Gierzwaluwtillen

 

De eerste Nederlandse gierzwaluwtil in Den Helder (juli 2012) met 16 kasten op een kantelmast van 10 meter. In 2019 waren er vijf broedgevallen.

In 2018 werden bij een onderhoudsbeurt nummers bij de nestingangen aangebracht. Handig voor de monitoring en mogelijk ook voor de vogels om hun eigen kast te herkennen. (foto Fred van Vliet, vogelwerkgroep Den Helder)

 

Andere pagina's - Contact

 

 

Net als voor de huiszwaluw (meer dan 200) zijn er ook "tillen" ('hotels' op een paal) speciaal voor gierzwaluwen gerealiseerd. Als er ruimtes voor meerdere diersoorten zijn (meestal vleermuizen, huiszwaluwen, huismussen, insecten) wordt gesproken over een "faunatoren". In Nederland zijn sinds 2013 elf gierzwaluwtillen en vijf faunatorens met gierzwaluwkasten gerealiseerd  met totaal 521 nestkasten of neststenen voor de gierzwaluw.

 

 

Toename aantal beschikbare gierzwaluwnestkasten en neststenen in tillen en faunatorens (476 in 2019) en het aantal broedgevallen gierzwaluw (13 in 2019).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het ziet er nog niet naar uit dat dit type voorziening een efficiënte oplossing zal zijn. De kosten (ook per nestkast) zijn hoog en de bezetting is erg laag en vrij onvoorspelbaar. In 2019 waren er totaal ca. dertien broedgevallen (2,7% ) in zes tillen/torens (Den Helder, Neede, IJlst, Hallum en Zutphen), waarvan twee mislukt.

 

In het decembernummer van het gierzwaluwenbulletin van vereniging Gierzwaluwbescherming Nederland, GBN, nr. 2019-2 , p. 8-11, is een artikel over een onderzoek naar gierzwaluwtillen gepubliceerd (stand per 1-10-2019). Het te lezen op de gierzwaluwtillenpagina van GBN  of te downloaden als .pdf: Gierzwaluwtillen 2012-2019. Hieronder staat de actuele stand van zaken.

 

Tillen en faunatorens in Nederland

Update 8 februari 2020

 

Bezetting

Genoemd is het door de beheerder of eigenaar vastgestelde aantal broedgevallen gierzwaluw (minimaal eieren gelegd). Er kunnen kasten bezet zijn waar (nog) niet gebroed wordt en er kunnen andere vogelsoorten broeden. Gegevens graag naar jaaplangenbach@ziggo.nl

Nieuwe gierzwaluwtillen zijn in voorbereiding in Neede, Akkrum en Den Helder.

 

  Plaats

Start

jjjj-mm

Aantal

kasten

1e jaar broedgeval Broedgevallen
2017 2018 2019
16 > Puttershoek ** 2019 - 6 45 - nvt nvt nvt
15 > Zutphen-Z 2018 - 4 15 2019 nvt - 1 ±
14 > Zutphen-N 2018 - 4 15 2019 nvt - 2 ±
13 > Hallum ** 2018 - 3 85 2019 nvt - 2 #
12 Oud-Alblas 2018 - 2 44 - nvt - -
11 IJlst 2017 - 5 36 2018 nvt 1 & 2 &
10 Waddinxveen 2017 - 5 14 - nvt - -
9 Neede 2017 - 4 48 2018 - 1 $ 1 $
8 Leiden 2017 - 3 30 - - - -
7 Groningen, RU ** 2016 - 11 20        
6 Amersfoort 2015 - 6 15 - - - -
5 > Mijnsheerenland-Z 2015 - 4 40 - - - -
4 > Mijnsheerenland-N 2015 - 4 40 2017 1 ^ - -
3 > Sambeek ** 2015 - 3 13 - - - -
2 Moergestel ** 2013 -     45   - - -
1 Den Helder 2012 - 7 16 2017 * 2 2 5 @
    Totaal 521   3 4 13

 

> = gierzwaluwvoorziening in kader van ontheffing FF, Wnb, gedragscode of SMP.

- = nee of nul   niets ingevuld = onbekend

** = "faunatoren"; ook ruimtes voor andere vogels, vleermuizen, insecten etc.

 

± = Zutphen, broedgevallen op basis van (in)vlieggedrag geschat, monitoring SAB

# = Hallum, 5 jongen in twee nesten, maar dood aangetroffen

& = IJlst, camerabewaking. '18: 2 eitjes uitgeworpen. '19: 2+2 uitgevlogen jongen

$ = Neede, monitoring interne kastcontrole (poepjes, nest gebouwd) en invlieggedrag

^ = Mijnsheerenland, op basis van 1 invlieger op 2 avonden, monitoring SAB

~ = Moergestel, kastinhoud nog niet gecontroleerd

* = Den Helder, mogelijk eerder gebroed, geen controle in '15-'16. In '14 slaperspaar

@ = Den Helder, schatting op basis van elf avonden waarneming invlieggedrag

 

Erg aparte, tijdelijke 'boomtil' in Oostburg

In Oostburg, Zeeland, moest iets bedacht worden voor de sloop van 24 woningen met gierzwaluwnesten aan de Finlandstraat, eind 2014. Aan de rand van de wijk lag een weilandje bij een Kindcentrum. Daar werden 24 kasten in een kale boom gehangen en lokgeluiden bij toegepast, zie filmpje van net na de bouw. Eind 2016 werden deze kasten en nog zes aan twee kopgevels van de nieuwbouw gehangen. Er waren bouwtechnisch (het is prefab met steenstrips) geen mogelijkheden voor inbouw van neststenen.

