homepage
portfolio
rood natuurkrijt/ red chalk
curriculum
kalligrafie/ calligraphy
galerie/ gallery
bibliotheek/ library
schilderskisten/ artists paint boxes
sitemap
Zoeken binnen website

HOMEPAGE
portfolio
rood krijt/ red chalk
curriculum
kalligrafie
galerie/ gallery
bibliotheek/ library

Diverse onderdelen op deze pagina worden onderbroken door afbeeldingen van oude advertenties uit het Engelse blad "The Studio" uit 1906. Deze advertenties funtioneren op de webpagina als een soort fleurons. Kenmerkende stijl van deze advertenties is de Art-Nouveau.
(Copyright© 2016)

Deze pagina wordt bijgehouden sinds september 2008.
Pagina laatst bijgewerkt:
28 november 2016


Enkele initialen van Abraham Bloemaert. N.B. Klik hier voor informatie over 17e eeuwse schilder- en tekenkunst
logo ANTIEKE SCHILDERSKISTEN
Antieke tekenkistjes voor houtskool en krijt
Antique artists paint boxes for watercolour painting and oil painting
Antique artists drawing boxes for charcoal drawing and chalk drawing (stumping palette box)


Translation into English of this page by Google
(If the translation into English of this page is not completed then go back to the Dutch page and click the translation link again.)

Antieke aquarelverf kistjes
(Antique Artists Watercolour Paint Boxes)

waterverfkistje uit 2008, détail           
Replica naar een  antiek Engels aquarelkistje van Newman uit ca. 1830.
Détail met open krijtbakje.
Fabricage aquarelverf blokje Chinees Wit
Het wrijven en mengen van het pigment en modelleren van een blokje aquarelverf Chinees wit (zinkwit pigment, krijtpoeder en aquarelverfbindmiddel).

Met vragen over of aanvullingen op de informatie op deze pagina kunt u de auteur per email benaderen: -


Link naar historische catalogi van Winsor & Newton met o.a. waterverfkistjes: 1849, 1863,
PDF-bestand met fragment van een historische W&N olieverf-catalogus uit november 1892 (6,52 Mb) (op verzoek beschikbaar)
Link naar PDF-bestand met een historische catalogus uit ca. 1895 met o.a. afbeeldingen van de fabriekshallen van W&N (4,3 Mb)
Link naar PDF-bestand met een historische W&N-catalogus uit ca. 1895 (4,3 Mb)    

Link naar historische catalogus van Winsor & Newton met o.a. waterverfkistjes: 1896

"A Virtual Museum of Watercolor Materials & Supplies: Whimsie Studio"  
Link naar een Amerikaanse website met prachtige foto's van antieke aquarelkistjes en bijbehorende onderdelen.

"Farger og pigmenter gjennom tidene" (Kleurstoffen en pigmenten door de eeuwen heen).
Deze website van Raymond Nilsen in Noorwegen bevat informatie en afbeeldingen over de aquareltechniek. Vermeldenswaard is zijn overzicht van paletten en van verffabrikanten/merken. Hij onderhoudt zijn website sinds november 2012. Hoewel de website in de Noorse taal is biedt Google Translate een leesbare vertaling.


PDF-bestand met een historische Rowney porseleinschilder- en aquarelverf-catalogus uit 1873 (3,11 Mb) (op verzoek beschikbaar)

Links naar een groot aantal historische Amerikaanse catalogi
Link naar pagina van www.archive.org met catalogi van diverse Amerikaanse 19e eeuwse firma's van teken- en schildermaterialen


Wilt u zelf een antieke schilderskist kopen via Ebay volg dan deze link.

Aquarelkist in Regency stijl (omstreeks 1812) met Reeves & Inwood verfblokjes (1796-1826)
R&I  1   r&i 6   r& i 2   r& i 4 

Buitenkant
Deze antieke aquarelkist is gemaakt van mahonie fineer op eiken
. De deksel is voorzien van een donkergekleurde (ebben?)houten omlijsting die is ingelegd met messing strips. De buitenkant van de deksel bevat enkele, niet storende, watervlekken. De kist bevat een uitschuifbare lade met een ivoren knopje. De lade is te borgen met een dunne borgpen. Onder de lade is de kist voorzien van een dunne bodemplaat die aan de onderzijde met groen vilt is beplakt. Het sleutelgat is voorzien van een geelkoperen afdekplaatje in vliegervorm (gerestaureerd). 

Binnenwerk
De binnenzijde van de deksel laat een, op zijde gedrukte, afbeelding zien van een zittende jonge vrouw met een schaap. (mogelijk is dit een illustratie bij "Little Bo Peep" of "Little Bo Peep has lost her sheep", een populair Engels kinderversje in Gammer Gurton's Garland or The Nursery Parnassus, uitgave 1810). De binnenrand van de deksel is beplakt met een strook papier voorzien van een gedrukte decoratie in de vorm van een Griekse meanderrand.  De kist zelf is verdeeld in zeven compartimenten die opgebouwd zijn uit lichtgekleurd houten inzetwerk dat zonder lijm op een natuurlijke wijze in elkaar grijpt. Vlak voor de deksel die met blankmetalen scharnieren is bevestigd bevindt zich een uitneembare ondiepe bak waarin 18 verfblokjes passen. Deze bak bestaat uit drie dubbele stroken met aan weerszijden een enkel strookje. De blokjes worden van elkaar gescheiden door een minuscuul schotje. Onder deze bak kunnen penselen e.d. worden opgeborgen. Aan weerszijden van de ruimte voor het marmeren palet, dat los in een uitneembaar houten bakje zit, zijn twee cirkelvormige uitsparingen voor waterglazen. Ook de voorste drie compartimenten zijn afsluitbaar. De ruimtes daaronder zijn geschikt voor reserve-materialen. De zes voorste delen van de kist zijn bovenop beplakt met roodgekleurd imitatie leerpapier.

   
  mode    meanderrand  
Inhoud
De kist bevat 18 originele  Reeves & Inwood aquarelverfblokjes, een marmeren mengpalet,
twee identieke glazen waterbakjes (in perfecte staat) die facet geslepen zijn en voorzien zijn van een goudkleurige rand, zes dubbelzijdige opsteek-penseelhouders van gelijke lengte maar ongelijke dikte. Dit soort houders komen ook voor in een beschrijving van het aquarelkistje van Norgate (zie elders op deze website). Op deze houders behoren zog. quill-brushes of opsteekpenselen te worden geschoven. Helaas zijn de oorspronkelijke opsteekpenselen niet meer aanwezig. Ze zijn dus aangevuld met exemplaren van recente datum (restauratie). Ook het staafje O.I. inkt behoorde tot de oorspronkelijke inhoud. Verder bevat de kist een aantal cilindrische tekenkrijtjes (rood en zwart) van het merk Conté à Paris. De krijtjes zijn aan de buitenzijde glad en geven bij vasthouden niet af. De maat van de twee uitneembare bakjes, links en rechts voorin, is precies afgestemd op de krijtlengte en diameter. De kist bevat ook nog twee losse onderdelen: een ivoren mengpalet en een ivoren penselenlegger (carved bone brush rest).
De volgende verfkleuren zijn, na proefondervindelijk onderzoek, in de kist aanwezig: 1. Lake, 2. Raw Sienna, 3. Ivory Black, 4. Gamboge, 5. King's Yellow, 6. Vermilion, 7. Bury Ochre,  8. Brown Madder, 9. Yellow Ochre, 10. Hooker's Green, 11. Prussian Blue, 12. Van Dijke Brown, 13. Brown Pink, 14. Green Earth, 15. Raw Umber, 16. Bistre, 17. Indigo, 18. Burnt Sienna. Noch op de kleurblokjes noch op de bakrand staan kleurnamen vermeld.

