homepage
portfolio
rood natuurkrijt/ red chalk
curriculum
kalligrafie/ calligraphy
galerie/ gallery
bibliotheek/ library
schilderskisten/ artists paint boxes
sitemap
Translation of this page into English by Google  
(Go back and klick again on the translation link if not all Dutch text is translated the first time.)


Zoeken binnen website

HOMEPAGE
portfolio kunstwerken
schilderijen
tekeningen
illustraties
aquarellen
recent werk
rood krijt
curriculum
kalligrafie
Gallerie/ Gallery
Bibliotheek/ Library
SITEMAP


Laatste update: 5 aug. 2019
Copyright © 2019
logo

Recent werk van
Jaap den Hollander

De werken op deze pagina
(uitgezonderd tekeningen in
schetsboeken),
zijn te koop, tenzij anders aangegeven.

Neem, als u belangstelling hebt voor één
van de bladen, contact op voor een
vrijblijvende prijsopgaaf per email:

 
jcdh



Klik op onderstaande afbeeldingen
voor eventueel groter formaat.

Maart 2019
twee figuren roetinkt, links met wassing
Ontwerpen voor boekenleggers. Formaat per tekening 5 x 12,5 cm.
Links: Gewassen roetinkt, rechts geveegd en gearceerd.

vier figuren in gewassen rötelpoederinkt
Ontwerpen voor boekenleggers. Formaat per tekening 5 x 12,5 cm. Gewassen Rötelpoederinkt.

Februari 2019

diverse penstudies febr. 2019
Ontwerpen voor boekenleggers. Formaat per tekening globaal 5 x 12,5 cm. Walnotenbolsterinkt op ongeprepareerd,  oud handgeschept papier.
Sommige inkttekeningen zijn gemaakt met inkt van ongekookt gefermenteerd walnotenbolstervocht.
Voorbeelden van oude meesters hebben als inspiratiebron gediend.


parmigianino
Ontwerpen voor boekenleggers. Formaat per tekening globaal 5 x 12,5 cm. Rood natuurkrijt op oud handgeschept papier.
Fragmenten
van studies van Parmigianino hebben als inspiratiebron gediend.
Februari 2019.
Signering op achterzijde.

"Weelderig rood krijt"
Wat is een "weelderig" (luscious) gebruik van rood krijt? Als voorbeelden daarvan kunnen werken dienen van bijv. Annibale Carracci en Antonio Coreggio. Een spel van dunne en minder dun aangezette rode lijnen wordt afgewisseld door egale en  verlopende toonvlakken van licht naar donkerrose. Van buiten af ingevoerd wit vraagt de aandacht van de beschouwer. De toonwaarden kunnen zowel uit fijne parallel-arceringen als kruis-arceringen bestaan. Arceringen met de vorm mee roepen de suggestie op van plasticiteit. Sterke omtreklijnen worden vermeden en komen hooguit daar voor waar ze samenvallen met de begrenzing van een schaduwzijde. Ook zware schaduwpartijen worden vermeden. De lichtvangende delen laten een gedifferentieerd toonwaardenscala zien. Bij anatomische verkortingen is het toonwaardenverloop een belangrijke factor om plasticteit te bereiken en de toeschouwer het beeld in te trekken. De motieven worden zoveel mogelijk binnen het beeldvlak begrensd. Afsnijdingen van motieven aan de randen van een tekenvel worden bij roodkrijt tekeningen meestal vermeden.


April 2018
(gewassen) inkttekeningen april 2018
Gewassen inkttekeningen in diverse bruintinten. De inktkleuren zijn samengesteld op basis van o.a. zelfgemaakte galnoteninkt en inkt van walnotenbolster granulaat.
Ter inspiratie hebben schetsen en fragmenten van tekeningen van 17e en 18e eeuwse kunstenaars uit o.a. Venetië gediend.

