Gierzwaluw - Trekroutes

Inhoud - Nieuwspagina's - Contact

 

 

 

Op trek met een geolocator

 

Sinds 2009 zijn in meer dan twaalf landen vele honderden gierzwaluwen voorzien van geo-locators (GLS = Geolocation Light Sensors) waarmee de trekroutes ontdekt kunnen worden.

 

 

Gierzwaluw met geolocator

 

Het op de rug of stuit bevestigde mini-apparaatje van 0,7 - 1,0 gram registreert opkomst en ondergang van de zon en de datum. Als de vogel bij terugkomst uit het winterverblijf in Afrika op de broedplaats weer wordt gevangen wordt de chip uitgelezen en kan met de gegevens worden berekend waar ze ongeveer zijn geweest (nauwkeurigheid 100 -150  kilometer). De nieuwste systemen kunnen ook luchtdruk, temperatuur, vochtigheid, 3d bewegingen en versnellingen registreren. De resultaten zijn spectaculair. Compleet nieuwe trekroutes, winterverblijven en foerageergebieden werden ontdekt.

 

De  nieuwste GPS-technologie maakt het inmiddels mogelijk om met veel kleinere apparaatjes de locaties veel preciezer te registreren. In Noord-Ierland is bij een nestkastvogel een dergelijke locator in juni 2016 aangebracht om de vogels op hun dagelijkse foerageertochten te traceren. Zie BBC-filmpje over het aanbrengen van de GPS-logger

 

Er kan ook al geregistreerd worden of de vogel in de vlucht daalt, stijgt of op gelijke hoogte vliegt (3-d bewegingsregistratie). Daarmee is voor het eerst met Zwitserse alpengierzwaluwen bewezen dat ze in het winterverblijf minimaal zeven maand, dag en nacht aan een stuk doorvliegen. Zie artikel bij Smithsonian.com . En in oktober 2016 is dit non-stop vliegen ook bij de gierzwaluw vastgelegd, zie: geen 10 maanden maar wel 2-4 jaar non-stop.

 

Onderzoek aan 34 alpengierzwaluwen met geolocator, vooral m.b.t. de klimvluchten in de schemering: What makes Alpine swifts ascend at twilight ?

 

Animatie  van de verschuiving van regen- en drukgebieden wereldwijd. (gierzwaluw trekt mee met deze regengebieden)

 

Ringen

Met het ringen van gierzwaluwen (27.811 stuks in NL, 944 terugmeldingen = 2,4%) is weinig tot niets bekend geworden over het winterverblijf. Er staan slechts drie meldingen uit zuidelijk Afrika (2 * Malawi en 1* Congo) in de Vogeltrekatlas.nl - gierzwaluw.

H.N. Leys: Ringonderzoek '54-'69, het Vogeljaar '88

Ringonderzoek in Frysl‚n

Vanuit UK zijn er een stuk of 25 terugmeldingen uit Afrika, zie: BTO: terugmeldingen Gierzwaluw per land met kaartje.

Action for Swifts: analyse ringen en geo's

Hints for Swift ringers 

 

 

 

Nederland

In 2010 en 2011 zijn elk jaar zes vogels in nestkasten van Henk Klaassen in Groesbeek  voorzien van geolocators. In 2011 werden ze alle zes teruggevangen en in 2012 kwamen er vier van de zes terug. 

De vogels blijken te overwinteren in de regio Congo, Mozambique, Zuid-Afrika. De trekroute lijkt veel op die van de Engelse vogels, zie hieronder.

 

Trekroute van NL-gierzwaluw A261. (Klik voor vergroting

Bron © Raymond Klaassen, Rijksuniversiteit Groningen.

 

 

 

Op de heenreis wordt er over de totale afstand gemiddeld 220 km per dag afgelegd, maar op echte "reisdagen", exclusief de dagen op stopover plaatsen is dat ruim 400 km per dag. Op de terugreis wordt er beduidend sneller gevlogen,  320 km gemiddeld en 780 km per dag op reisdagen.

 

- Startbericht geo-projecten 2010 op Vogeltrekstation.

- Artikel in themanummer Limosa dec. 2014,  p. 173-181.

- Veranderingen herfsttrek van 37 soorten, w.o. gierzwaluw (E)

- Aantallen 2018 op Nederlandse trektelposten

 

China

In mei 2014 zijn in Peking, bij een kolonie van ca. 100 paartjes gierzwaluw (Apus apus pekinensis, een ondersoort van onze gierzwaluw), 31 geolocators aangebracht. Ze broeden daar sinds 1417. Dit moest de vraag beantwoorden of het vermoeden juist is dat deze vogels (net als andere gierzwaluwen) in Afrika overwinteren en via welke route dan wel.