 
blokjes   18 kleuren  
Datering
Behalve de krijtjes en de verfblokjes is geen enkel onderdeel voorzien van de naam van een fabrikant of maker. Dat maakt een zeer nauwkeurige datering niet goed mogelijk.
- Stilistisch zijn er echter een aantal kenmerken die maken dat de kist tot de Regencystijl is te rekenen. De kleding van de dame op de binnenzijde van de deksel lijkt aan te sluiten bij kledingkenmerken uit 1811/12.  De meanderrand op de binnenrand is ook zo'n Regency-stijlkenmerk. Een losbladig Nederlands Liber Amicorum (zie boekje in lade) bevat precies hetzelfde rode imitatieleerpapier en aan de binnenzijde een soortgelijke meanderrand en is, gezien de dateringen van teksten en illustraties, van bijdragen voorzien tussen 1819 en 1849.  Ook een, op internet getoond, Engels naaikistje uit de Regencyperiode was van binnen met hetzelfde rode leerpapier beplakt.

De Regency style werd in Londen geïntroduceerd door Thomas Hope. Hij kocht in 1799 een huis in Duchess Street dat was ontworpen door Robert Adams en hij liet de kamers verbouwen en inrichten volgens de stijlen uit de klassieke oudheid (Egyptisch, Grieks, Romeins en Indisch) en zijn versie van de Franse Empirestijl. Hij opende het huis in 1802 met een party waar ook de Prince of Wales bij aanwezig was. In 1804 konden leden van de Royal Academy toegangskaartjes kopen om het huis te bezichtigen. Natuurlijk kwamen er ook allerlei andere bezoekers zoals kunstenaars, wetenschappers, ontwerpers en leidende figuren uit de uitgaanswereld. In 1807 gaf Hope een boek uit getiteld:  "Household Furniture and Interior Decoration".  Dat boek introduceerde de term "interior decoration" in de Engelse taal.

- Een eerder door Reeves gemaakte aquarelkist (Mahogany Watercolour Caddy Box, 1781, Inscribed Inside - 'Made by Thos Reeves of Holborn') vertoont eenzelfde soort slotplaatje en dekseldecoratie.  Die kist bezit aan de binnenkant van de deksel een uitklapbare opbergmap. Ook de lade is op dezelfde wijze geconstrueerd en in het front ingepast. Latere laadjes hebben meestal een voorzijde waarvan de breedte gelijk is aan de volle breedte van de kist. Een door Christie's geveilde aquarelkist, gedateerd omstreeks 1800, bevat ook een wafelvormig koperen plaatje als sleutelgat.
- Een klein Reeves aquarelkistje uit 1783 bevatte naast verfblokjes met de naam T. Reeves & Son  resp. met de naam Reeves & Woodyer ook een O.I. inkt stick van dezelfde afmetingen als in bovenstaande kist.
- Een Reeves aquarelkist van rond 1800 (W J Reeves & Woodyer, Watercolor Box 1799-1818) vertoont eenzelfde indeling.
- Marmeren mengpaletten in aquarelkisten komen mogelijk voor in luxere kisten rond 1800. Al vrij snel in de 19e eeuw gaat men, in de fabrieksmatig vervaardigde aquarelkisten, over op rechthoekige porceleinen paletten en zelfs dunne ovale porceleinen paletten.
- De verfblokjes zijn te dateren tussen 1796 en 1826. 
De kleuren stemmen overeen met aquarelverfkleuren zoals die in het eerste kwart van de 19e eeuw in gebruik waren. Ze zijn echt gebruikt, wat is te zien aan de blokjes  en de verfsporen op de houten omlijsting om de blokjes.
- Contékrijt is vanaf 1794 geproduceerd in Frankrijk en was tussen 1803 en 1814 moeilijk te krijgen in Engeland. Wellicht is voor deze kist gebruik gemaakt van reeds aanwezig krijt uit de periode van voor 1803. Het kan ook krijt zijn dat pas na 1814 aan de kist is toegevoegd.
 

De kist bezit een aantal afwijkende elementen als we deze vergelijken met andere Engelse aquarelkisten uit de periode rond 1800:
- een zeer kwetsbare, niet tegen vocht en verf bestand zijnde, binnenbekleding van de deksel,
- blankmetalen dekselscharnieren in plaats van koperen,
- lichtgekleurd hout in de compartimenten en aan de binnenzijde van de lade,
- messing inlegstroken aan de buitenzijde van de deksel,
- de zeer verfijnde afwerking van de randen van de deksel en van de kistranden met aparte ingelegde profielstroken van zwart (ebben?) hout,
- een meanderrand aan de opstaande binnenzijde van de deksel.
Al deze elementen doen vermoeden dat een "sewingbox maker" de vervaardiger van de kist is geweest. Vandaar dat er geen zichtbare aanduidingen van het merk "Reeves & Inwood" zijn te vinden aan de kist zelf. Het is ook goed mogelijk dat de kist een speciale damesversie is van de in die tijd gangbare aquarelkisten. Of dat de kist eigenlijk voor decoratiedoeleinden, als een soort pronk-kist of etalage-kist is gemaakt.

De aquarelkist bezit kenmerken die wijzen op een Engelse herkomst omdat:
- de (stippel)gravure in de deksel stilistisch verwant is aan de houtgravures van Bewick (
mocht iemand de gravure op de binnenzijde van de deksel herkennen dan zou ik dat graag vernemen),
- de modestijl van de kleding van de vrouwenfiguur verwijst naar de damesmode uit 1811/1812 in West-Europa,
- de gekozen houtsoorten en wijze van fineren typerend zijn voor het Engeland van die tijd (donkerbruingekleurde omlijsting van de dekselrand en de kistrand doen de inhoud extra goed uitkomen en vormen een repeterend element met de (profiel)randen aan de buitenzijde),
- de vorm van het sleutelgatplaatje verwant is aan ruitvormige plaatjes bij oudere Reeves-kisten,
- het marmeren mengpalet ook naar soortgelijke kisten van Reeves verwijst,
- de verfblokjes van Reeves & Inwood zijn, en niet van continentale herkomst.
Of er onder de afbeelding aan de binnenzijde van de deksel een etiket van Reeves & Inwood zit is niet onderzocht omdat de afbeelding op zijde te kwetsbaar en te beeldbepalend is.