Februari 2018
Kopie naar 17e eeuwse 'Academie' modeltekening
Staande mannelijke naaktfiguur, op de rug gezien. Links is ter ondersteuning van het model een blok zichtbaar en rechts is een soort draperie weergegeven.
Modeltekening op gevergeerd papier, gebaseerd op 17e eeuwse 'Academie' die deel uitmaakt van de collectie tekeningen van de Universiteit van Salzburg. 
De hier getoonde tekening is uitgevoerd met roodbruin natuurkrijt uit Theley. Ter aankleuring van de bovenkant en de draperie is zelfgemaakt okerkleurig krijt gebruikt en is een doezelaar benut.
De hoogste lichten op de huid van de figuur zijn ingevoerd vanaf het grondvlak, waar het wit van het papier een dominante rol speelt.
De oorsponkelijke tekening bevat kenmerken die qua lijnvoering en compositie  verwijzen naar de 'school van Bologna'.
De modelpose toont enige verwantschap met een getekende figuur van de Vlaamse manierist Bartholomeus Spranger (1546-1611), die in Italië heeft gestudeerd en werkzaam was aan het Keizerlijke Hof in Praag.
Maar ook werk van Hendrik Goltzius (1558-1617)  - zijn Hercules Farnese - kan van  invloed zijn geweest.
Naast eerder genoemde tekenaars kan de pose ook afkomstig zijn van Agostino Carracci of Bartholomeo Passaroti.
Het gaat hier om een evenwichtsvariant op de 'contrapost'.  Het linkerbeen draagt grotendeels het totale gewicht van de figuur.  De handen spelen ter ondersteuning  van het evenwicht een rol.
Beide handen steunen op een blok waar de figuur vlak voor staat. Van de rechterhand is alleen de duim te zien. De draperie rechts vormt compositorisch een tegenvorm waardoor de voorstelling niet teveel naar links trekt.
Of er via de draperie bijv. een relatie bestaat met de god Eolus is niet bekend. Op een aantal werken van Gerard de Lairesse ('De verkondiging aan Maria' (1668-1670), 'De verdrijving van Heliodorus uit de tempel' (1674), 'Venus schenkt wapens aan Aeneas' (1668) en 'Apollo en Aurora' (1671) ) zien we ook toepassingen van draperiën rond of tegen de figuren aan. Daarmee wordt een extra optisch aandachttrekkend element ingebouwd.
De voorovergebogen houding drukt, zo lijkt het, het moment uit voordat tot actie wordt overgegaan. De draperie kan dan als aankondiging van die actie worden gezien.


Het formaat van de hier afgebeelde modeltekening of 'Academie' is: 31,5 x 48 cm.
Als tekenmateriaal is rood natuurkrijt gebruikt uit Theley (kleur kastanjebruin - bruinrood).
Datering en signering van dit werk staan op de achterzijde van het blad.


December 2017
naar Antonio Balestra
Eleazar ontmoet Rebecca.  Opvallend is de doorgaande beweging van de figuren met de wijzers van de klok mee. Door kijkrichtingen (van links naar rechts en van midden onder naar boven), lichaamshoudingen en gebaren is er een continue handeling gaande. De geknielde figuur op de voorgrond speelt daarbij compositorisch een belangrijke rol. De V-vormige compositie wordt bepaald door drie hoofden, aangevuld door afwisselende armgebaren.
Schisteus rood krijt op gevergeerd papier.
Een puntig gevijld stukje schisteus rood krijt (of rood schaliekrijt) zat vastgedraaid in de top van een tortillon-vormige papieren houder om dunne lijnen te kunnen trekken (zie onderdeel krijthouders elders op deze website). De lijndikte wordt namelijk voor een belangrijk deel bepaald door het verminderen of juist vermeerderen van de druk op de krijtstift punt.  De kleinste détails dienen met de punt van een scherp geslepen krijtstift als eerste te worden getekend, voordat de punt bot is.
Formaat papier: 174 x 215 mm.  Datering en signering op achterzijde.
Beeldcitaat naar Antonio Balestra (1666-1740).

De Heilige Familie
De Heilige Familie. Rood schisteus krijt op antiek gevergeerd papier. Formaat 200 x 254 mm. De lichte partijen zijn uitgespaard en niet gehoogd met wit krijt.
De achtergrond partijen die grenzen aan lichte delen zijn voorzien van een 'nimbus'  of aangrenzende arcering. Er is nergens geveegd in het krijt.
Het droge natuurkrijt is afkomstig uit een onbekende ijzermijn, geleverd via een firma in Frankrijk, en heeft een ander karakter dan rötelkrijt.
Het is fijner van korrel maar geeft wel af aan de handen. Iemand uit mijn omgeving noemde als kenmerk dat het krijt talk-achtig is.
Zie voor meer informatie over krijtsoorten de inleiding bij Rood Natuurkrijt elders op deze website.