 

30 kasten aan de nieuwbouw

 

De tijdelijke kasten zijn niet door gierzwaluwen benut.

Tijdelijke voorzieningen zijn nooit een oplossing. De kans dat gierzwaluwen een tijdelijke til benutten is erg klein (onbekend type nestplek) maar mocht er onverhoopt bezetting volgen dan mag de til niet meer verwijderd worden omdat nesten beschermd zijn. Ook tijdelijke nestkasten hebben geen zin. Of de kasten in de nieuwbouw benut worden is mij nog niet bekend. Zie ook artikel over dit project in Gierzwaluwenbulletin 2017-1 p. 12 . En dit bericht van de woningbouwcorporatie.

In geval van sloop en nieuwbouw is het zinvol om meer nestkasten, nog liever neststenen, bij bestaande bezette nestkastkolonies te hangen, ook als dat ver uit de buurt is. Of anders bij bezette 'natuurlijke' nesten. Als die er ook niet zijn een geschikte gevel zoeken waar ze permanent kunnen zijn.

 

Andere faunatorens

Faunatorens zonder gierzwaluwvoorzieningen zijn o.a. gerealiseerd in Assen (2010, geclaimd als de 1e in NL; in 2019 heeft er een koolmees gebroed), Donkerbroek,  Hattem,  Nijkerk,  Oosterland,  Overschild,  Tricht,  Veenendaal (in 2017 en 2018 broedgeval torenvalk),  Venlo,  Vught,  Vught-Loyolapark en Zeewolde.

Er zijn al meer dan 50 vleermuistorens gerealiseerd. Ook hier blijkt de bezetting niet best, verreweg de meeste staan leeg, veelal om dezelfde redenen als bij de gierzwaluwtillen: onkunde, onjuiste materialen of constructie, foute locatie etc. Bij Boekelo is een vleermuistoren bezet door vier soorten, zie kort filmpje op de locatie in het Teesinkbos.

 

Monitoring

Vlieggedrag van gierzwaluwen bij broedkolonies is lastig te duiden. Op de pagina 'Nesten zoeken' staat in de hoofdstukken 7 (aanwijzingen voor bezet nest) en 8 (broedgevalbewijs)  beschreven hoe de bezetting van kunstnesten kan worden gecontroleerd / aangetoond.

 

 

Tips

De gerealiseerde tillen zijn, met 4.000 - 12.000 Euro en ca. 230 Euro gemiddeld per nestkast voor de gierzwaluwtillen, prijzig te noemen.  De meer gecompliceerde faunatoren in Hallum kostte 25.000 Euro en die in Moergestel 17.000 Euro, excl. 1.600 vrijwilligersuren. Voor de broedvogelstand zal het weinig uitmaken maar een til kan wel aandacht voor de soort in de buurt opleveren, vooral als er jongen worden grootgebracht ! In een enkel geval zou een til een oplossing kunnen zijn om aan de vereisten in de Wet natuurbescherming te kunnen voldoen. De bezetting is echter onvoorspelbaar en er zijn sterke aanwijzingen dat het percentage bezette kasten per til of toren erg laag blijft. 

 

Voor de zelfbouwer is een gierzwaluwtil een "uitdaging"; hij/zij moet van vele markten thuis zijn, het is ingewikkeld en tijdrovend. Reken op 3-4 jaar van idee tot plaatsing. Informeer bij eigenaren / beheerders / bouwers van gerealiseerde tillen en bekijk voorbeelden op locaties met bezette nesten.

Er zijn betere en vooral veel goedkopere oplossingen voor kunstnesten voorhanden zodat schrijver dezes met klem adviseert om vooral eerst die te verkennen. Zie de kunstnestenpagina.

 

Constructie

Er is geen keurmerk, certificering of erkend bouwvoorschrift. Zeker voor grotere tillen, in de bebouwde kom, zal vanwege een omgevingsvergunning een sterkteberekening vereist zijn. Niet combineren met nest- of verblijfruimtes voor andere soorten vogels of vleermuizen, maar uitsluitend voor gierzwaluwen bestemmen. Maak de til niet te groot, 20 kasten is ruim voldoende. Gebruik geen kantelmast i.v.m. onbereikbaarheid voor reparaties tijdens het broedseizoen (lokgeluid, camera's) en beschadiging van nesten bij het neerhalen voor inspectie van kastinhoud na het broedseizoen. Maak de kasten van binnenuit controleerbaar.