Zie ook: http://www.reeves-art.com/in-the-beginning



Vitrinekast met collectie kistjes

Engelse aquarelkistjes in vitrinekast
Overzicht van collectie antieke en moderne aquarelkistjes.
Zie voor meer informatie over antieke aquarelverfkistjes: http://www.greenandstone.com/v2/p/anwa.php


Houtsnip veertje (Schnepchenfeder of Malerfeder, Woodcock Pin-feather)
Onder de vijf penselen met stekelvarkenstekels als houders is een penseel met metalen bus en houten beschilderde houder te zien. In de metalen bus zit een 'schildersveertje' van een Houtsnip (Schnepchenfeder of Malerfeder, Woodcock Pin-feather) bevestigd.  Dit soort penseel is vooral in gebruik bij miniatuurschilders ter vervanging van penselen met één of meer haren omdat het speciale veertje van de Houtsnip meer vocht kan vasthouden (is een probleem bij penselen met één haar) en toch een zeer dunne lijn oplevert.

modellen van antieke penselen
Modellen van antieke penselen. De bovenste penselen bestaan uit een bundeltje penseelharen, een schachtsegment van een ganzenveer en een stekel van een stekelvarken. De schacht van de ganzenveer is ongeveer vijf centimeter van de basis afgeknipt en de dichte punt is eveneens afgeknipt, zodanig dat de gepunte bundel
haren via de brede opening door de smalle opening in de schachtbasis kan worden geduwd. De haarbundels  zijn in de koker vastgezet door de schacht van de ganzenveer, na aanschuiven op de stekel, in kokend heet water te houden, de schacht zacht te laten worden en dan met dun koperdraad de schacht bij de haren in te snoeren. De verbinding tussen de stekels en de ganzenveer-kokers is zo stroef dat er geen lijm aan te pas komt. (Quill brushes with Porqupine quill as handle and a part of a Goose feather as ferrule)


Aquarelkistje (2008) naar antiek Engels model (Newman) uit ca. 1830
Model Newman 1835
Zelfgemaakt aquarelkistje (2008) naar antiek Engels voorbeeld uit ca. 1830. Op de binnenkant van de deksel is een reproductie zichtbaar van een prent uit  1823 voorstellende de winkel van Fuller in Londen.  In deze "Temple of Fancy'" werden o.a. aquarelkistjes verkocht.  Het hier getoonde replica-kistje bevat: een inzetbakje voor 12 kleurblokjes (extra dik) en een stukje ossengalzeep (om aquarelpapier zonodig plaatselijk te ontvetten en kwasten mee schoon te maken), een zinken krijtbakje met schuifdeksel,  een compartiment voor grafietstiftjes afgedekt door een plankje met daarop  een antiek chinees kommetje (o.a. als mengbakje) , een doosje met een staafje watervaste (zwarte) o.i. inkt,  een W&N tube Smalt. Daarnaast een glazen bakje met natuursponsje voor het afvegen van natte penselen.  In het voorste deel liggen penselen, een penseellegger (brush rest) en een glazen flesje ultramarijnpigment. In de lade eronder bevindt zich een groot porseleinen mengpalet, diverse stifthouders, een potlood, vlakgum en een puntenslijper.  De onderzijde van het kistje is van groen plakvilt voorzien.  Alle op te tillen losse delen zijn voorzien van lusjes van blauw lint (glanskatoen). Het harpoenslotje is nieuw gekocht.

waterverfkistje 2008, naar antiek engels model uit ca 1830     waterverfkistje uit 2008, détail    zijaanzicht   
Aquarelkistje gemaakt in  2008 naar antiek Engels model uit ca. 1830.
a. Bovenaanzicht van kistje met verfblokjes,  open lade en attributen die bij het aquarelleren worden gebruikt

b. Détail met open krijtbakje
3. Zijaanzicht met opgetild verfblokjesbakje


Reeves Aquarelkistje

Reeves 1870
Antiek aquarelkistje van Reeves (1870).  Het kistje bevatte voor restauratie 16 originele kleurblokjes, stift voor blokkeren laadje en 5 mengbakjes in een ingedeelde lade.
Toegevoegd zijn:  twee aquarelkleurblokjes (vermiljoen en zwart), penseellegger (links, omgekeerd zichtbaar - eng.: brush rest), grafietstiften o.a. in buisjes (onder dekseltje met overzicht van hardheden), tubetje aquarelverf Smalt (Jubileumactie Winsor & Newton , 2007),  klein rond porseleinen mengbakje, glaasje met natuursponsje, vlakgum, diverse penselen, flesje met ultramarijn pigment,  sleuteltje bijgezocht en harpoenslotje gerepareerd,  in lade: vervangend rond porseleinen mengbakje (6e) bijgemaakt, diverse stifthouders/ vulpotloden, puntenslijper e.d. toegevoegd.  Onderzijde kistje is van groen plakvilt voorzien.  Alle op te tillen losse delen zijn voorzien van lusjes van blauw glanskatoenen lint.

(A Victorian watercolour paint box made by Reeve's & Sons around 1870. The mahogany box is in good condition with a good patina. The lower drawer has a brass countersunk handle and is opened by lifting a brass pin. The box has a fully working, restored lock and key. It contains 16 of the original 18 paints and has a selection of associated items included as seen in the picture. The box has a replaced glass water container and five of the six original mixing dishes in the lower drawer (one mixing dish has been replaced and one has a small damage). The porcelain mixing palette at the top is missing. This box has been used but is in good condition and dating to between 1860-1870. Some of the paint tablets have fractured. Size of the box: 22,9 x 20,7 x 7,2 cm)


Winsor & Newton Aquarelkistje
 Winsor & Newton 1890
Antiek Winsor & Newton aquarelkistje uit 1890.  Het kistje bevatte voor de restauratie geen originele inhoud uitgezonderd de pin/ stift voor het borgen van de lade. De lade was leeg. 
Toegevoegd bij de restauratie zijn:  een inzetbakje voor 12 kleurblokjes, daaronder (niet zichtbaar op foto) een bakje met 4 sleuven voor potloden,  een stuk kneedgum (links), een vervangend rechthoekig porseleinen mengpaletje, waaronder een dekseltje op het krijtcompartiment (bestaande uit vier segmenten) gevuld met Contékrijtjes (zwart, rood, wit e.d..),  glazen bakje (waxinehouder) met natuursponsje voor het afvegen van natte penselen, potloodvlakgum, diverse penselen in voorste bakje incl. oude penseellegger (brush rest), bijpassend sleuteltje gezocht en slotje gerepareerd,  in lade mengpaletje (zeer dun triplex) diverse keren boven- en onderzijde gelakt met witte emailleverf,  doezelaar, stiftthouder voor potlood en dubbele  puntenslijper.
Onderzijde kistje is van groen plakvilt voorzien.  Alle op te tillen losse delen zijn voorzien van lusjes van blauw glanskatoenen lint. Het papier en de opdruk aan de binnenzijde van de deksel zijn zo goed  mogelijk van een retouche voorzien met behulp van aquarelkleurpotlood en bronsverf op waterbasis.


