Gierzwaluwen in Maarssen en Maarssenbroek

Inhoud - Nieuwspagina's - Contact

 

Gierzwaluwexcursie op vrijdag 7 juni, 20.30 u. in Maarssen

Ter viering van de eerste Wereld Gierzwaluwdag houden op we 7 juni a.s. een excursie in het dorp. We vertellen u over de eigenaardigheden van deze kolibrieverwant en lopen langs de raadselachtige capriolen bij de nieuwe nestkastenkolonies aan de Dr. Arienslaan en andere 'natuurlijke' broedplaatsen. Wat betekent het 'V-teken' en het 'synchroonvliegen',  waarom zijn ze zo lastig in een nestkast te krijgen en hoe kunnen we helpen bij de bescherming? We vertellen erover en u kunt uw vragen kwijt tussen 20.30 en 22.00, maar u mag eerder weg. Parkeren kan op het P. de Hooghplein en we verzamelen om 20.30 voor de ingang van de Vomar. We lopen dan door Schilderswijk en Dichtersbuurt en stoppen zo nu en dan voor info en kijken naar de vogels. Verrekijker niet nodig, alles is met het blote oog te zien; er zitten nog lang geen jongen in de kastopening. Geen kosten.

Aanmelden hoeft niet maar is wel handig om eventuele bijzonderheden (uitstel bij slecht weer) per e-mail te kunnen melden: jaaplangenbach@ziggo.nl of 06 3849 7474.

Website World Swifts Day, met activiteitenkaart

 

Broedplaatsen zoeken en beschermen

Om broedplaatsen te kunnen beschermen moeten we weten waar ze zitten. Bewoners van broedpanden krijgen deze folder in de bus.

 

Renovatie Schilderskwartier

 

Spreeuwen, gierzwaluwen en huismussen werden door dakrenovatie achter de kantpannen verdreven. Op de foto G. Terborchstraat 57 met 10 vervangende nestkasten. Twee kopgevels aan Dr. Arienslaan 48 en 110 kregen er elk 12. Twee dagen na de plaatsing, eind maart 2019, waren de eerste al bezet door spreeuwen en op 22 mei waren er ca. 11 kasten met jongen. Op 27 april kwamen de eerste gierzwaluwen terug die nu al wekenlang 'wanhopig' proberen om in de weggerenoveerde nesten te komen. Op 12 mei bleek nestkast 12 (rechts onder) van Dr. Arienslaan 48 bezet (invliegend paartje) en op 22 mei bleek nr. 3 ook bezet.

 

Gierzwaluwwaarnemingen Maarssen en Maarssenbroek in 2019

Hier (inzoombare) kaartjes met broedplaatsen:

 

nestadressen Maarssen-dorp

nestadressen Maarssenbroek

 

Broedseizoen in nestkast samengevat in fraai filmpje van 7 minuten.

 

Vereniging GBN (Gierzwaluw Bescherming Nederland) heeft een leuk boekje met de belangrijkste weetjes over de gierzwaluw, hier als .pdf te downloaden.

 

Wilt u helpen, weet u meer over de gierzwaluwen in Maarssen of heeft u een vraag over gierzwaluwen? Neem even contact op met:

 

Jaap Langenbach, jaaplangenbach@ziggo.nl

Kemperstraat 8, 3601 WK Maarssen,

06 - 3849 7474

https://twitter.com/ApusNL

 

Broedseizoen 2019

 

Update 22 mei 2019

Op 26 april zagen we de eerste drie gierzwaluwen van het dorp boven de kleine kolonie aan de Kennedylaan. Op Koningsdag 27 april verschenen 's avonds om 20.30 de eerste vijf gierzwaluwen boven de kolonie Dichterswijk / Schilderskwartier. Al vrij snel zagen we er twee proberen om in de weggerenoveerde nestplaatsen aan G. Terborchstraat 7 en Dr. Arienslaan 60 te komen. Na een stuk of tien pogingen dropen ze af. Op 28 april dezelfde procedure opnieuw bij G. Terborchstraat 7.  Op 29 april werd maar liefst 38 keer achtereen geprobeerd in te vliegen maar ook 38 keer werd het hoofd gestoten. Akelig om te zien. Om 21.25 werd het te donker en vloog de vogel weg. In 10  van de 34 nestkasten aan de de drie kopgevels nestelen spreeuwen die nu jongen hebben.