Denk verder aan bescherming tegen weer, wind en zonbestraling, onderhoud, bereikbaarheid, kastinspectie, vandalisme, andere flora en fauna, minimale paalhoogte van 5 meter, lokgeluiden met stroomvoorziening, houtkwaliteit en vereisten volgens Kennisdocument gierzwaluw. Van diverse tillen zijn bouwtekeningen beschikbaar.

Er zijn ook leveranciers / fabrikanten / ontwerpers zoals anteagroup.nl , birdhousing.eu , faunaprojecten.nl , miecon.nl ,  reidar.nl , traasfaunatorens.nl en menthol.pl .

 

Locatie

Plaats de til niet in het buitengebied maar binnen de bebouwde kom van dorp of stad en dichtbij bestaande kolonies waar dakloos geworden broedvogels, starters zonder nest, of broedvogels met een nest aanwezig zijn (in die volgorde van belang). Denk aan een parkeerplaats of kerkplein. Let op doorgaande bomengroei nabij de til, vrije in- en uitvliegruimte rondom en mogelijke bezwaren van omwonenden (lokgeluid). Zonder lokgeluid is de kans op bezetting erg klein. Hier meer over lokgeluiden.

 

Andere, goedkoper en kansrijker maatregelen

- Bijplaatsen van kunstnesten (nestkasten, neststenen) in bestaande kolonies.

- Neststenen plaatsen in geschikte gevels bij nieuwbouw.

- Nestkasten of neststenen bij verbouw en bestaande bouw.

- Lokgeluiden installeren bij bestaande, maar nog niet bezette kunstnesten.

Meer over Kunstnesten

 

De tillendetails

 

16. Puttershoek

In juni 2019 is in Puttershoek  (sinds 1-1-2019 gemeente Hoeksche Waard , voorheen Binnenmaas) op 50 meter van een te slopen pand met vijf broedparen een til voor gierzwaluwen gerealiseerd nabij geplande nieuwbouwwoningen in project De Posthoorn.

 

 

De til met 45 kasten bij de te slopen panden. Aan de andere kant van de Molendijk staat een kleinere til bij project Waterberg, bedoeld voor huismussen.

 

 

 

 

Er is voor een til gekozen omdat er in de nabijheid van het te slopen broedpand (aan de dorpsrand) geen gebouwen aanwezig zijn voor tijdelijke kasten en omdat de planinvulling van de nieuwbouw nog niet bekend is. Met een til wordt voorkomen dat de gierzwaluwen twee maal moeten verkassen. In de ontheffingsvoorschriften staat o.a. dat er vanaf 2020 lokgeluiden moeten worden afgespeeld en dat hiermee gestopt moet worden zodra binnen 60 meter van de til een broedgeval wordt geconstateerd. In de nieuwbouw  moeten ook vijf neststenen of nestkasten worden aangebracht.

De til moet drie jaar worden gemonitord op effectiviteit. Gezien het sterk afwijkende karakter van de nieuwe nestgelegenheid in de til en de late plaatsing in het seizoen (15-6-2019) lijkt het erg onwaarschijnlijk dat er in 2019 al is gebroed maar er is nog geen monitoringsverslag bekend.

 

- Locatie in Google-maps

- Bericht over plaatsing AD 15-6-2019

- Onderzoek flora en fauna 15-11-'18

- Ontheffing Wnb

 

 

14. en 15. Zutphen, noord en zuid

 

In april 2018 zijn op de locatie van een in najaar 2017 gesloopt pand met broedplaatsen aan de Coenensparkstraat door de gemeente twee tillen met elk 15 kasten geplaatst volgens een ontheffing Wnb.

 

 

De twee tillen met elk 15 kasten in Zutphen. Klik voor vergroting (en dan nog een keer voor erg groot). Je ziet dan de niet zo fraaie invliegopeningen. Ovaal is beter en de randen lijken scherp (vleugelbeschadiging), niet afgerond.

 

Bij beide tillen werd alleen in 2018 lokgeluid afgespeeld en gemonitord door middel van waarnemingen van (in)vlieggedrag. Sinds mei 2018 worden er bij beide tillen langs- en invliegende gierzwaluwen gezien. In 2018 en 2019 werd  in de zuidelijke til een enkele invliegende gierzwaluw gezien (2018 voor zonsondergang). In de noordelijke til alleen in 2019, op drie verschillende plaatsen. Geschat wordt 1 broedgeval-2019 op zuid en 2-2019 op noord. In beide tillen broedden vanaf 2018 ook enige huismussen.