Op 24 mei 2015 werden 13 vogels met geo teruggevangen.

In mei 2015 werden 25 nieuwe geo's aangebracht. In mei 2016 werden 10 geo's teruggevangen, eentje met onbruikbare data, 6 van vogels uit 2015 en 3 van 2014. Dat brengt het totaal nu op 23 complete trekroutes (van de 56 geplaatste geo's). Er werden 46 nieuwe loggers geplaatst. Zie update 23 mei 2016. Uit de analyses blijkt dat de Chiese gierzwaluwen jaarlijks 25.000 km vliegen om in zuidoost Afrika te overwinteren. Ze geraken daar via MongoliŽ, Iran en Saoedi-ArabiŽ.

Zie achtergrond, verslagje en routekaartje bij Action for Swifts . En het bericht in The Guardian-environment 25 mei 2015 en bericht Beijing Swift 2017.

 

  Kaart met trekroute Chinese en Engelse gierzwaluw

 

Het Engelse BTO maakte in 2019 een fraaie animatie van de trekroute van zeven Chinese vogels: trekroute Chinese Gierzwaluw naar Zuid-Afrika.

Filmpje, 3 min. met de nestomgeving zomerpaleis en onder viaducten.

 

Zweden

Op 18 juli 2012 is een eerste wetenschappelijk artikel (Engels) over de resultaten van 6 van de 8 in 2009 in Zweden gemerkte en in 2010 terug gevangen vogels gepubliceerd: http://www.plosone.org . De zes vogels overwinterden zes maand in de regio Kameroen-Congo. Liberia was een belangrijke stop- en opvetlocatie op de terugweg. In 2012 werden 8 van de 9 vogels met geo's teruggevangen. De Zweedse vogels komen ongeveer twee weken later aan in het Congo-bekken dan de Nederlandse en vertrekken er twee weken later voor de terugreis.

In Current Biology werd een artikel gepubliceerd met de resultaten van geolocatoronderzoek dat speciaal was gericht op de vraag of de vogels aan de grond komen of dag en nacht doorvliegen. Dat laatste bleek het geval. Er was zelf s een vogel bij die 10 maanden doorvloog. Eerder was het doorvliegen al aangetoond bij Zwitserse alpengierzwaluwen.

 

 

 

 

 

UK

In 2012 werden 4 van de 10 locatorvogels teruggevangen. Een vogel kreeg voor het 3e achtereenvolgende jaar een nieuwe locator. Bij een andere kolonie in Norfolk werden er 4 van de 7 in 2012 en 6 van de 7 in 2011 teruggevangen. 

Dit fraaie resultaat staat in schril contrast met de resultaten van meer dan 100 jaar ringonderzoek in UK. Van de 185.000 geringde gierzwaluwen sinds 1909 werd slechts 1,7% teruggemeld (waarvan 96% uit Engeland) en er werden er maar 65 uit Afrika teruggemeld. Daarvan 27 uit Marokko en geen enkele tussen Marokko en Congo. En juist daar, blijkt nu uit het geo-onderzoek, verblijven de giertjes massaal voor tussentijds opvetten.  Je kunt uit dat ringen dus wel concluderen dat de Gierzwaluw in Afrika overwintert, maar waar, hoe lang en met welke route bleef tot voor kort volstrekt onduidelijk.

 

De prestaties van de gierzwaluw blijken imponerend. Zo vliegen ze waarschijnlijk 2.000 km over de Oceaan (Golf van Guinee) en doen ze over de 5.000 km van Liberia naar Engeland minder dan 7 dagen.

 

Artikel in BTO-News juni 2012 met o.a. een kaartje van de trekroute van nr. A 320: Geolocatoronderzoek UK.

BBC-video: Autumnwatch over vangen, deel 1: min. 9-13

 

Filmpjes van o.a. een op het nest terugkomende gierzwaluw met geo-locator en andere info over resultaten van de geolocators in UK.: Action for Swifts-geolocators.

 

In Noord-Ierland worden giertjes tijdens het broedseizoen gevolgd. Ze blijken b.v. van Belfast heen en weer te vliegen naar een groot meer, Lough Neagh, om daar de muggenoogst te halen. Zie bericht en kaartje van de route bij Springwatch.