 

Op 30 april de eerste schermutselingen tussen nestelende spreeuwen en gierzwaluwen op G. Terborchstraat 57. De gierzwaluw werd bij het afvallen na de vijfde invliegpoging minstens 150 meter lang, heel close op 50 cm afstand, achtervolgd door een spreeuw uit nestkast 6. De spreeuw vloog net zo snel als de gierzwaluw ! Deze procedures herhalen zich al wekenlang (spreeuwen zitten op wacht op het dak of steken hun scherpe snavel uit de nestkastopening) bij de drie kopgevels met nestkasten. Bij de andere drie met verdwenen nesten maar geen nestkasten, wordt ook al wekenlang naar de verdwenen nesten gezocht. Elke avond knallen ze onophoudelijk tegen de metalen plank onder de kantpannen. In de Dichterswijk gebeurt hetzelfde bij de minstens 12 dichtgepurde nesten, in afwachting van de mogelijke renovatie in augustus.

 

Op 7 mei zagen we op de Kennedylaan 9 de eerste invlieger van het dorp naar het nest achter de nokpan.

 

Op 12 mei werd duidelijk dat de eerste van 60 nestkasten in Schilderskwartier bezet was door een paartje gierzwaluw (Dr, Arienslaan 48 kast 12, rechts onder) en op 22 mei de tweede, nr 3 op hetzelfde adres.

 

In het dorp hangen nu 85 gierzwaluwnestkasten, zie tabel verderop.

 

Zie dit nieuwsbericht over de behoorlijk vertraagde aankomst dit jaar.

Tips en trucs voor nesten zoeken

 

 

Tien neststenen in de gevel van zorgcentrum Merenhoef

 

19 maart 2019

Het kan snel gaan als alles meezit. Elf dagen nadat we de bouwers van zorgcentrum Merenhoef bij de Plesmanlaan vroegen (Koolstof Vastgoed en Leger des Heils Midden Nederland) of zij konden instemmen met het inmetselen van wat neststenen voor de gierzwaluw zaten ze er al in.

 

Onzichtbaar ingebouwde neststeen voor gierzwaluw (andere locatie)

 

Het moest ook wel snel want het metselwerk was op 8 maart, toen ik de locatie ontdekte, al halverwege de gevel van drie verdiepingen. En het was nog lastig om zo snel neststenen te pakken te krijgen. Dat lukte via Marjos Mourmans van Zwaluwen adviesbureau en haar contacten bij nestkasten leverancier Vivara. Ze werden gisteren bezorgd, vandaag kwam het metselwerk op hoogte en konden ze worden ingemetseld. Daar kwam ik net te laat voor maar ik kon naast het al ingebrachte nestmateriaal nog wat veertjes toevoegen omdat ik een uurtje eerder een dode eend langs de weg vond (verkeersslachtoffer). Bedje volledig gespreid ! Voor de gierzwaluw is dit belangrijk omdat ze nooit op de grond komen en alle nestmateriaal al vliegend in de lucht moeten opvissen.

 

 Drie van de tien neststeeningangen.

 Klik voor vergroting.

 

 

De locatie lijkt vrij kansrijk om bezet te worden omdat er binnen honderd meter aan de Maarseveensevaart een aantal natuurlijke nesten aanwezig zijn. 's Avonds vliegen er 6 - 10 gierzwaluwen boven de buurt. Misschien dat er eerst een spreeuw gaat nestelen en als de gierzwaluwen dat zien nemen ze de nesten over en zullen geleidelijk ook de andere stenen bezet raken. Voor de bewoners is er dan leuk vertier te beleven aan de vliegcapriolen van de gierzwaluwen.

We bedanken namens de gierzwaluwen (of andere vogels die de nesten gaan gebruiken, zoals spreeuwen, huismussen of een zwarte roodstaart) de opdrachtgevers voor de financiering en alle uitvoerders, met name Bebouw- Midreth - nieuwbouw Merenhoef gestart voor hun prettige medewerking.

 

De noordwestgevel is 11-3 bijna op hoogte. De neststenen zitten twee stenen onder de bovenste laag. Klik voor vergroting.