Winsor & Newton Reissetje

Winsor & Newton 1890
Antiek Winsor & Newton aquarelkistje uit 1890 (reissetje). Het kistje bezat voor de restauratie geen binnenwerk en inhoud.
Toegevoegd bij de restauratie zijn: een houten schotje om het kistje in twee delen op te splitsen, twee steunhoutjes voor een inzetbakje met twaalf verfblokjes, voorin: flesje met ultramarijn pigment in poedervorm, penselen, een potlood, vlakgum en puntenslijper,
bijpassend sleuteltje gezocht en slotje gerepareerdOnderzijde kistje is van groen plakvilt voorzien.  Het blauwe papier aan de binnenzijde van de deksel is, waar nodig, van een retouche voorzien met behulp van aquarelkleurpotlood.

 Kleurenpalet reissetje W&N

Het palet van het reissetje bevat de volgende (nieuw aangemaakte) kleurblokjes:
Gamboge (echt), Kraplak, Indigo (echt), Chroomoxidegeel, Olijfgroen (mengsel van Sienna Naturel en Chroomoxide Groen Donker (vervangt Sapgroen)), Gele Oker,
Gebrande Sienna, Emeraldgroen, Rode Oker, Van Dijk Bruin, Vermiljoen (tint), Pruisisch Blauw.
Alle kleurblokjes zijn kleiner van formaat dan die in de andere kistjes.
Naast de kleurblokjes bevat het reissetje ook: een flesje Ultramarijn imit. pigment, een penseellegger (brush rest), een paletdopje met ingedroogde gom, een puntenslijper, een vlakgum, een potlood HB en diverse dunne penselen.

W&N_artists_paint_box_ca1890_travelset_3    
W&N_artists_paint_box_ca1890_travelset_2      W&N_artists_paint_box_ca1890_travelset3

vulling na restauratie 1     vulling na restauratie 2  kistje met kleurblokjes na restauratie 3
Enkele aanzichten van het reissetje van Winsor & Newton uit ca. 1890  (klik op afbeelding voor groter formaat).



advertentie LeFranc  1906

GambogeGamboge.  Door een bruinkleurig blokje echte Gamboge te bevochtigen met water wordt de gom op die plek geel gekleurd en kan er op papier een gele kleur worden geplaatst die niet als bruin opdroogt.
Deze kleur kan als mengkleur met meerdere kleuren worden gecombineerd. De lichtechtheid van echte Gamboge is beperkt.

 


Zelf maken van aquarelverfblokjes voor een landschapspalet uit ca 1830

Om zelf aquarelverfblokjes te kunnen maken heeft u een vloeistof (Aquarelverfvloeistof  of waterverfmedium) nodig die de volgende ingrediënten bevat:
- 200 ml. gedestileerd water
- 25 gr. arabische gom in poedervorm (bindmiddel)
- 1/4 eetlepel vloeibare accaciahoning (voor conservering en pasteusiteit)
- 1/4 theelepel vloeibare ossengal (om oppervlaktespanning te verbeteren)
- 1/4 theelepel natriumbenzoaat (conserveringsmiddel)
- 1/4 theelepel glycerine (gelijkmatige vochtverdeler)
- 1 druppel kruidnagelolie (geurcompensatie voor ossengal)
- 2 gr. tragantgom in poedervorm (verdikkingsmiddel)
 
Het bovenstaande mengsel kan worden aangemaakt in een glazen jampot (inhoud 450 gr.). .
Vul de jampot met het gedestileerde water en voeg al roerend het gompoeder in kleine hoeveelheden toe. Laat dit mengsel een nacht staan. Voeg daarna de overige ingrediënten toe en roer alles goed door elkaar. Wacht daarna weer een nacht en de opgeloste tragantgom is als een laag van ongeveer twee centimeter zichtbaar bovenin het mengsel. Roer de inhoud van de pot voor elk gebruik met een lepel goed door elkaar. Bewaar het mensel voor alle zekerheid in de pot met een gesloten deksel in de koelkast.

Kies een pigment. Wrijf het met wat gedestileerd water op een glazen plaat met een glazen loper tot een stevige pasta. Zie voor hoeveelheden pigmentpoeder per blokje de pagina over waterverfkleuren van Goeree. Wacht tot de massa is ingedroogd tot een dikke pasta. Roer de aangemaakte vloeistof en voeg daarna enkele theelepels toe aan de pasta. Meng het geheel al wrijvend met de glazen loper door elkaar. Vul daarna een aluminiumfolie bakje (spiegelende kant folie aan binnenzijde van bakje) met behulp van een paletmesje met de pigmentmassa en laat het blokje geleidelijk drogen.

Het maken van een gietvorm voor een blokje.
Zaag met een figuurzaag een rechthoekige opening uit een plankje van ongeveer 1 cm. dik. Maak een iets hoger blokje dat, na daarop aanbrengen en omvouwen van een stukje aluminiumfolie, bijna precies in de opening past. Sla de opstaande kanten voorzichtig terug op het plankje en het bakje is klaar om te vullen (zie foto aan de kop van deze pagina.).

Klik hier voor een tekst uit 1801 met receptuur voor aquarelverf van Robert Ackermann waarin namen van pigmenten staan en de mengverhoudingen van de hoeveelheden gom enz. (Word doc.: 22 kB).   Dit recept staat op blz. 41 in 'Paint & Painting'.  (Zie literatuurlijst elders op deze pagina)

N.B. 1: Gom uit Senegal is de sterkste gomsoort en vaak wat bruiner van kleur en meer geschikt als bindmiddel in aquarelverf voor donkere pigmenten terwijl Arabische gom transparanter van kleur is en als bindmiddel meer geschikt voor lichte pigmenten.  (zie George Field:
Chromatography, 1841, blz. 197-198)  Tegenwoordig (2010) zitten beide gomsoorten in de vorm van brokken meestal bij elkaar als ' Arabische gom'.  Arabische gom in poedervorm is altijd blank en geschikt als bindmiddel voor zowel lichte als donkere kleuren aquarelverf.  Als Sugar Candy kan in aquarelverf het beste witte poedersuiker worden gebruikt ipv. (bruine) rietsuiker.
N.B. 2:  One quart = 1 liter, 1 ounce = 28,35 gr


Aangepaste hoeveelheden die in een glazen jampot passen van 450 gr. volgens Ackermann's recept
(oorspronkelijke hoeveelheden van Ackermann staan tussen haakjes) :


1e compositie: (alle kleuren die niet bij de 2e, 3e en 4e compositie zijn vermeld)
- 200 ml. (2 quarts) gedestileerd water
- 34 gr. (12 ounces) Senegal gom of Arabische gom (bindmiddel)

- 14 gr. (5 ounces) poedersuiker (voor conservering en oplosbaarheid)

2e compositie:  (bister, Pruissisch blauw en omber). Voor sterk vochtabsorberende pigmenten
- 1/4 theelepel natriumbenzoaat  (in plaats van  50 ml. (500 ml.) witte wijnazijn) (conserveringsmiddel).  N.B. Witte wijnazijn brandt door metalen kuipje heen.
- 40 gr. (14 ounces) Senegal gom of Arabische gom in poedervorm (bindmiddel)

- 17 gr. (6 ounces) poedersuiker (voor conservering en oplosbaarheid)
- 6 gr. (2 ounces) vloeibare accaciahoning (voor conservering en pasteusiteit)
-  aanvullen met gedestileerd water tot ongeveer 200 ml.