November 2017
Jonge vrouw bezig met naaiwerk    zittende vrouw naar Lépicié
Links: Jonge vrouw bezig met naaiwerk. Rood natuurkrijt op gevergeerd papier. Formaat linkerblad 163 x261 mm.   Rechts: Zittende vrouw. Formaat rechterblad: 120 x 185 mm.
Beide naar zwart krijt tekeningen van Michel Nicolas-Bernard Lépicié  (1735-1784).  Datering beide rood krijt tekeningen november 2017. Particuliere collecties.


Augustus 2017
portretten met twee krijtsoorten

Hierbij ter illustratie twee tekeningen (dd. 18 augustus 2017) gemaakt met twee verschillende krijtstiften op een niet al te glad antiek vel gevergeerd papier (20 x 25 cm.).
Links is een portret van Jennifer Lawrence te zien, getekend met een door raspen verkregen ijzeroerstift uit een stukje roodbruin krijt/ massieve ijzerconcretie (exceptie). Rechts is een portrettekening van een jonge vrouw te zien, gemaakt met een stift bestaande uit zeer donkerrood hematietpoeder ( afkomstig uit Salle en Gavaudun in de Lot-et-Garonne) dat gebonden is met een gomoplossing die ook wordt gebruikt om aquarelblokjes te modelleren. Duidelijk is te zien dat de linkertekening bruiner is dan de rechter, waar de rode kleur overheerst. Bij het tekenen is gebruik gemaakt van dubbele stifthouders waarin verschillende krijtstiften resp. stukjes lichtgrijs puimsteen zitten. Het papier is geïmpregneerd met een dunne laag fijn puimsteenpoeder dat zonodig lokaal is aangevuld door met de puimsteenstift de ondergrond ter plekke extra op te ruwen. Dat levert met iets meer druk extra contrast op. In de 16e eeuw werden  stukjes puimsteen gebruikt om krijtlijnen te corrigeren, net als tegenwoordig kneedgum. Daarnaast gebruikte men ook broodkruim voor het wissen en lichter maken van te donkere partijen. Het met gom-gebonden krijt (rechts) laat op bijgaand blad dunnere lijnen toe dan die met het door raspen gemodelleerde stukje krijt (links) mogelijk zijn. Het blad papier lag bij het tekenen op een harde gladde ondergrond.
Reactie?  naar jcdh

Juli 2017
Jennifer Lawrence 1    Jennifer Lawrence 2
Met gomgebonden krijtstiften getekende portretten van Jennifer Lawrence op antiek papier dat met puimsteenpoeder is geïmpregneerd/ droog is ingeveegd.
De linkertekening is gemaakt met een krijtstift op basis van rötelstiftslijpsel, de rechter op basis van dodekop pigment donker.
In beide gevallen is het pigment samen met een gomoplossing (aquarelverf vloeistof) nog verder fijn gewreven op een marmeren plaat met een glazen loper voor een innige hechting van pigment en gom.
De derde tekening is gemaakt met dodekop pigment licht.
Jennifer Lawrence  182 x 240 mm

Zie voor meer info de inleiding bij het onderdeel over rood natuurkrijt op deze website.

Februari 2017
Engel naar reliëf op Kerepesi begraafplaats
Treurende staande engel die een guirlande van eikenloof vasthoudt.
Eikenloof symboliseert onsterfelijkheid en eeuwig leven. De guirlande verwijst naar het leven na de dood.
Tekening in rood, zwart en wit krijt op japans geschept bruingrijs papier. Formaat blad: 107 x 163 mm. Datering en signering op achterzijde. Particuliere collectie.