 

 

 

 

 

 

 

Kantpannesten populair in Maarssen

 

Zo'n 65% van de nesten in Maarssen-dorp zit achter kantpannen langs kopgevels, zoals op de foto van Gerard Terborchstraat 57, bovenaan deze pagina. Voordat kantpannen vervangen en/of recht gelegd worden, moet dus goed nagegaan worden of er geen nesten achter zitten want die zijn jaarrond beschermd omdat de broedvogels elk jaar terugkomen naar hetzelfde nest.

 

Spreeuwen weten deze nestruimtes ook te benutten. Omdat ze eerder aankomen pikken ze soms de nesten van de gierzwaluwen in en ontstaan er vaak gevechten met de gierzwaluwen die later voor een "gekraakt" huis komen. De gierzwaluw wint meestal of broedt in hetzelfde nest nadat de spreeuwen zijn uitgevlogen. Soms ook wijzen de spreeuwen de weg voor de gierzwaluw die een paar pannen hoger of lager gaan nestelen.

 

 

Kantpannen met invliegopening

 

Het is vrij eenvoudig om de ingang voor een kantpannest te behouden of te maken. Zaag  er een hoekje uit en klaar is Kees.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Renovatie in Maarssen

Schildersbuurt, Schilderskwartier, Dichterswijk, Karel Doormanplein e.o.

 

mei 2019

Op weg naar een klimaatneutraal 2050 en "van gas los" zal nagenoeg de hele bebouwde omgeving van Nederland in de komende 30 jaar grondig op de schop gaan. (Zie ook nieuwsbericht 2019). Ook in Maarssen lopen al de nodige renovatieprojecten waarbij de broedplaatsen van gierzwaluwen (en huismussen, vleermuizen, spreeuwen) verdwijnen. De Wet natuurbescherming bepaalt dat nestplaatsen die verloren gaan gecompenseerd moeten worden maar dat is een gecompliceerd proces waarbij vaak wat (goed) mis gaat. We houden het dorp in de gaten en horen het graag als er bij u in de buurt wat gaat gebeuren. We nemen dan contact op met de betrokken partijen en proberen bij te sturen als er iets niet goed genoeg gaat.

 

In het kader van dakrenovaties zijn in de Dichterwijk (*) tien tijdelijke nestkasten geplaatst. Bij de renovatie (NOM-keur) worden standaard per woning drie definitieve kasten voor de gierzwaluw ingebouwd in het dakoverstek. Het pannendak wordt ongeschikt door isolatie en de plaatsing van zonnepanelen.

In het Schilderskwartier (*) zijn 60 definitieve kasten geplaatst (waarvan 20 bedoeld voor huismussen).

In 2011 werden in de Schildersbuurt (*) 4 nestkasten opgehangen.

De kast op J. Catsstraat 7 is een initiatief van de bewoner, alle anderen zijn in opdracht van woningcorporatie Portaal geplaatst.

 

Locaties en bezetting (per 22-5-'19) van 85 gierzwaluwnestkasten

 

 Adres  Aantal  Locatie  Sinds  Bezetting 2019
 J. Vermeerstraat 28 * 2  Kopgevel-W  2011  1 huismus met jongen
 Jan Steenstraat 14 * 2  Kopgevel-Z  2011  1 huismus met jongen, 1 gierzwaluw
 Zorgcentrum Merenhoef 10  Kopgevel NO  maart 2019  -
 Dr. AriŽnslaan 48 * 12  Kopgevel-NO  maart 2019  gierzwaluw in nr. 3 en 12, 1 spreeuw
 Dr. AriŽnslaan 110 * 12  Kopgevel-NO  maart 2019  4 spreeuw met jongen
 G. Terborchstraat 57 * 10  Kopgevel-NO  maart 2019  4 spreeuw met jongen
 M. Hobbemastraat 1 * 6  Onder dakgoot  april 2019  -
 M. Hobbemastraat 2 * 6  Onder dakgoot  april 2019  -
 G. Terborchstraat 38 * 6  Onder dakgoot  april 2019  -
 M. Hobbemastraat 9-23 * 8  Onder dakgoot  maart 2019  2 spreeuw met jongen
 Jacob Catsstraat 5 * 2  Kopgevel-NO  april 2019  -
 Jacob Catsstraat 7 * 1  Onder dakgoot  april 2018  gierzwaluw
 Jacob Catsstraat 17 * 4  Kopgevel-NO  april 2019  -
 R.Visscherstraat 12 * 4  Kopgevel-NO  april 2019  -

                Totaal

85      Huismus  Spreeuw  Gierzwaluw
   

 Totaal broedgevallen: 17

2 11 4

 

Half mei 2019 waren 10-12 van de 60 kasten in Schilderskwartier bezet door spreeuwen met jongen. Op 27 april werden de eerste gierzwaluwen gezien die vergeefs probeerden weggerenoveerde nesten te bereiken. Op 29 april stootte eentje 38 maal achtereen zijn hoofd en moest om 21.25 in de wolken gaan slapen.