3e compositie:  (alle witten)
- 200 ml. (2 quarts) gedestileerd water
- 14 gr. (5 ounces) Senegal gom of Arabische gom in poedervorm (bindmiddel)

- 6 gr. (2 ounces) poedersuiker (voor conservering en oplosbaarheid)

4e compositie:  (karmijn, neerslag van goud, ultramarijn en smalt)
- 200 ml. (2 quarts) gedestileerd water
- 9 gr. (3 ounces) Senegal gom of Arabische gom in poedervorm (bindmiddel)

- 3 gr. (1 ounce) poedersuiker (voor conservering en oplosbaarheid)

Let op dat het te gebruiken paletmes roestvrij is!
Aan elk van de vier composities kan voor de conservering van het mengsel worden toegevoegd:
- 1/4 theelepel vloeibare ossengal (om oppervlaktespanning te verbeteren)

- 1/4 theelepel natriumbenzoaat (conserveringsmiddel)
- 1/4 theelepel glycerine (gelijkmatige vochtverdeler)
- 1 druppel kruidnagelolie (geurcompensatie voor ossengal)


Twaalf kleuren van een waterverf-landschapspalet in ca 1830
De 12 hoofdkleuren in waterverfblokjes van een 'engels landschapspalet' zijn

v.l.n.r. van boven naar beneden:
- guttegom (gamboge), transparante warmgele tint (oude kleur niet lichtecht)
- sapgroen (sapgreen), transparante geelgroene tint (oude kleur niet lichtecht)
- (franse of engelse) lak (lake)
- pruisisch blauw (prussian blue)
- gele oker (yellow ochre)
- bistre (roet uit de schoorsteen)
- sienna naturel (raw siena)
- gebrande sienna (burnt siena)
- vermiljoen (vermilion)
- Napelsgeel (Naples yellow), bleke lichtgele tint (oude kleur niet lichtecht)
- gebrande omber (burnt umber)
- rode bolus (red earth)



Reeves waterverfkistje (particuliere collectie) uit ca 1870 met mengschaaltjes in laadje
Reeves waterverfkistje (particuliere collectie) uit 1870 met originele verftabletten en mengschoteltjes in laadje, aangevuld met antiek inzet_inktpotje als waterglaasje en enkele andere objecten. Helaas ontbreekt naast het waterbakje een rechthoekig (formaat: iets kleiner dan 10,2 x 6,5 cm.) porseleinen/aardewerken mengpaletje met drie komvormige ronde uitsparingen en een verdiept rechthoekig verloopstrookje.
 

 Achteruitgang kleurkracht van achttien kleuren van aquarelverf-tabletten in een Reeves-waterverfkistje uit ca 1870
Achteruitgang kleurkracht na ongeveer 138 jaar van achttien kleuren van aquarelverf-tabletten in een Reeves-waterverfkistje uit ca 1870. Sommige blokjes geven, zelfs na inweken, moeizaam hun kleur af, andere laten niets meer los door de hardheid van de gomlaag aan de buitenzijde van de blokjes. Opvallend is ook dat de buitenste laag van de meeste kleurblokjes verdonkerd is. Prusian Blue, Green Bice, Indigo en Prusian Green zijn nog redelijk snel oplosbaar. Langer weken lost de prints op de blokjes op waardoor de autenticiteit verloren gaat. Proefjes van vermiljoen en zwart zijn niet zichtbaar omdat deze oude blokjes in het kistje bij aanschaf ontbraken.

Achttien kleurnamen van aquarelverf-tabletten in een Reeves-waterverfkistje uit ca 1870
Achttien kleurnamen van aquarelverf-tabletten in een Reeves-waterverfkistje uit ca. 1870




Een mahoniehouten kistje met Belgische aquarelverftubetjes ca. 1913
Aquarelkistje met tubes van Bodson&Nélis uit Luik

Bijgaand mahoniehouten kistje (formaat buitenzijde 26,5 x 16,5 x 6,5 cm) kwam in februari 2010 in mijn bezit.
Het kistje lag gedeeltelijk uit elkaar en miste zelfs de rechterzijde van het deksel. Restauratie was dus noodzakelijk.
Naast een mengbakje met onderop de letters G.W. (Günter Wagner, van het merk Pelikan) bevat het kistje o.a. een collectie tubes van het merk Bodson & Nélis. Deze Luikse firma was volgens advertenties in Belgische tijdschriften
in ieder geval actief in de periode 1913-14. Ook in 1961 bestond deze firma nog en verkocht men tubes "Watteau" olieverf. Ik veronderstel daarom dat het kistje in België is verkocht voor de 1e W.O.

Voorin het kistje bevindt zich een bakje met ruimte voor 12 kleine tubes aquarelverf en enkele penselen. Daaronder is een ruimte voor het opbergen van allerhande teken- en schilderspullen (passer, tekenpen, potloden enz.).  Achterin is ruimte voor een waterbakje en zijn twee plateaus voor mengbakjes.  Deze plateaus heb ik bij de restauratie niet opnieuw vastgezet zodat daaronder ruimte is voor reserve-tubes.
Aan de binnenzijde van het deksel kan tussen draaibare puntvormige stukjes koper een stuk aquarelpapier worden bevestigd of een schilder-/tekenvoorbeeld.
Hoewel het sleuteltje ontbrak bleek het harpoenslotje nog te functioneren. Een sleuteltje dat ik reeds in mijn bezit had was na wat soldeer- en vijlwerk snel aangepast.







Ackermann aquarelkistje voor 1868 (particuliere collectie) 
Begin februari 2010 nam een lezeres van deze webpagina e-mailcontact met mij op. Zij is in het bezit van een Ackermann-kistje van voor 1868 en gegevens die bij het kistje behoren. Zij gaf mij toestemming om een aantal afbeeldingen van o.a. haar kistje en haar speurwerk naar kleuren en Malerfedern te gebruiken op deze pagina. Met veel plezier doe ik dat.

Ackermann ca 1868 1     Ackermann ca 1868 2

Ackermann ca 1868 3    behorend bij Ackermann ca 1868 4

Ackermann ca 1868 5

Haar toelichting bij de afbeeldingen, die ik uit onze e-mail briefwisseling heb gedestileerd,  luidt als volgt:
" In een oud Engels schilderskistje van voor 1868 (Ackermann) dat ik jaren geleden op een verzamelbeurs gekocht heb vond ik een papiertje met het opschrift “om mee te teekenen” met daarin piepkleine veertjes van de Houtsnip. Die veertjes zitten onder de grootste veer van de vleugel en werden vroeger blijkbaar (o.a. door Victoriaanse miniaturisten) gebruikt om heel fijne lijntjes mee te tekenen of te schilderen. In het Duits worden ze ook wel 'Malerfedern' genoemd. Je tekent dus niet met de schacht maar met de punt van het veertje. Waarschijnlijk werden deze veertjes gebruikt voor die fijne egale lijntjes die je zelfs met het ” beroemde”penseel met één haar niet zouden lukken. Tot nu toe kon ik in geen van die oude schildershandboeken iets erover vinden.  Ik heb ze gewoon in een stukje rondhout geplakt, dat werkt goed. Als het veertje de inkt of verf niet goed pakt helpt een beetje afwasmiddel of zo.