 

- locaties in Google maps

- Verleende (verlengde) ontheffing Wnb

 

 

 

13. Hallum

Langs de rondweg bij Hallum (Fr.) is in 2017 voor een bedrag van ca. € 25.000,-incl. btw een grote til (faunatoren) voor huiszwaluwen en gierzwaluwen op palen van vijf meter en een tophoogte van 8 meter gebouwd. De omgevingsvergunning is voor vijf jaar  (project is strijdig met bestemmingsplan) maar er wordt voor een definitieve voorziening gezorgd. De Fûgelwacht Hallum e.o. doet het beheer en de monitoring.

 

De til werd als oplossing voorgesteld door de gemeente vanwege de sloop van 14 woningen ten behoeve van de uitbreiding van het bedrijventerrein aan de Doniaweg waar volgens verricht flora- en faunaonderzoek  o.a. 17 gierzwaluwbroedplaatsen zaten. De sloop werd in maart 2017 afgebroken tot eind juli omdat er inderdaad nesten van o.a. de gierzwaluw werden aangetroffen. De til kwam (vertraagd) na de zomer van 2017 gereed met 85 nestkasten voor de gierzwaluw en 44 voor de huiszwaluw.

 

Er is een lokgeluiden installatie aanwezig maar onduidelijk is of deze (goed) heeft gewerkt. Vlak na de opening in juli 2018 ontstond er schade / predatie door een specht, ook aan twee nestkastopeningen waarin een gierzwaluwnest werd gevonden, mogelijk van slapers. Men vermoedt dat er in 2018 (nog) niet werd gebroed. Er zijn metalen plaatjes rond de invliegopeningen geplaatst.

 

Bij de kasteninspectie op 23 augustus 2019 (lastig, maar het lukte met een ladder op een kar) werden aan de zuidoostzijde van de til twee nesten met 2 respectievelijk 3 dode, uitgedroogde gierzwaluwen gevonden. De hittegolf van eind juni zou de doodsoorzaak geweest kunnen zijn. De nestkasten zijn van multiplex. Een winterkoning- en drie huismussen hadden wel een geslaagd broedsel. De verdreven huiszwaluwen van de gesloopte woningen hebben zich bij andere woningen gevestigd.

 

- Locatie in Google-maps (de boom is weg)

- Ontheffing-Wnb-30-6-2017.pdf

- Beheer door Vogelwacht Hallum-Marrum

- Persbericht juli 2018 over opening

- Bericht over de woningsloop op Facebook

- Schade door een specht

 

 

12. Oud Alblas

 

 

In februari 2018 is in Oud-Alblas aan de oostzijde van het dorp, op ca. 500 meter van de dorpsrand, een til met 44 nestruimtes in gebruik genomen. Zelfbouw en geplaatst op een mast van 7 meter op het erf van bouwer Aart van der Wal. De tophoogte is 9 meter. Er staat ook een huiszwaluwtil. Er worden lokgeluiden afgespeeld en er vliegen gierzwaluwen regelmatig dichtbij de til, duidelijk afgaand op het lokgeluid. Maar aanhaken of invliegen is er nog niet bij.

 

- locatie in Google, Oosteinde 45

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11. IJlst

Op 27 mei 2017 werd in IJlst, nabij de Jurjen Hoomanstraat 9 in het centrum bij een kleine parkeerplaats, door Chris de Jong het negende gierzwaluwhotel van Nederland officieel in gebruik genomen. De til heeft 36 nestplaatsen en vier on-line webcamera´s.

 

In 2011 raakten door sloop van enige panden broedplaatsen verloren. In 2012 maakte Chris de Jong drie nestkasten bij zijn huis die al snel bezet raakten. In april 2016 begon hij met de bouw van de til. Na de sloop van de gemeentegebouwen werd ook een parkeerplaatsje gerealiseerd en daar staat nu de til. De bouwvergunning kostte € 800,- en de totale kosten van ruim 5.000 Euro werden o.a. gefinancierd door subsidies van de gemeente en de BFVW. Veel werd in eigen beheer uitgevoerd met vrijwilligers.  Er is een lokgeluideninstallatie aanwezig en camera´s laten online zien wat er in vier nestkasten gebeurt. Er is een website, een facebookpagina, zonnecellen en een infopaneel.

De locatie blijkt zeer kansrijk met flink wat broedplaatsen in de buurt. In 2017 was er nog geen bezetting maar in 2018 werd eind mei al bij een stuk of vier  kasten aangehaakt en ingevlogen Op 3 juni werd een eerste bezette kast gezien met twee eitjes, maar daar kwam waarschijnlijk een indringer die de eitjes eruit gooide.

In 2019 waren er al snel twee cameranesten bezet met een paartje dat elk twee jongen groot bracht. In een ander cameranest heeft  een spreeuw een nest met jongen gehad. Bij 3-4 kasten is een begin van nestbouw gezien en voor 2020 wordt dus uitbreiding van het broedbestand verwacht.