Op 12 mei vloog er een paartje naar binnen in nestkast 1 op Dr. Arienslaan 48 en bleef binnen. Die zitten nu dus te knuffelen in een bezet nest. Dat is vroeg genoeg om dit jaar nog te broeden. Op 22 mei was kast 3 bezet op hetzelfde adres.

 

Project Schilderskwartier

 

update 12 mei 2019

De huizenblokken van woningbouwcorporatie Portaal aan de Dr. Arienslaan / G. Terborchstraat e.o. worden o.a. voorzien van dakisolatie. Een ecoloog ( Eric Janssen van http://ekoza.nl/ ) heeft de nesten van de gierzwaluw in kaart gebracht (waarbij de resultaten van mijn zoektochten in 2016-2018 goed van pas kwamen) en ter goedkeuring door de provincie een voorstel gemaakt voor compensatie van de broedplaatsen die verloren gaan achter de kantpannen langs de kopgevels. Er zijn 14-16 gierzwaluwnesten gevonden, verdeeld over vijf kopgevels.Verdeeld over zes kopgevels op het noordwesten / noordoosten worden 40 gierzwaluwkasten type 'Maastricht' gehangen (en 20 van het zelfde type bedoeld voor de huismus). De kantpannen worden ook door mussen en spreeuwen gebruikt omdat bij de tussenwoningen de nestelmogelijkheden achter dakgoten door gevelplanken bij de bouw van de woningen ontoegankelijk werden gemaakt.

De twintig mussenkasten waren ook op de kopgevels gepland maar we hebben voorgesteld, wegens te verwachten conflicten met de gierzwaluwen en spreeuwen, om die onder dakgoten van tussenwoningen aan de Meindert Hobbemastraat en G. Terborchstraat te plaatsen. In de buurt van hoge dennenbomen zodat de gierzwaluwen daar niet kunnen invliegen. Aan de Hobbemastraat is dat gelukt met acht kasten (omdat de steigers er nog stonden) maar aan de G. Terborchstraat was woningbouwcorporatie Portaal daartoe niet bereid wegens te hoge kosten voor het opnieuw moeten opbouwen van steigers.

 

Twee van de acht mussenkasten onder de dakgoot aan de achterkant van tussenwoningen aan de Meindert Hobbemastraat.

 

Nestkast van Eternit (vezelbeton),

model Maastricht. Details op: Maastricht.pdf

 

 

 

 

 

De resterende twaalf mussenkasten hangen aan de kopgevels van G.Terborchstraat 57 (zie foto bovenaan pagina) en 110. Hier zullen dus de conflicten tussen spreeuwen en gierzwaluwen voortduren, nu niet om de broedplaatsen achter de kantpannen maar om de nestkasten, want al snel bleek inderdaad dat de mussen het verloren. Die broeden nog her en der op traditionele plekken achter dakpannen. Op drie gevels waar het isolatiewerk al klaar is, is de plaatsing van 18 gierzwaluwkasten met een hoogwerker tot net voor de aankomst van de gierzwaluwen (eind april) uitgesteld zodat de spreeuwen hier de kasten niet voortijdig kunnen bezetten.

 

Gerard Terborchstraat 63. Een dag na het ophangen van de kasten waren de eersten al door spreeuwen bezet.

 

Onder de kantpannen is nu een spiegelgladde metalen strip geplaatst. Dat maakt het aanhaken en achter een pan kruipen (als daar al ruimte voor is) onmogelijk.

 

 

 

 

 

 

 

Op 26 maart waren de steigers weg en de eerste kasten door spreeuwen bezet. Op 28 april verschenen de eerste gierzwaluwen en op 12 mei was een eerste kast, nr. 12 op Dr. Arienslaan 48, bezet door een paartje.