Schnepfenfedern zijn heel zeldzaam omdat er maar twee van die veertjes aan één vogel zitten en ik geloof dat de Houtsnip in Nederland ook beschermd is, want Schnepfen schijnen erg lekker te zijn!! (Echt iets voor koningen in sprookjes zoals de gelaarsde kat!) De veertjes zijn maar krappe 3 cm. groot. Mijn ervaring is dat je ze na gebruik heel goed moet uitwassen omdat de inkt of verf nogal gauw de punt bederft.

Één foto is van het schilderskistje van voor 1868 met o.a. chrome yellow, red auripigment, saturne red (rood lood, minium), scarlet lake, indian red, chinese vermillion, emerald green, sap green, roman ockre, italian pine, burned umbre, lilas en een klein stukje misschien echte lapis lazuli, want er zitten glinstertjes (pyriet) in. De andere kleurtjes kon ik nog niet thuisbrengen. Er zit ook nog een oud versleten penseeltje in van haartjes in een stukje verenschacht.

De kleuren die ik met zekerheid thuis kon brengen stonden nog vaag achter op de verfblokjes, bij de anderen blijft het nog gissen. In principe zijn alle kleurtjes nog goed te gebruiken. In het kistje is ook een oorspronkelijke lijst met 34 kleurtjes van Ackermann en hun prijzen ingeplakt, daarbij gaat het om de duurdere kleuren van 2 tot 21 Shilling (voor de ultramarine), die je ook in halve blokjes kon kopen. En dan staat er: all others 1s.0d.  Ik heb ook een lijst van internet geplukt met Ackermann kleuren uit 1801, daar staan reeds 68 kleuren op, waarvan maar 20 kleurecht of niet giftig zijn.  Een gezonde boel was dat!! Mijn auripigement en loodrood "geniet" ik ook met ‘vorzicht’!

De website over o.a. de Ackermann verf is te vinden onder  "www.paintmaking.com". Van het lijstje dat onder de verfpotjes in het kistje geplakt is heb ik een kopie gemaakt en ook van mijn verfproefjes met de mij bekende namen.

Het kistje moet van vóór 1868 zijn. Het is te dateren omdat er in het deksel staat: TO HER MAJESTY, HIS R.H. PRINCE ALBERT & THE ROYAL FAMILY. Prins Albert is 1868 overleden. De maten van het kistje zijn: 22 x 10,5 x 6 cm.  De blokjes zijn ca. 3x1 cm, dus niet echt groot.
  In “Die Technik der Aquarell-Malerei von Ludwig Hans Fischer , Druck und Verlag von Carl Gerold’s Sohn, Wien 1895 , sechste verbesserte Auflage” wordt beweerd dat Ackermann “vroeger” de beste vaste aquarelverf maakte, dat die kwaliteit “nu” minder geworden is en dat de auteur verf had van 40 jaar geleden (dus van rond 1850) die nog steeds goed was. De blokjes in het op deze site afgebeelde kistje bezitten ook na 140 jaar nog een bijzondere helderheid. De verfjes in de porseleinen bakjes zijn van Winsor &Newton, één bakje is nog in helemaal “nieuwe”staat. De verf is met een katoenen lapje afgedekt. "
Einde toelichting

Dezelfde lezeres bezit nog een kistje van Ackermann. De afbeeldingen en haar toelichting volgen hierna.
ackermann waterverfkistje met schuifdeksel 1    ackermann waterverfkistje met schuifdeksel 2    ackermann waterverfkistje met schuifdeksel 3   
ackermann schuifdekselkistje kleurenlijst
Klik op de afbeeldingen voor een groter beeld.

Toelichting bij het Ackermann schuifdekselkistje:
"
Ik heb nog een ander Ackermannkistje met een schuifdeksel, ook nog met de originele verf. Dat kistje is 25,5  x 12 x 1,5 cm. In het kistje zitten ook twee blokjes sepia van een ander merk en de kleurenproef van het ene is vuilbruin en van het andere ZWART! Waarom weet ik ook niet.  Op de binnenkant van het deksel staat: 'C. Honig. Dit was de verfdoos van Teunis Crok Jz. Gehuwd met tante Ma.'  Wat speurwerk op internet naar beide eigenaren levert als mogelijke datering voor het schuifdekselkistje ca. 1875/1880 op. Leuk om van zo een kistje ook nog de bezitter te kennen.! (Weliswaar niet zo spectaculair als het kistje van Emily Bronte, dat 2009 voor 39 650 GBP  bij Sotheby geveild werd.)"
Einde toelichting


Schildersveer van de Houtsnip
malerfeder
'Malerfeder' van de Houtsnip bevestigd in een oude penseelsteel die aan de top kruiselings is ingesneden (Pas op uw vingers! Ik heb de steel vastgezet alvorens er in te gaan snijden), ingeprikt met een dikke naald en daarna voorzien van het speciale veertje. Daarna is het uiteinde omwikkeld en afgebonden met dun koperdraad. Een instrument waarvan miniatuurschilders gebruik hebben gemaakt en nog maken.  Het veertje is van top tot schachtpunt ongeveer 3 cm. lang.  Zie de inzet (vergroot).  Ongeveer 1/2 cm. van de schacht zit in de houder. Het geheel is op ware grootte (17,5 cm.) afgebeeld. Om het veertje te beschermen is een transparant plastic busje van een tandenragertje gebruikt.



Zelf maken van klassiek sapgroene kleurstof (niet lichtecht in vol zonlicht) van rijpe Wegedoorn bessen

Wegedoorn tak met bessen, afkomstig van oudere boomPluk op een droge dag in de maand september de rijpe, blauwpaarse, bessen van de wegedoorn (Rhamnus cathartica) en verzamel deze bessen in een glazen jampot van ongeveer 450 cc.. De dikste bessen zitten aan de takken van wegedoornbomen. Kneus thuis de bessen in de jampot en giet het wegedoornbessensap (door een oude nylonkous als zeef) over in een tweede pot. Het sap heeft een geelgroen-violette kleur afkomstig van de inhoud van de bessen en de gekneusde schillen. Uit één volle jampot is ongeveer een derde hoeveelheid sap (150 cc.) door keuzing te verkrijgen. Het opgevangen sap mag geen pitten en schillen bevatten. Bewaar de afgesloten pot met sap in de koelkast en wacht een mooie warme zonnige windstille najaarsdag af.