Dichtbij in de buurt hangen nog een 15-tal losse nestkasten waarvan er in 2019 zeven bezet waren met jongen. Chris controleert in de 1e-/2e week van juli deze kasten als de jongen vrij groot zijn door erin te kijken maar zorgt er goed voor dat de oudervogels net weg zijn. Hij denkt zeker te weten dat er zo geen verstoring is omdat de kasten jaar op jaar bezet blijken. De kasten in de til worden na afloop van het seizoen intern geïnspecteerd. Meer over verstoring en andere monitormethoden.

- Website gierzwaluwtil IJlst

- Overzicht vier camerabeelden

- Locatie in Google-Street-view

 

 

10. Waddinxveen

Dit gierzwaluwhotel staat in de nieuwbouwwijk Park Triangel van Waddinxveen en is in mei 2017 in gebruik genomen. De onderkant van de til met 14 kasten staat op een kantelbare mast van 7 meter. Het geheel is van red cedar gemaakt met een zinken dak waarin voor de afvoer van warmte een schoorsteentje in de top zit.

 

 

Er zijn geen bestaande nesten in de buurt (die zitten op ca. 1 km) maar begin mei 2017 vlogen er diverse vogels bij de til langs, waarschijnlijk fouragerend bij waterpartijen. Er was een lokgeluideninstallatie in bedrijf maar die werkte na storing in 2019 niet meer. Tot en met 2019 nog geen bezetting.

 

Het geheel heeft ruim 4.000 Euro gekost. Daarvan werd 1.300 Euro voor de til met lokgeluiden door het wijkplatform betaald en 2.800 voor de paal met fundering door de projectontwikkelaar. Er is een bouwtekening beschikbaar bij de initiatiefnemers Mariëtte en Rinus Coppens op rinus.coppens ad me.com .

 

- Locatie in Google-Maps

 

 

 

 

 

 

 

9. Neede

In  mei 2015 is in Neede (Gld.) in opdracht van de gemeente Berkelland een gierzwaluwtil met een tophoogte van ca. 7,5 meter en 48 nestkasten aan de Kostersteeg geïnstalleerd. In april 2017 is de til na klachten van buren over het lokgeluid verplaatst naar de Oudestraat t.o. de Grote Kerk.

 

Foto uit Google-streetview met wat vertekend beeld (lijkt te laag)

 

 

Op de nieuwe locatie is geen lokgeluid meer afgespeeld. In 2017 is gezien dat gierzwaluwen ca. 20 nestkasten hebben bezocht (binnen geweest voor langere tijd)  maar na afloop van het seizoen zijn geen nestjes gevonden. In 2018 werd het eerste broedgeval geconstateerd. In 2019 was er in dezelfde kast wederom een broedgeval (nestje gebouwd, poepjes gevonden en invlieggedrag was afdoende bewijs). In een 20-tal kasten werden weer invliegers en slapers geconstateerd; nu ook in de kasten die aan de achterkant eerst van plexiglas waren voorzien, en nu verduisterd zijn. Er werden 30 - 100 poepjes in 30 kasten gevonden, maar geen begin van nestbouw. Niet alleen jongen maar ook slapers poepen dus in de kast, zonder op te ruimen !

Geert Heetebrij van de gierzwaluwwerkgroep vermoedt dat het zeer grote aantal nestkasten dat in de afgelopen jaren in de regio is geplaatst voorkomt dat de til snel verder bezet raakt. Ook op 'natuurlijke' plaatsen zijn nog veel broedplaatsen beschikbaar.

Een tweede til in wijk De Berg in Neede is in voorbereiding.

 

- Locatie Oudestraat t.o. kerk in Google-streetview

- Video met inkijk in kasten bij opening 2015 op oude locatie aan Kostersteeg

- Website gierzwaluwwerkgroep Berkelland

 

 

 

8. Leiden

In 2013 ontstond het idee al en een jaar later werd uit drie ontwerpen de constructie gekozen die door plaatselijke aannemers voor ca. € 12.000 werd gebouwd . Op 10 maart 2017 werd de til met dertig nestkasten op een paal van 8 meter in het Marepark door de wethouder in gebruik genomen. Er is (bovenin, dus bewerkelijk om te modificeren) een lokgeluideninstallatie ingebouwd die eind juli 2018 in werking kwam. Vanwege buren niet zo luid. Op ca. 150 meter bevinden zich 'natuurlijke' broedplaatsen aan de Hansenstraat. Er is tot nu toe alleen een paar keer een broedgeval van een koolmees gesignaleerd. Halsbandparkieten hebben ook belangstelling en 'knaagden' aan openingen. Zou het silhouet voor een boomvalk kunnen worden aanzien ?

 

- Persbericht over opening op sleutelstad.nl

- Locatie Marepark  in Google-Streetview

 

 

7. Groningen, RU

 

Bij het Zernikecomplex van de RU Groningen is eind 2016 een faunatoren gebouwd met 20 nestkasten voor de gierzwaluw, 20 nestkasten voor huismussen en verblijfplaatsen voor diverse soorten vleermuizen en insecten. De toren is een uitwerking van bouwvoorschriften voor gecertificeerde nieuwbouw (het is het duurzaamste onderwijsgebuw van NL) van de Energy Academy Europe. Over benutting is nog niets bekend.