Ontheffing Wet natuurbescherming: Pieter de Hooghstraat-e.o.13-11-2018.

Projectpagina van Portaal: Renovatie Schilderskwartier Maarssen .

 

 

Verhuisstress

Verhuizing naar nestkasten gaat met veel verstoring en uit- of afgesteld broeden gepaard. De paartjes zullen vanaf aankomst begin mei wekenlang proberen om de verdwenen nesten te bereiken. Misschien dat er (toevallig) eentje in een nestkast terecht komt. Maar dan moet de partner daar ook nog in gelokt worden. Waarschijnlijker is dat er een nieuwe partner gevonden zal worden die dus ook naar de nieuwe broedplaats gelokt moet worden. Pas zeer geleidelijk zullen in de loop van een jaar of twee, drie of nog langer, meer kasten bezet raken. Ook in het tweede jaar gaan de vogels die geen alternatieve plek hebben betrokken opnieuw op zoek naar de verdwenen nesten.

 

Plaatstrouw

Gierzwaluwen zijn lastig in een ander type nest te krijgen. Als ze kantpannen gewend waren blijven ze naar ruimtes onder kantpannen zoeken en ze herkenen een nestkast niet als broedplaats. De kans daarop wordt groter als die vlakbij de oude nestplek hangt en liefst ook dezelfde invliegrichting hebben (hier van onderen).  Een oplossing voor (snellere) bezetting van vervangende nestkasten of ingemetselde neststenen is het afspelen van lokgeluiden van soortgenoten. Alles over kunstnesten en lokgeluiden op de kunstnestenpagina .

 

 

NOM-project Dichtersbuurt

 

Ook deze buurt gaat gerenoveerd worden, o.a. met een nieuw dak met zonnepanelen en het plaatsen van een "schil" voor de buitenmuur, alles onder NOM-keur (Nul Op de Meter). Met betrekking tot de bescherming van huismussen, gierzwaluwen en vleermuizen is voor dit type woningen een speciale gedragscode "natuurinclusief renoveren" van toepassing, zie Stroomversnelling: Gedragscode-NOM-keur-natuurinclusief-renoveren-V8.pdf  De code is een alternatief voor het dorolopen van een ontheffingsprocedure en is minder gedetailleerd en minder streng en houdt b.v. meer rekening met vereisten voor de planning van de bouw.

 

Specialisatie en "na-apen"

In deze wijk met 48 gelijke woningen uit de jaren ' 50 hebben de gierzwaluwen zich gespecialiseerd. Verreweg de meeste nesten (17 van de 22) hebben de ingang bij de onderste pan van de kopgevel, bij het einde van de dakgoot. Ze nestelen daar waarschijnlijk op de buitenmuur. Drie nesten zitten achter een kantpan op de kopgevel, eentje onder het schoorsteenlood (hier is de plek onderaan bij de dakgoot moeilijk/niet bereikbaar door bomen !) en nr. 22 zit onder het lood bij een uitlaat.

 

 

Kantpaningang bij dakgoot,

Jacob Catsstraat 17

 

De nestzoekers kijken waar de broedvogels naar binnen gaan en komen zo ook zelf aan een dergelijk type broedplaats, hoewel er zeer waarschijnlijk ook ruimte is bij andere kantpannen en met name de nokpan. Er zijn in het wijkje totaal 12 woonblokken met 24 kopgevels en dus 48 nagenoeg identieke nestmogelijkheden onderaan bij de dakgoot. Vier zijn moeilijk bereikbaar door bomen. Nog 31 stuks vrij zou je zeggen. Geen tekort aan huisvestingsmogelijkheden, maar tekort aan gierzwaluwen. Of zouden die andere plekken toch net niet geschikt genoeg zijn? Of is er niet genoeg voedsel voor uitbreiding van het broedbestand ?

 

Er zullen veel broedplaatsen verloren gaan. Er zijn 22 nesten bekend maar er zit misschien wel dubbel zoveel, zie Nestadressen-Dichterswijk per 2019-1-23.docx.