Neem, als het zover is, enkele schone dikke glasplaten en giet het suikerachtige, plakkerige sap er op uit. Druppel wat aluinwater (50 gram aluinpoeder opgelost in 1 liter gedestileerd water) op het plakkerige sap en roer het mengsel op de glasplaat goed door elkaar met een stevig stukje glad karton van bijv. een melkpak. Door vermenging van wat aluinwater met het wegedoornbessensap krijgt het sap een lichtgroene grasachtige kleur. Het mengsel laat bij aanraking met de vingers op de huid een heldere felgele kleur achter die niet direct weggewassen kan worden met water door de reactie van aluin op de huid. Aluin fungeert als drager van de kleurstof. Gebruik geen paletmes bij het mengen want dat beinvloed door oxydatie (roestvorming) de kleur van het sapgroene vochtmengsel.

Zorg dat er een dunne film op de glasplaat zit en laat deze film in de zon drogen. Na een uur is de laag gestold/ 'droog' en kan deze met behulp van een scheermesje (geklemd in een stukje dubbelgevouwen karton) van de glasplaat worden geschraapt. Bewaar de zo verzamelde kleverige massa in een potje. De sapgroene kleurstof is nu klaar voor gebruik. Bevochtig het klontje met een aquarelpenseel en veeg wat van de opgeloste 'verf' op papier. Deze lichte groen-gele kleur wordt ook wel 'Dutch Pink' genoemd.
testvelletje 1 met licht sapgroen
Deze groen-gele transparante aquarelverf is gomachtig van karakter. Laat de inhoud van het potje geopend aan de lucht 'drogen'. Aluin dient ook om schimmelvorming tegen te gaan.

Een week later heb ik met een donkerpaarse hoeveelheid van het sap (waaraan meer aluinwater dan bij de vorige proef was toegevoegd) nog een 'droogsessie' op glasplaat gedaan. Dit paarse sap leverde, na indroging en afschrapen, een diep paarsrood kristallijn poeder op. Bij gebruik als aquarelverf leverde dit poeder na contact met water een intense donkergroene kleur op. Zie de kleurstaal hieronder. Na vermenging van het poeder met enkele druppels gedestileerd water en indrogen van het mengsel in een aluminium bakje tot een blokje bleek een streek met een vochtige penseel erover en dosering van de verf op wit papier eerst een bruine transparante kleur op te leveren die pas na oxidatie aan de lucht in helder donkergroen overging. Tevoren aanbrengen van de sapgroene verf op een wit palet/ schoteltje om de juiste kleur te bepalen is dus noodzakelijk alvorens de verf op papier aan te brengen.
testvelletje 2 met donker sapgroen

N.B. Giftigheid: Vanwege de sterk laxerende werking van het sap van de wegedoornbessen is inwendig gebruik gevaarlijk.


Advertentie Willam Moris, 1906




Twee plateau's met elk 30 kleurtabletten in doos met schuifdeksel
Twee zelfgemaakte inzetbakjes met aquarelverftabletten die deel uitmaken van een reissetje in een kistje met schuifdeksel.  Voordeel van deze indelingswijze  is de grote keuze van kleuren tijdens het werken en het grote formaat van de blokjes. Voor diverse kleuren zijn de opgedroogde resten van oude tubes aquarelverf (wel of niet aangevuld met eigen bindmiddel) hergebruikt. De uiteindelijke doos met schuifdeksel bevat 60 verschillende kleuren aquarelverftabletten. Het vertroebelen van kleuren bij het mengen kan op deze wijze worden beperkt.


Doos met aardkleurpigmenten in ruwe vorm
Kistje met aardpigmenten in ruwe vorm (vlnr. :  hard hematiethoudend donker roodbruin gesteente uit de VAR (Frankrijk), steenkool uit Tsjechië, poeder van roodbruine potscherven in bewerkte vorm (torentjesrood), leisteen uit Belgische Ardennen, grijsgroene versteende rivierklei uit de l'Herault, Champagnekrijt uit Noord-Frankrijk, uitgewassen oranjerode kleislib in bladvorm uit Lot-et-Garonne (gedroogde 'terre rouge'),  hematietsteentjes uit dezelfde aarde, zeer bleke lichtgele oker uit Sicilië (vgl. Napels Geel), gele okerbrokken uit Moutiers en Puisaye, rode bolus (Fa. de Kat, Zaandam) , hematiethoudende violetbruine stenen uit Moutiers en Puisaye (vgl. dodekop).
 


Pigmentenverzameling
kst met pigmenten
In deze kast wordt een pigmentenverzameling bewaard. In allerlei glazen jam- en augurkenpotten met schroefdeksel en glazen stopflessen met een brede hals worden zowel kleurstoffen en mineralen als kleimonsters, galnoten, Iers mos en roet uit de open haard e.d. bewaard. De collectie omvat naast pigmenten in poedervorm ook klei en mineralen in ruwe vorm. Die zijn in de loop van vele jaren verzameld tijdens reizen door heel Europa en dienen om zelf  krijtstiften, aquarelverf, inkt en olieverf te kunnen maken. De stopflessen zijn in de loop van een jaar of vier verzameld door losse aankopen. Vandaar de nogal wisselende formaten. Daarnaast zijn er bij het schilderen met olieverf natuurlijk ook tubes met kant en klare verf in gebruik.  



advertentie Kind & Kunst 1906



Lapis Lazuli als grondstof voor blauw pigment
Hieronder zijn enkele afbeeldingen te zien van pogingen om van lapis lazuli steentjes blauw pigmentpoeder te maken.
1e poging
Mijn eerste poging om blauw pigmentpoeder te maken door verpulvering van een stukje lapis lazuli in een wit-porseleinen vijzel.
Links poeder als resultaat van verpulvering van een stukje lapis lazuli zonder verhitting en rechts poeder
als resultaat van verpulvering van een stukje lapis lazuli
na één keer verhitten (gloeien) en direct daarna blussen in koud water. Per hoopje is een afzonderlijk stukje lapis lazuli gebruikt van een kwaliteit vergelijkbaar met het stukje lapis lazuli in het centrum.

2e poging
Hierboven zijn resultaten te zien van mijn tweede poging.

Van links naar rechts:
a. stukjes lapis lazuli identiek aan die zijn gebruikt voor de hierna volgende testjes,
b. flesje met grijsblauw poeder als resultaat van verpulvering van een brokje lapis lazuli zonder dat te voren in een gasvlam te verhitten,
c. en d. poeder ontstaan door verpulvering van éénmalig gegloeide (roodgloeidend gemaakt in een gasvlam) brokjes lapis lazuli.
e. en f. poeder ontstaan door verpulvering van herhaald gegloeide brokjes lapis lazuli (de toonwaarde is al wat donkerder),
g. flesje met 'kunstmatig' ultramarijn pigment.