 

- projectinfo van ontwerper Anteagroup

 

 

6. Amersfoort

In Amersfoort is in juni 2015 voor ruim € 4.000,- een gierzwaluwhotel met 15 kasten op een kantelmast van 8 meter in een stadsparkje gereed gekomen. Het is een aanvulling op de vele honderden neststenen en nestkasten die al door de plaatselijke werkgroep in Amersfoort zijn geplaatst.

In '16 en '17 is lokgeluid afgespeeld, van 10-11 en van 20.00 - 21.30. Daarna niet meer door nog niet verholpen storing (apparatuur in lastig neer te halen kantelmast). Nog geen gierzwaluwen gesignaleerd t/m 2019, wel broedende huismussen en spreeuwen. Twee bomen nabij zijn inmiddels net zo hoog als de til en hinderen mogelijk het invliegen (binnenkort). Er wordt over kapmogelijkheden nagedacht. Bouwtekening beschikbaar.

 

Filmpje, 5 min over gierzwaluwen, de tilbouw en de opening

-  Locatie in Google-maps, in parkje t.o. Flevostraat 12

 - Art. GBN-bulletin, 2015-2 p.12

-  Art. op Action for Swifts (E)

 

 

4. en 5. Mijnsheerenland

Op 17 april 2015 zijn t.h.v. de Raadhuislaan 8 nabij het nieuw aangelegde Beatrixplein in Mijnsheerenland (sinds 1-1-2019 gemeente Hoeksche Waard, daarvoor Binnenmaas) in opdracht van de gemeente twee gierzwaluwtillen geplaatst op de definitieve locatie. Eerder stonden ze tijdelijk vanaf april 2014 op ca. 100 meter daar vandaan. Elke til heeft 40 houtbetonnen neststenen. Ze moeten dienen als vervangende broedruimte voor het verlies van 18 broedplaatsen in gesloopte woningen bij de sanering en nieuwbouw van het dorpscentrum. Omdat het realiseren van 80 nestkasten niet haalbaar werd geacht, is door de ecoloog van dienst geadviseerd twee tillen met 80 nestkasten te realiseren. De twee tillen kostten samen ca. € 18.000 incl. btw. Bovendien werden 18 tijdelijke nestkasten geplaatst. Alleen bij de zuidelijke til wordt logeluid afgedraaid.

 

 

De twee tillen van Mijnsheerenland. Achteraan de noordelijke. Foto Zita / Eduard, Mijnsheerenland.

 

Het is onduidelijk of het lokgeluid altijd gewerkt heeft na storing in 2015. In 2018 is het geluid wel een tijdje gehoord maar niet in 2019 volgens plaatselijke waarnemers.

In 2017 zijn bij monitoring (1 jaar voorgeschreven in ontheffing) op een avond op drie plaatsen invliegers gezien in de zuidertil. In de noordertil werd op twee avonden een invlieger genoteerd in dezelfde kast en wordt gesteld dat het om een broedgeval gaat. In 2018 is door omwonenden een keer een invliegende gierzwaluw gezien die even binnen bleef. Maar men denkt dat de broedparen van de gesloopte panden zijn uitgeweken naar natuurlijke nesten in de buurt. Er is nog genoeg ruimte achter vooral kantpannen. In 2019 is er weinig activiteit bij de tillen waargenomen en wordt geconcludeerd dat er geen broedgevallen waren, ook niet in 36 nestkasten. Daarvan hangen er overigens 18 op een foute plek, in een binnenhoek van een gebouw, zie fotootje en locatie in Google-street-view. Monitoring is niet afdoende / systematisch.

 

 

 

 

- Ecologisch onderzoek door Laneco, oktober 2013

- Ontheffing Wnb 11-11-2014.pdf

- Art. GBN-bulletin, november 2018-2, p. 11

- Artikel in AD - 13-5-2018

- Locatie in Google-Maps, Beatrixplein in aanbouw (mei 2016)

 

 

3. Sambeek

In april 2015 is in Sambeek, in opdracht van de gemeente Boxmeer, in het park nabij het verbouwde Sint Catharinaklooster (waar gierzwaluwen broedden) aan de Torenstraat een faunatoren gebouwd met 110 nest- en verblijfruimtes voor vleermuizen, huiszwaluwen, uilen, insecten en gierzwaluwen. De nokhoogte is 9 meter. Op de foto de noordgevel met o.a. 11 gierzwaluwneststenen (2 inbouw op oost) en op de achtergrond het klooster. De vleermuisvoorzieningen zijn aangebracht in het kader van een ontheffing Flora- en Faunawet wegens het verlies van verblijfplaatsen in het inmiddels gesloopte klooster. Van 2016 (1 dwergvleermuis zien uitvliegen) t/m 2019 wordt er op vleermuizen gemonitord, niet op de andere soorten, maar "en passant" is bij de vleermuismonitoring  tot op heden geen gierzwaluwactiviteit opgemerkt. De faunatoren als geheel past bij de voorzieningen in een groter gebied bij het opstellen van een soortenmanagentmentplan (SMP), waar de gemeente aan werkt.