 

De voorziene timing, waarbij broed- en verblijfplaatsen in januari 2019 afgesloten zouden worden om in augustus te kunnen  beginnen met de verbouw, was niet optimaal. Broedseizoen 2019 zou voor de hele wijk verloren gaan. We overleggen met bouwer BAM, woningbouwcorporatie Portaal en de ecoloog van Aveco de Bondt om betere oplossingen uit te werken.

 

De bewoners moeten overigens nog akkoord gaan met het bouwproject. Bij de eerste stemming werd de vereiste 70% niet gehaald. Tenzij een aantal nog van mening verandert, uiterlijk 29 mei, gaat het hele verhaal niet door !

 

Een eerste resultaat is dat door een aangepaste planning niet in de hele buurt maar alleen bij de woningen in de noordwestelijke helft de nest- en verblijfingangen van mussen, gierzwaluwen en vleermuizen worden afgesloten.

.

Op 28 januari waren alle mogelijke ingangen van broed- en verblijfplaatsen van 24 woningen dichtgepurd of afgesloten met gaaswerk. Klik voor vergroting).

 

 

In de zuidoostelijke helft (met de meeste nesten, minimaal 14), waar in oktober met de verbouw wordt begonnen, zijn dan geen afsluitingen nodig. Daar kan dus in 2019 nog normaal gebroed worden.

 

De vogels van het noordwestdeel (8 bekende natuurlijke nesten) moeten in seizoen 2019 op zoek naar een natuurlijke plek in het ZO-deel van de wijk of elders in het dorp. Op 16 april werden tien tijdelijke nestkasten aan de kopgevels van J. Catsstraat 5 en 17 en R. Visscherstraat 7 opgehangen.

 

Twee kasten aan J. Catsstraat 5. De ingang zit aan de onderkant. Dat past bij de invliegrichting van de gierzwaluwen naar nesten achter de kantpannen. Maar er zit geen nestvorm in de kast en geen opstaande rand rond het invlieggat. Daardoor zullen eieren makkelijk naar buiten kunnen rollen. De kasten zijn wel geschikt voor spreeuwen en huismussen, want die zorgen voor veel nestmateriaal dat de eieren in het nest houdt.

 

Mocht er toch een paartje gierzwaluw in terecht komen dan moet dat voor seizoen 2020 opnieuw verkassen, dus al met al beter van niet.

 

In 2020 komen er standaard in alle 48 woningen drie nestkasten per woning in het brede overstek van het nieuwe dak beschikbaar. Afspelen van lokgeluiden lijkt dan wenselijk anders weten ze deze mogelijk niet of pas na jaren te vinden. Maar misschien komt een deel uiteindelijk terecht in de 60 nestkasten van de aangrenzende Schilderswijk. We gaan het goed in de gaten houden want hier zijn interessante ervaringen voor toekomstige projecten op te doen.

 

Op 6 april 2018 werd ik gebeld door Yvonne Boshuis op Jacob Catsstraat 9 met de vraag of er een nestkast opgehangen kan worden. Ze had geluk, want ik had er nog eentje op voorraad.

 

Nestkast J. Catsstraat 9 (achterkant), model Voordorp. In 2018 bezet door een slapend, niet broedend paartje.

 

 

Gelijk maar op bezoek geweest en in de namiddag was de kast al opgehangen. Ze woont middenin de grote kolonie van de Dichtersbuurt wat de kans op bezetting groot maakt. En inderdaad, begin juli werden al de eerste invliegers genoteerd, dus goede kans dat een paartje wordt gevormd dat de kast bezet houdt (' s nachts er in slapen) dat in 2019 terugkomt om te broeden. In 2019 zag buurman Wim al op 13 april (de 15e waarneming in Nederland) een gierzwaluw twee maal langs de kast vliegen, zie: De eerste 2019 van Maarssen.

 

Schilderswijk / Dichtersbuurt is eigenlijk de enig overgebleven kolonie van het dorp. Op mooie zomeravonden vliegen er meer dan honderd gierzwaluwen in  verzamelgroepen boven de wijk. Elders in Maarssen wordt alleen nog zeer verspreid genesteld met meestal maar een enkel en soms een paar nesten per gebouw (zie inzoombaar kaartje met nestadressen).

 

 

Project Karel Doormanplein e.o.