De helder blauwe kleur van het kunstmatige ultramarijn pigment is nog niet bereikt. Toch kunnen met de beschikbare blauwe tinten wel verschillende blauwe partijen in een aquarel-, tempera- of olieverfschildering worden aangebracht.
(30 november 2009)


8 September 2011.
in de winkel van Zecchi
Afwegen en afrekenen bij Zecchi in Florence van
10 gram Afgaanse Lapis Lazuli pigment 1e kwaliteit
in plastic potje links voor winkelprijs Euro 54, -- (2011) excl. verzendkosten,
anno april 2015: Euro 58,--  excl. verzendkosten

Vervolg zelf  Lapis Lazuli pigmentpoeder maken (september 2011)
stadia vervaardiging natuurlijk ultramarijn Toelichting op de voorwerpen die op bijgaande foto te zien zijn vlnr./ van boven naar beneden:

A. Twee ruwe stenen lapis lazuli en een gepolijst stuk van prima kwaliteit in kristallen glazen (zout)vaatje

B. Vuurpincet met daarin een klein stukje lapislazuli en een branderkop van een propaangastank (niet meer in de handel, er zijn echter andere prima sets voor doehetzelvers)

C. Stukjes lapis lazuli afval (niet dikker dan 1 cm) die ik heel toevallig op een weekmarkt in Nederland tegenkwam in het najaar van 2009. Naast veel 'vervuilde' stukjes waren er ook redelijk wat helder blauwe stukjes bij.  Waarschijnlijk afkomstig van een sieradenatelier.

D. Middenboven is een glazen flesje met daarin kunstmatig vervaardigd ultramarijn-pigment. Daaronder zit in het grote stopflesje 10 gram 1e kwaliteit natuurlijk ultramarijn pigmentpoeder van Afgaanse Lapis Lazuli  (aangeschaft bij Zecchi in Florence).
Verder zit in de rij flesjes daarnaast het door mij zelf gemaakte ultramarijn-pigment (in aflopende helderheid).  Helemaal rechts bevat het flesje grauw, grijsblauw poeder van een stukje verpulverde lapissteen zonder  uitgloeien.


De helderheid van de blokjes bepaalt de kleurintensiteit van het pigment.  Die kan vaak behoorlijk verschillen. Daarom bewaar ik van elk steentje het poeder apart.  Per onderdeel en oppervlak  in een schildering kan dan een bijpassende keuze worden gemaakt.
Nu ik beschik over het Lapis Lazuli-pigmentpoeder van Zecchi is het mogelijk de kleurintensiteit te ijken.  Omdat de kleur van kunstmatig ultramarijn donkerder en minder stralend is (partikelgrootte?)  weet ik nu waar ik naar dien te streven bij het zelf maken van natuurlijk ultramarijn.

N.B. 
Op een inventarislijst uit 1704 van notaris Melchior te Haarlem van goederen in het huis van Cornelis Dusart zat ultramarijn pigment in verschillende doosjes en briefjes (opgevouwen velletjes papier met poeder) : "nr. 255 Een doos met 7 doosjes 6 briefjes ultramarijn verscheide soorten".

Film over de klassieke manier om Ultramarijn pigment uit Lapis lazuli te maken volgens de aanwijzingen van Cennino Cennini

Nero di Seppia
4 grs. verpakking natuurlijke sepiagelei  proefje met natuurlijke zwarte sepia

Hierbij het resulaat van een proefje met natuurlijke sepia zoals die bij de vishandel in een plastic verpakking (2 sachets) verkrijgbaar is.  Hoewel de kleur duidelijk zwart is in tegenstelling tot de bruine sepiatint bij aquarelverffabrikanten (W&N) en inktproducenten (Talens) is op bijgaande afbeelding te zien wat de mogelijkheden zijn met de met water verdunde gelei die in het sachet zit. Met een kroontjespen kan de met water verdunde gelei uitstekend als inkt worden gebruikt: om te 'wassen' met een penseel en om te schrijven met een kroontjespen op stevig wit tekenpapier. De inkt is behoorlijk veegvast na opdroging. Opvallend is dat de sepia-inkt uitstekend met de pen te doseren is, zowel na indopen als na bevochtiging met een penseel. Waarschijnlijk komt dat door de zeer fijne partikelafmetingen. Er zit wel wat zout in de inkt waardoor de pen, indien nat opgeborgen, snel kan gaan roesten. Door de gelei in te laten drogen kan deze worden bewaard en later met wat water worden hergebruikt. Waarom deze sepia-inkt zwart en niet bruin is heb ik nog niet kunnen achterhalen.


Literatuurverwijzingen:
Zie ook: http://nl.wikipedia.org/wiki/Wegedoorn.

In de volgende bronnen komen literatuurverwijzingen naar "Dutch Pink"  voor:
- 'Roger de Piles. Oeuvres diverses de M. de Piles. Tome troisieme. Les Elémens de Peinture pratique, 1767.' Raadpleeg dit boek bij Google.
- 'Robert Dossie. The Handmaid to the Arts, 1785 pp. 94-96 ' Raadpleeg dit boek bij Google (zoekterm: Dutch).
- 'Pierre François Tingry. The Painter and Varnisher’s Guide: Or, A Treatise, Both in Theory and Practice, on the Art of Making and Applying Varnishes, on the Different Kinds of Painting; and on the Method of Preparing Colours Both Simple and Compound. Printed for G. Kearsley, J. Taylor, 1804. pp. 363–367.'Raadpleeg dit boek bij Google (zoekterm: dutch).
- 'George Field. Chromatography, or a Treatise on Colours and Pigments, and of their Powers in Painting, London, 1841.' Raadpleeg dit boek bij Google (zoekterm: dutch pink).
- 'By an American Artist (Osborn, L.). Handbook of young artist's and amateurs in oil painting: A compilation of information selected from Bouvier, Merimée, De Montabert, and others. New York: Willey and Putnam. 1845. pp. 15, 52, 56, 270–271.' Raadpleeg boek online (zoekterm: stil de grain).
- 'Josef Bersch. The Manufacture of Mineral and Lake Pigments: Containing Directions for the Manufacture of All Artificial Artists' and Painters' Colours, Enamel Colours, Soot and Metallic Pigments. Translated by Arthur Columbine Wright. London: Scott, Greenwood, 1901. pp. 348-349.' Link naar dit boek (zoekterm: dutch pink).
- 'Frederick Maire. Modern Pigments and Their Vehicles: Their Properties and Uses Considered Mainly from the Practical Side, and how to Make Tints from Them. J. Wiley & Sons, 1907. pp. 90-92. ' Raadpleeg dit boek online (zoekterm: dutch pink).

Als bronnen over oude Franse schilderskisten en hun inhoud hebben gediend:
- 'Catalogue: Couleurs Fines et Matériel pour la peinture a l'huile, Lefranc et Cie, Paris 1905, 247 pp.', met vele zwart-wit en kleuren illustraties en omslag in kleur
- 'Catalogue: Couleurs Fines et Matériel d'Artistes, Bourgeois Ainé, Paris 1925, 340 pp.', met vele zwart-wit illustraties

Als bron over pigmenten en aquarelverf-kleurstalen heeft o.a. gediend:
- 'J. Scott Taylor M.A., A descriptive handbook of modern water-colour pigments, Winsor & Newton, London 1887, twenty-third thousand (before or in 1931, 2 sh), One shilling books no. 43, 70 pp., 6 hand-coloured plates and a small W&N catalogue.'
- 'Exhibition Catalogue, Paint & Painting, Celebration of the 150th anniversary of Winsor & Newton, Tate Gallery Publications Department, London 1982, 118 pp.'