 

 

De tent uit gevochten

Een gierzwaluw met geolocator komt (vertraagd) terug op 22 mei 2016 en ziet dat zijn/haar echtgenoot een nieuwe partner heeft gevonden en al  twee eitjes heeft. Hij/zij verjaagd in een 3 uur durend gevecht de nieuwkomer, zie filmpje van binnenkomst vogel met geo-locator (de geo-locator op de rug is na 45 sec te zien). 20 minuten na einde gevecht worden de 2 eitjes gedumpt en wordt er opnieuw gebroed.

 

V.S.

In Amerika werd met deze methode voor het eerst het winterverblijf van de geheimzinnige Zwarte Gierzwaluw (Black Swift) ontdekt. Drie van de vier in 2009 gemarkeerde vogels kwamen in 2010 terug op de broedplaats achter watervallen in Colorado.  Ze bleken alle drie nagenoeg dezelfde trekroute gevolgd te hebben naar het westelijk Amazonegebied in BraziliŽ. Zie: Trekroutes Black Swift .

 

BelgiŽ

In het Belgische Melsele werden 7 vogels voorzien van een geo-locator. In 2011 werden er 3 teruggevangen. Eentje daarvan werd opnieuw voorzien en in 2012 ook weer teruggevangen. De route blijkt erg vergelijkbaar te zijn met de die van de Nederlandse en Engelse vogels. Ze geraakten tot in Zuid-Afrika. Men berekende dat de totale route heen en terug (20.000 km) in 10-12 actieve vliegdagen werd afgelegd. Onderweg waren er diverse stopplaatsen met langer verblijf voor opvetten, met name in Liberia en Congo. Resultaten met een routekaart van vogel  nr. 255 werden gepubliceerd in het tijdschrift Mens en Vogel nr. 3-2012 van Vogelbescherming Vlaanderen.

Voor info over gierzwaluwen in Belgie, Brussel zie o.a. weblog van Martine Wauters (FR.)

 

Kaartje met de route van man en vrouw in februari 2012 in zuidelijk Afrika, klik voor vergroting.

 

 

 

 

Zwitserland

Met een minuscule datachip op een Zwitserse alpengierzwaluw is in 2013 bewezen dat deze vogels minimaal 200 dagen non-stop dag en nacht doorvliegen tijdens het winterverblijf in Afrika. Deze chip registreert niet alleen dag en nacht maar ook de vliegrichting (omhoog, omlaag of horizontaal). Dit onderzoek was de eerste toepassing. Zie artikel bij Smithsonian.com.

 

Israel

Op 27 mei 2016 zijn in Israel, bij een kolonie van de Bar Ilan universiteit in de buitenwijken van Tel-Aviv, twaalf gierzwaluwen van geolocators en ringen voorzien.

 

Spanje

In Spanje zijn sinds 2012 maar liefst 139 geo-locators geplaatst, en maar 39 terug gevangen. Het roept de vraag op of er niet wat zuiniger met geo's gewerkt moet worden. De techniek is erg klein  maar de vogels hebben er zeker ook hinder van.

Twee broedvogels uit Madrid bleken ongeveer dezelfde route te volgen als de vogels uit Nederland en Engeland.

 

 

Over de Sahara

Op basis van 72 trekroutes die met een geo-locator werden vastgelegd bleek bij de passage over de Sahara dat de gierzwaluwen vooral een westelijke route volgden. Zie onderzoeksverslag (E).

 

Madeira, Canarische eilanden

De Madeiragierzwaluw (Plain Swift, Apus unicolor) broedt uitsluitend op Madeira (Portugal) met ca. 1.500 broedparen en de Canarische eilanden (Spanje).

In 2014 werd ontdekt dat ze (deels) overwinteren in Liberia en omstreken. Met geo-locators werden twee broedvogels uit een kolonie in Tenerife (Ca. Eil.) gevolgd in het overwinteringsgebied van West-Afrika, vnl. Liberia.

Zie: overwinteringsroutes (samenvatting) en

Volledige paper

 

 

Individuen nemen verschillende routes maar zijn wel routetrouw

 

Onderzoekers van de Universiteit in Siegen doen al sinds 2009 onderzoek aan een grote kolonie in een betonnen autoviaduct over de Biggesee bij Olpe (Noordrein-Westfalen). Elk jaar worden 10 vogels van een geolocator voorzien. Van drie vogels is nu de reisroute van twee achtereenvolgende jaren opgetekend. Daaruit blijkt dat de individuele vogels routetrouw zijn; ze volgen elk jaar nagenoeg dezelfde route. Maar verschillende individuen hebben een verschillende route. Ook man en vrouw nemen verschillende routes maar jaarlijks wel dezelfde.Van een paartje had de man vier verblijfplaatsen tot in Tanzania maar het vrouwtje had vijf, heel andere verblijfplaatsen en kwam tot in Zuid-Afrika.