Naar voorstelling van een reliëf op de Kerepesi Begraafplaats in Boedapest. 
Het reliëf bevindt zich op het grafmonument van het  familiegraf van Armin Biro (5 dec. 1849, Sternberg- 2 juni 1917, Karlsbad).
Beeldhouwer onbekend. 


liggend naakt naar Volti
Liggend naakt.  Formaat: 24 x 31 cm.  Tekening in rood krijt. Krijt afkomstig uit Theley.
Signering en datering op achterzijde.
Uitgewerkte tekening, met meer wit er om heen dan bij dan bij grotere globale schets van Antoniucci Voltigerio Volti (1915-1989).



compositie-studie met drie modellen
Compositie-studie met staande modellen.
De rood-oranje krijtstift is gezaagd uit een blokje pigmentpoeder-bezinksel uit de Roussillon en is erg zacht en poederig.  De cohesie van dit soort stift is minimaal.  Een pastelkrijtstift is steviger.
Er is veelvuldig corrigerend met kneedgum gewerkt. Mede om de visuele afstand tussen de modellen te suggereren en heldere witten te verkrijgen. Formaat blad:  236 x 323 mm. Papier: wit tekenpapier, 150 grs.  Signering en datering rechts onder.
De tinten van het krijt laten zien dat er zowel een rood-oranje tint als een geel-oranje tint in het pigment zit. Ze vormen een soort boven- en een ondertoon.  Zonder deppen met kneedgum, overheerst de donkere rood-oranje tint van de figuur middenvoor.  Door te deppen  onstaat dieptewerking: de linkerfiguur is bewust heel licht weergegeven en wordt overlapt door de middelste figuur.  De rechterfiguur is iest minder sterk aangezet dan de midelste figuur.  Deze tonaliteitsverschillen roepen, naast een zekere distantie, ook een soort roulerende beweging op.
Als visuele bron hebben vrouwenfiguren uit enkele werken van Robert Brackman (1898-1980) gediend, waaronder de pastel "Study-Morning Interlude (Studie-Ochtend Intermezzo)" - te dateren voor 1 okt. 1938.

hoofd van één van de figuren rondom madonna
Reconstructie in rood natuurkrijt op antiek papier van hoofd van één van de figuren links van de madonna met de lange hals van Parmigianino.
Formaat blad: 110 x135 mm. Datering en signering op achterzijde blad.


December 2016

Kinderkopje naar Parmigianino   Kinderkopje naar Andrea del Sarto    Kinderkopje naar origineel van G. Rene

3 RECONSTRUCTIES van oude meestertekeningen die in een aantal gevallen uit geknipte en opgeplakte fragmenten met hinderlijke lijmplekken bestaan.
Links: Kinderkopje naar Parmigianino. Oorspronkelijk (198x236 mm) zwart krijt, met rood krijt opgewerkt voor de huid-partijen. Hier in rood krijt op vezelig antiek papier (118 x 132 mm). December 2016.
Midden: Kinderkopje naar Andrea del Sarto (oorspr. 117x145mm). Warmrood natuurkrijt op antiek papier. Formaat:  125 x 150 mm. December 2016.
Rechts: Kinderkopje naar Guido Reni(?) of kunstenaar uit zijn omgeving (oorspr. 101x101mm). Rood natuurkrijt, gedeeltelijk geveegd, op antiek papier.  Formaat: 104 x 122 mm. December 2016.


eerste stapje / leren lopen naar Parmigianino  
Reconstructie (formaat blad 140 x 240 mm) naar tekening van Parmigianino (1503-1540). 
De reconstructietekening is uitgevoerd in rood krijt, gehoogd met wit. De papiermaat is bij het oorspronkelijke blad kleiner, de figuurgrootte komt echter overeen. 
Er is voor de reconstructie, met alleen krijt, een gezaagde en fijngepunte natuurkrijtstift gebruikt met een warme bruinrode kleur. Voor de withogingen is champagnekrijt gebruikt. Daar waar de voorstelling accenten bezit door toevoegingen in inkt zijn die in krijt overgenomen. De contourlijnen in de reconstructie laten een verloop zien zoals dat bij de School van Bologna (waar Parmigianino niet toebehoort) wordt toegepast. De dynamiek van de voorstelling - in het bijzonder de loopbeweging -  wordt daardoor m.i. versterkt. De reconstructie is uitgevoerd op antiek handgeschept gevergeerd papier van een stevige kwaliteit uit de periode tussen 1685 en 1760  (LVG-watermerk).  Datering en signering op achterzijde.

