Entremont (met het Vienna Chamber Orchestra, op Naxos, dezelfde koppeling als Korsten) niet echt tegen. Het is allemaal best in orde, maar de ware betovering ontbreekt. Die prachtige glans van Zinman kan ik hier toch zeker niet aantreffen.


Voor de sextetversie kan men niet om het Borodin Kwartet heen, en dat heeft opnamen in diverse smaken:

• met Rostropovitch en Talalyan (op Melodiya en op Chandos en op Regis - zie recensie op MusicWeb, het adres staat onderaan op deze pagina),
• met Bashmet en Gutman (op EMI),
• en met Yurov en Milman (op Teldec).

Alles in combinatie met de strijkkwartetten op 2 CDs. De meest recente opname (op Teldec, heruitgebracht in de serie Elatus) is vermoedelijk nog wel verkrijgbaar.

Een heel goed alternatief voor de sextetversie is de uitgave op Brilliant Classics (2 CDs met ook de strijk­kwartetten, oorspron­kelijk op het label CRD) van het Endellion Kwartet.
Deze opname is ook de enige "verkrijgbare" die valt binnen het 'bestek' van deze website (qua prijs­stelling), al vrees ik dat de kans op aantreffen in een winkel zeer dicht bij nul ligt.


Jan Depondt
juli 2010