 

De renovatie is volop aan de gang. De provincie heeft in een beschikking aangegeven hoe er met broed- en verblijfplaatsen van huismussen, vleermuizen en gierzwaluwen moet worden omgegaan. We wisten niet dat hier gierzwaluwen nestelen maar de ecoloog van bureau https://movares.nl/ heeft op Klokjeslaan 42 een nest gevonden. Maar er zijn er meer.

Het dichtmaken van broed- en verblijfplaatsen bij de 73 woningen is voor seizoen 2019 gebeurd (pur in de kantpankieren, netten langs de dakgoten en over de schoorstenen).

 

 

Kopgevel met 2 huismuskasten,

twee vleermuiskasten en

gaas/pur-afdichtingen langs kantpannen en schoorsteen.

 

Er zijn op kopgevels vier nestkasten voor de huismus geplaatst en voorts een flink aantal vleermuiskasten, twee per kopgevel, links en rechts van de musenkasten. Volgens de provinciale ontheffing worden ter compensatie van het verlies van de broedplaats van een gierzwaluw op Klokjeslaan 42 een vijftal nestkasten of neststenen op de kopgevel geplaatst. Deze gevel staat echter op het zuidwesten en is dus niet geschikt vanwege te grote kans op oververhitting door zonbestraling (uitdrogende eieren, dode jongen).Volgens het kennisdocument gierzwaluw mogen alleen locaties aan gevels tussen noordwest en noordoost benut worden. We hebben de uitvoerder, opdrachtgever Portaal en de provincie op de fout gewezen en alternatieve plekken (met name de kopgevel van Karel Doormanplein 1 of 5) voorgesteld. De provincie was in principe akkoord met een wijziging maar Portaal bleek niet bereid om een verzoek tot afwijking bij de provincie te doen. We moeten nu maar hopen dat ze niet bezet raken. Elders in de buurt komen nog vijf gierzwaluwkasten (niet voorgeschreven), dus totaal tien. Die komen op een noordoostgevel en zijn dus wel geschikt.

 

Klokjeslaan 42, mei 2019

 

Sinds 23 april staat er een steiger en half mei gingen de pannen er af. De hier broedende gierzwaluw kan nu elk moment terugkomen maar treft dan een dichtgepurde nestingang. De vijf vervangende nestkasten zijn nog niet aangebracht (die zouden door de steiger overigens ook onbereikbaar zijn). Volgens de voorschriften in de ontheffing mag aan deze woning niet gewerkt worden tijdens het broedseizoen ("globaal van half april tot half augustus)".

Hetzelfde is gaande op M.H.Trompstraat 1 waar volgens bewoners een nest zit achter een kantpan (links, 5e pan van boven). We kunnen het helaas niet controleren want bouwer Trebbe wil ons niet toelaten om even te kijken. Er staan nu steigers en het werk moet in de 2e helft van mei gebeuren. Gierzwaluwen zijn zeer fanatiek om weer bij hun nest te komen, ze blijven er weken meer bezig. Het zou niet de eerste keer zijn dat ze zich doodvliegen tegen een steigerpaal, steigerdoek of dichtgepurde ingang.

 

Waarschijnlijk zijn er nog wel meer nesten. Bewoners die ze in de gaten houden melden dat er ' s zomers wel 15-20 vogels boven de wijk vliegen. Nu valt het ze op dat dat ook overdag gebeurt, op zoek naar verdwenen broedplaatsen. Normaal zijn de vogels overdag ver weg om voedsel te zoeken.

Hetzelfde zien we overigens in de Dichterswijk en Schilderskwartier. Het geeft een behoorlijk chaotisch beeld van paniekerende vogels die de hele dag op zoek zijn  naar een plek om te broeden.

 

Projectpagina van Portaal: Karel Doormanplein e.o.

Beschikking Wet natuurbescherming met voorwaarden van provincie Utrecht (.pdf): Karel Doormanplein e.o. 21 augustus 2018. (Kies: externe bijlage)

 

 

Renovatie en nestkasten Schildersbuurt, 2011

 

Aan de gevels van Johannes Vermeerstraat 28 en Jan Steenstraat 14 troffen we tijdens de excursie op 20-5-2016 vier nestkasten voor gierzwaluwen aan. In 2019 bleek de rechterkast op de Jan Steenstraat door een gierzwaluw bezet, daarvoor in drie jaar niet een (d.w.z. niet opgemerkt, ondanks controles). Twee kasten huisvesten een paartje huismus.