Op de oorspronkelijke tekening van Parmigianino (gedateerd door het Rijksmuseum tussen 1513 en 1527) zijn meerdere partijen, over krijt, aangezet met getekende inktlijnen en arceringen, uitgevoerd  met een fijngepunte pen. De inktpartijen in de oorspronkelijke tekening (Rijksmuseum, Amsterdam - Madonna met het Christuskind en de kleine Johannes de Doper) domineren qua contrast het totale beeld.
Op het eerste gezicht lijkt het blad van Parmigianino een studieblad waarop het leren lopen van een kleine jongen is weergegeven. Uitgebeeld is echter een veel complexer thema. Het motief lijkt ontleend aan een huiselijke situatie, gezien het kind rechtsbeneden met een "pop" in de armen. De "pop" is echter een lam of geitenbokje. Rond de knie van het knielende kind zijn een aantal elementen van een lam te zien: een pootje en een staartpluim. De lange slierten tussen de knieën van de jonge Johannes de Doper verwijzen naar zijn "kameelharen" mantel.  De twee uitstekende, boven elkaar geplaatste delen, boven zijn hiel rechts suggereren uitgewaaierde plooien van een kledingstuk.  Johannes de Doper heeft volgens een bijbeltekst de volgende woorden uitgesproken : ‘Zie het Lam van God, Dat de zonde van de wereld wegneemt’ (Johannes 1:29).  Hij toont in deze voorstelling dat lam letterlijk.
Op het oorspronkelijke werkstuk, dat een studie naar het leven lijkt te zijn,  zijn in krijt rechtsboven twee gezichten te zien. Het linker gezicht sluit meer aan bij de verwachte positie van het hoofd  t.o.v. de schouders. In het oorspronkelijke blad is te zien dat een eerdere uitsnede  (zie kader linksboven) ongedaan is gemaakt.  Dat verklaart wellicht het hoofd rechtsboven. De twee gezichten, die één oog gemeenschappelijk hebben, kunnen bedoeld zijn om de begeleidende actie van de moeder te accentueren en het lopende kind te volgen. Het gezicht links boven kan, qua blikkrichting, meer verbonden worden met het lopende kind, terwijl het gezicht rechts meer met het zittende, geknielde kind is verbonden. De vrouwenfiguur als geheel ontfermt zich over beide kinderen. In de versie die met inkt is bewerkt zijn beide hoofden echter niet uitgewerkt in inkt. Er kan natuurlijk een fase in de schets zijn geweest om twee vrouwen ieder aan hun eigen kind te relateren.
Of de hoofden rechtsboven in een uiteindelijke geschilderde toepassing ook een rol spelen dient nog te worden onderzocht.  De, in aanzet "huiselijke", tekening kan worden opgevat als verkenning van een thema op een religieus niveau. De over elkaar heen getekende hoofden van de vrouwenfiguur kunnen ook verwijzen naar twee betekenissen van een idee-schets. Maar misschien wilde Parmigianino alleen maar op zijn manier een bewegingssuggestie oproepen zoals we die tegenwoordig soms in striptekeningen tegenkomen.  Of een latere tekenaar heeft het rechterhoofd voor de hereniging van het uitgesneden fragment toegevoegd om de houding en betekenis van de voorstelling te versterken.
Of de studie een rol in een schildering van Parmigianino heeft gespeeld is mij nog niet bekend. Mogelijk is in zijn schildering "The Madonna and Child with Saints" gebruik gemaakt van de pose van het Christuskind. De pose van het Christuskind lijkt tevens te verwijzen naar uitbeeldingen van de gekruisigde Christus. Volgens Jan Wolter Niemeijer (Italiaanse Tekeningen II, blz. 53, 1981) zou de schets een voorstudie zijn voor het schilderij "Het visioen van de Heilige Hieronymus" in de National Gallery te Londen.  M.i. is dat slechts in beperkte mate het geval.  De pose van het Christuskind komt maar ten dele overeen met de staande houding in het schilderij en verder zijn de poses van andere figuren in het schilderij niet tot de schets te herleiden.