 

Projectinfo en filmpje bij neststenenleverancier Vivara

-  Locatie in Google maps

 

 

 

2. Moergestel

In 2011 was er al een vergevorderd plan en in 2013 heeft vogelwerkgroep IVN-Oisterwijk een zeer grote (tiphoogte 10 m. !) "biodiverstiteitstoren" gerealiseerd aan de rand van het dorp langs de rondweg. Er zijn verschillende typen broed- en verblijfruimtes voor gierzwaluwen (nestkasten met huifjesingang), huiszwaluwen, vleermuizen en insecten ingebouwd. Er is een waterpartij, leem voor de huiszwaluwen, een bloemenweide, een insectenhotel en een infopaneel. De bouw kostte ca. 17.000 Euro, ca. 1.600 vrijwilligersuren en vele bijdragen in nature van personen en bedrijven. De gemeente is nu eigenaar.

Sinds de opening worden elk jaar lokgeluiden afgedraaid, ook van huiszwaluwen.

Er zijn t/m 2018 geen broedgevallen van de gierzwaluw gesignaleerd, wel van andere vogels, vleermuizen en insecten. Benutting wordt vastgesteld door kastinspectie na het broedseizoen (is in 2019 nog niet gebeurd). Vanaf 100 m. van de locatie zijn er 'natuurlijke' broedplaatsen van de gierzwaluw aan Den Duyp.

 

- Locatie in Google-streetview aan Akkerweg

- Vogelwerkgroep IVN-Oisterwijk - gierzwaluwen

- Filmpjes van de bouw

 

 

1. Den Helder

In Den Helder heeft een lokale vogelwerkgroep in 2012 de eerste gierzwaluwtil van Nederland gerealiseerd. Hij staat op een kantelbare paal  van 10 meter met 16 broedruimtes. Kosten ca. 4.000 Euro en het nodige vrijwilligerswerk. Spreeuwen kwamen al snel om te nestelen en er werd al gauw belangstelling van gierzwaluwen gesignaleerd. In de nabijheid op ca. 60 meter afstand zitten twee kolonies van zeven, respectievelijk drie gierzwaluwnesten.

 

 

Foto 2012, de bomen zijn inmiddels erg hoog.

 

In 2013 zijn in mei en juni lokgeluiden afgespeeld en vrij snel werden de eerste  invliegende vogels gesignaleerd. Een paartje heeft een broedruimte bezet en gebruikt als slaapplaats maar nog niet gebroed. In 2014 werd twee weken geluid afgespeeld tot 21 juni (toen de batterij het begaf) en in dat jaar werden in ieder geval 5 slapersnesten gesignaleerd. In 2015 en 2016 wordt aangenomen dat er een of meerdere broedparen waren (gezien invlieggedrag daarvoor) maar er is nauwelijks gemonitord. In 2017 en 2018 waren er twee broedgevallen. Eind 2018 is de til voor groot onderhoud naar beneden gehaald. In 2019 werden acht spreeuwenbroedsels genoteerd en veel invliegende gierzwaluwen gezien. Het aantal broedgevallen wordt op basis van invlieggedrag op elf kijkdagen op vijf geschat.

 

Bij het kantelen van de mast aan het eind van het seizoen gaat veel nestmateriaal 'op de kop' en is duiding van broeden, mede door veel spreeuwenbroedsels, lastig. Er wordt hogere windbelasting verwacht door de sloop van het hoge gebouw ter uitbreiding van het stadspark. Er is alvast een 'stormlijn' aan de mast gemaakt. De bomen zijn inmiddels erg hoog geworden maar er blijft genoeg ruimte voor de in- en uitvliegers.

Er wordt gewerkt aan een tweede, iets kleinere til in woonwijk De Schooten op 350 meter van de eerste til.

 

- Locatie in Google-maps, noordrand stadspark t.o. Polderweg 22

- Vogelwerkgroep Den Helder

- Meer op Engels blog ' Action for Swifts"  

 

Gierzwaluwtillen buitenland

 

In 2007 werd in München voor ca. 20.000 Euro een til met 40 nestkasten gebouwd. Al in 2008 raakten na het afspelen van lokgeluiden 10 nestkamers 'bezet' en sindsdien werd er gebroed, in 2019 door ca. 5 paartjes. Het was de inspiratiebron voor de eerste Nederlandse til in Den Helder.