Dit jaar zijn een aantal vogels voorzien van geolocators die ook luchtdruk en luchtvochtigheid meten. Als die volgend jaar terugkomen hoopt men ook een antwoord te krijgen op de veronderstelling dat de gierzwaluwen in Afrika het verloop van de regengebieden volgen. Want waar het regent groeit de natuur en zijn de insecten. Ook versnellingen in de vlucht worden gemeten. Daarmee moet iets duidelijk worden over de wijze van vliegen, glijdend op luchtstromen en/of actief vliegend.

 

Krantenartikel in Wir Siegen.de

Publicatie in Journal of Avian Biology (samenvatting, rest betaalmuur)

 

Hinder door geo-locators en andere "tracking-tags"

 

De invloed van drie typen geo-locators op de vliegcapaciteit van gierzwaluwen is door Lund-Universitiet in Zweden onderzocht in een windtunnel met een  model gierzwaluw zonder vleugels. Er blijkt invloed te zijn op de vliegcapaciteit (ca. 10%). De invloed is het kleinst als de geo op de stuit (en niet op de rug) wordt bevestigd. Hoe platter de geo, hoe kleiner de invloed. De geolocator weegt ca. 0,7 gram, inclusief het tuigje van 0,1 gram, waarmee het aan het lichaam wordt gebonden. Het totaal is 1,5% van het lichaamsgewicht van 46 gram, dus vergelijkbaar met een kilo voor een mens van 75 kg.

 

Een tweede studie (2018) aan totaal 290 vogels met diverse typen geolocator bij gierzwaluw en vale gierzwaluw uit 14 verschillende kolonies vergeleek de kans op terugkeer (minder naar het nest terugkerende vogels wordt geÔnterpreteerd als lagere overlevingskans) met een controle-aantal van 316 ongezenderde vogels. Hieruit bleek dat de kans op terugkeer lager was bij de vogels met geo's maar dat dit niet werd veroorzaakt door het gewicht van de GLS (allen minder dan 3% van het lichaamsgewicht), maar door de verminderde aerodynamica, vooral bij GLS die voorzien zijn van een "light-stalk" (een steel om afdekking door veren te voorkomen). Hoe groot de effecten precies zijn wordt in statistische termen aangegeven en zijn voor mij onvoldoende te volgen.

Zie de paper: Overlevingskansen-GEO-2018.pdf

 

In 2016 werd in Noord-Ierland het nest door een gierzwaluw verlaten nadat een geplaatste GPS-tag voor uitlezing verwijderd was. Maar na 25 dagen keerde hij/zij terug: filmpje .

Filmpje (2015) van Ierse nestkast met geolocator op de rug van gierzwaluw.

 

Hinder bij boerenzwaluwen

Uit een grootscheeps statistisch onderzoek aan 640 boerenzwaluwen met geo-locators in 2010 en 2011 (twee types) blijkt dat de overlevingskans behoorlijk afneemt door het effect van de apparaatjes (0,9 gram in 2011).

De overlevingskans bij de controlegroep zonder locators (399 vogels) varieert van 19- 63 %. Die kans daalde bij de geo-vogels tot 8-40 %. Vrouwtjes hebben er meer last van dan mannetjes. Het broedbegin van het eerste legsel werd bij de geo's vertraagd met 12 dagen en het eerste legsel bevatte gemiddeld 30% minder eieren. Zie Onlinelibrary.wiley.com

 

In een studie uit 2016 aan levende boerenzwaluwen in windtunnels werd geconcludeerd dat de GLS voor de korte termijn althans geen effect op het vliegvermogen hebben. Zie: Boerenzwaluw in windtunneltest

 

Hinder bij azuurzanger

In Amerika is bij een test met geolocators bij 49 azuurzangers (een kleine zangvogel) gebleken dat de kans op terugkeer uit het winterverblijf halveerde van 35 naar 16%. http://www.bioone.org/doi/abs/10.1650/CONDOR-16-180.1

 

Apparatuur

RFID-chips om vluchtroutes te traceren en af te lezen / evalueren worden voor gunstige prijzen o.a. geleverd door: https://www.brandiware.de - zoek rfid

Info van GLS-fabrikant

 

---------------------

 

Jaap Langenbach

jaaplangenbach@ziggo.nl

06 - 3849 7474

Kemperstraat 8

3601 WK Maarssen

https://twitter.com/ApusNL

 

  Begin pagina