Tegemoettredend Christuskind
Van Parmigianino is ook een andere  roodkrijt tekening (238 x 167 mm)  van een naar voren lopend Christuskind te vinden in de collectie van de École des Beaux-Arts te Parijs. Een krijtekening van Rafaël (1483-1520), van een staande putto die de Medici-ring met veren draagt, vertoont enige gelijkenis met het vooruitstappende Christuskind.  Teylers Museum bezit een latere kopie van een  Christuskind dat vooruit stapt door Niccolò Martinelli , il Trometta (ca. 1540-1611)  naar een tekening van Parmigianino.

Gelijktijdigheid  (simultaniteit, simultaneità, simultaneity, simultanéité, Gleichzeitigkeit) ,  "Over elkaar heen plaatsing" (superpositie, superposition, superpostion)  en Juxtapositie (naast elkaar plaatsing)
Van Andrea del Sarto (1486/87 - 1530/31)  is een studieblad bekend, uit ongeveer 1522, met twee roodkrijttekeningen.  Mogelijk heeft de jonge Parmigianino zijn werk gekend. Er zijn echter geen bronnen die dat vermelden.
Zowel op de voor- als de achterzijde zijn bij meerdere getekende personen de hoofden in verschillende standen per romp afgebeeld.
De studies ( -verso- en -recto- ) maken de indruk naar het leven getekend te zijn.
De figuren achter de balustrade zijn getekend op de voor- en achterzijde van één studieblad (formaat 175 x 200 mm) in rood krijt . Collectie Gettymuseum.
De stand van bepaalde hoofden is tijdens het tekenen mogelijk gewijzigd en ook zo weergegeven door Andrea del Sarto. Daardoor kon hij achteraf bepalen welke pose hij wilde gebruiken.
(Zie ook: Lizzie Boubli, "Entre esquisse et brouillon, le primo pensiero" (Tussen schets (krabbel) en kladversie, de eerste gedachte ))
Trefwooorden voor verder onderzoek: inventie/ disegno & invenzione, primo pensiero, eerste opzet, ondertekening.
In 1991 is er een tentoonstelling geweest in het Louvre in Parijs getiteld:  "Repentirs".  Etymologie leert dat de term Repentir "Verdriet van de ziel" betekent.  De term kan ook uitgelegd worden als verandering van een besluit, veelal samengaand met spijt of berouw.  Het spanningsveld van volmaaktheid en onafheid kan er ook mee worden  uitgedrukt.  Een kunstenaar probeeert twee oplossingen uit, opéénvolgend in de tijd maar gelijktijdig in de ruimte, het tekenvlak. We krijgen zicht op het onderzoeksproces dat een tekenaar doormaakt.  Voorbeeld is bijv. bijgaand werk van Delacroix.




kinderkopje tweede versie naar Parmigianino

Reconstructie (eind dec. 2017) naar een tekeningvan Parmigianino (1503-1540):  een kinderkopje (formaat 79 x 93 mm.) uitgevoerd met een fijngepunte natuurkrijtstift in een warme rode kleur op dun antiek handgeschept gevergeerd papier. Er zijn geen withogingen toegepast. Datering en signering op de achterzijde.
De oorspronkelijke tekening van Parmigianino is op de hoeken afgeknipt, opgeplakt op een grotere papieren drager en bevindt zich in de collectie van het Louvre te Parijs.




Studie naar vier kinderkopjes
Studie van vier kinderkopjes naar blad van Parmigianino. 26 December 2016. Rood natuurkrijt op antiek papier.
Formaat: 104x215 mm.  Het oorspronkelijke blad (84 x 176 mm) bevindt zich in de collectie van het Musée Condé.









Contains / containiArts, Fine Art, Fin, Fijn, Arte Fino, Fina, Feine Kunst, image, images, picture, pictures, pic, pics, bilder, abbildungen, imágenes, cuadros, imagens, retratos, immagini, beeld; JPEG, JPEGs; Sanguina, Sanguinas, Line Drawings, Drawn, Sketches, Sketched, Schémas, Croquis, Zeichnungen, Skizzen, Tekening, Schets, krijttekening, trois crayons, zilverstift, Theleyer rötel