 

In Polen zijn veel tillen geplaatst, inmiddels zeker enige tientallen, waarvan ongeveer de helft bezet is, maar met niet meer dan 2-6 nesten per til. Andere vogelsoorten / flora en fauna lijken dit te verhinderen. De bezetting ligt wel wat hoger dan in Engeland. Onderzoeker Dick Newell denkt dat dit verklaard kan worden door een grotere dichtheid van het broedbestand, grootschaliger renovatie en meer na-isolatie van woningen met veel 'radeloze daklozen' als gevolg.

 

Poolse 'paaltil' (geen animatie, de gierzwaluwen zijn ook echt) met een tophoogte van 7,7 meter, leverbaar door architectenbureau www.menthol.pl .

 

 

 

 

In Engeland raakte de eerste til al een jaar na plaatsing dankzij lokgeluiden bezet in 2015, zie Trumpington Swift Tower. Maar van de 11 kasten waren er in 2018 nog steeds maar twee bezet met een broedend paartje.

 

De kleine, sobere Trumpington tower, met 11 kasten in Engeland.

 

De til in Cambridge (sinds 2011, met lokgeluiden, ca. 100 kasten) kreeg na drie jaar de eerste bezetting en had na zeven jaar in 2018 vier kasten "in gebruik", zie foto's en gegevens Cambridge .

Op zijn Engelse gierzwaluwblog meldt Dick Newell dat ongeveer de helft van alle tillen bezet is met een of meer broedparen, dat de bezetting vaak jaren in beslag neemt en dat het aantal bezette nesten per til laag blijft. Hij bekeek onze bezettingstabel hierboven en concludeert dat de Engelse resultaten nog wat minder zijn. Zijn advies is als dat van ons: probeer eerst en vooral alternatieve voorzieningen, zoals nestkasten en neststenen. Zie de links hieronder.

 

Succes met een 12-kasten til: 100% ! bezetting Crumlin Swift Tower

(Bericht van de eigenaar die deze tillen ook verkoopt. Volgens blogger Newell is de bezetting niet door derden bevestigd. Maar het verslag klinkt plausibel, camerabewaking. De til staat vlakbij een bestaande kolonie aan huis.

 

Bijzonder: Engelse til in groot park na drie jaar bezet met minstens vier nesten. Bekijk filmpje van de inspectie.

 

Bezette til in Denemarken

 

Tillen in Engeland, Schotland, Polen en Nederland

 

Foto's van tillen in U.K. / Europa: http://saveourswifts.co.uk/towers.htm 

(de "Tower in Europe" is de til uit 2007 in München)

 

Dick Newell: Are swift towers a good idea ?

 

Filmpje van invlieger in kleine til in Noord-Ierland

 

Inspectie van een "Jerzykowniki" til in een parkje van Zielonka bij Warschau

Helaas d.m.v. verstorende visuele kastinspectie, meten en ringen van jongen tijdens seizoen.

 

Video met aanhakende gierzwaluwen bij Poolse til. (ca. 3.000 Euro).

 

 

Bezetting van andere typen kunstnesten

Bezetting van 650 nestkasten in 25 projecten gemeente Utrecht

Bezetting vier projecten in Maarssen

 

 

Huiszwaluwtillen

 

Huis- en oeverzwaluwspecialist Hans Willemsen organiseerde, na het overlijden van Wilfried de Jong die het t/m 2015 deed, de monitoring van huiszwaluwtillen sinds 2016 in samenwerking met Vogelbescherming Nederland. 

De samenstellers vragen zich af wat het nut is van de kostbare tillen (in 2015 gemiddelde investering van € 3.700 Euro per bezet nest), mede gezien het feit dat nog steeds niet echt duidelijk is welke factoren van invloed zijn op de (lage) bezetting. Alleen het verloren gaan van bestaande nestgelegenheid in de omgeving had een significant positief effect op de bezetting. En waarschijnlijk gaat het op zandgrond wat beter dan op klei. De bouw van zo'n til bevordert wel de bekendheid van de soort in de buurt maar er wordt meer belang gehecht aan bescherming van bestaande nestgelegenheid en broedbiotoop en aan andere soorten kunstnesten.

 

In 2015 waren er van de 141 huiszwaluwtillen 21 bezet (15%) met 188 paartjes (gemiddeld 9 paartjes per bezette til). In 2018 waren er 204 huiszwaluwtillen beschikbaar en waren er 36 bezet (17%) met een of meer bewoonde nesten (aantal niet bekend).

 

- Huiszwaluwtillen 2016-2018.pdf

- Huiszwaluwtillen 2015.pdf

- Succesfactoren huiszwaluwtillen 2008-2015. Loes v.d. Bremer e.a., De Levende Natuur jan. 2019.

 

 

Beschikbare en bezette huiszwaluwtillen 2009-2018

 

- Alles over de huiszwaluw bij Vogelbescherming.nl

 

++++++++++++++++++++++

 

Jaap Langenbach

jaaplangenbach@ziggo.nl

06 - 3849 7474

Kemperstraat 8

3601 WK Maarssen

https://twitter.com/ApusNL

  Begin pagina