 

Nestingang achter nokpan bij Jan Steenstraat 14 en twee gierzwaluwnestkasten waar huismussen in nestelen.

 

De kasten hangen op de verkeerde gevels (west en zuid) zodat het er binnen veel te warm kan worden. Ze moeten tegen gevels op de noordelijke richtingen hangen. De kans op bezetting zou ook groter zijn geweest als ze vlakbij de oude nestingangen bij de kantpannen geplaatst waren. De kasten zijn opgehangen in het kader van een ingrijpende renovatie en sloop van een aantal huizenblokken in 2011-2012. Daarbij zijn waarschijnlijk veel broedplaatsen onder kantpannen verloren gegaan. Maar bij Jan Steenstraat 14 hebben ze onder de nieuwe nokpan (zie pijl op foto) opnieuw een broedplaats weten te vinden.

 

Vleermuizen

Op diverse kopgevels van gerenoveerde blokken zijn verder ter compensatie van verblijfplaatsenverlies ook 12 vleermuiskasten in de spouw geplaatst (J. Vermeerstr. 14, J. Steenstr. 12 en J. van Ruysdaelstr. 1 en 2).  De vleermuizenwerkgroep van IVN-Vechtplassen onderzocht  de bezetting maar ze worden waarschijnlijk niet gebruikt. Bij Vermeerstraat 14 zitten ze zeer waarschijnlijk weer onder de kantpannen (gewone dwergvleermuis). In 2015 is daar een vleermuis op de slaapkamer gevonden. Ze vliegen er op zomeravonden 's avonds vanaf rond het huis en door de straat.

 

 

Jongen strandden op zolder Herengracht 22

 

Op 18 en 19 juli 2017 (en ook in een aantal jaren daarvoor) vonden de bewoners twee jonge gierzwaluwen op zolder. Het lijkt erop dat ze het nest onder de pannen verlieten omdat het er tijdens heet weer te warm wordt. Maar het kan ook zijn dat ze bij de kruip- en vliegoefeningen achter het dakbeschot verdwaald zijn geraakt. We zijn op zoek gegaan naar de nestplaats maar die werd in 2017 niet gevonden. Maar begin juli 2018 was het raak. De vogels gaan naar binnen onder het lood van de rechter schoorsteen aan de grachtkant. Het nest zit nooit verder dan een of twee pannen naast de vliegingang. Op zolder werd de oorzaak van de zolderlandingen snel duidelijk: de timmerman die het dakbeschot heeft aangelegd gebruikte voor de laatste plaat bij de schoorsteen een iets te kort stuk zodat er een spleet van ruim 10 cm open bleef waar de gierzwaluwen door naar binnen konden komen. Het gat is gedicht en dit jaar werden er geen jongen meer op zolder gevonden.

 

De twee zolderjongen waren waarschijnlijk redelijk volgroeid (maar ook voldoende ?) want zijn uit zichzelf weggevlogen. Ze moeten topfit zijn want gaan direct op weg naar de overwinteringsgebieden in zuidelijk Afrika en vliegen dan twee tot drie jaar onafgebroken door, dag en nacht.

Opvang gestrande (jonge) gierzwaluwen

 

 

Nog 65 van de 88 (bekende) broedplaatsen in Maarssen over

 

18 mei 2019

Op 15 adressen (in rood aangegeven) zijn in de winter/voorjaar 2018-2019 minimaal 25 bekende broedplaatsen (maar zeer waarschijnlijk veel meer) verwijderd en/of ontoegankelijk gemaakt in het kader van dakrenovaties in vooral de Dichterswijk en Schilderskwartier.

 

Achter het huisnummer staat tussen haakjes het totaal aantal nesten op het adres en verder de plek met het jaar waarin ze ontdekt werden.

* = nesten achter kantpannen.

 

Een gierzwaluwnest is in principe elk jaar opnieuw bezet, tenzij het verwijderd werd of ontoegankelijk geraakt. Mocht een van de twee partners niet terugkeren na het winterverblijf in Afrika dan vindt de overblijver snel een nieuwe. Mochten beide niet terugkeren dan wordt het nest bezet door niet-broeders van de kolonie, zoals 1e en 2e jaars vogels en eventueel dakloos geraakten. Die kennen alle nestplekken van "de buurt" en nemen onbezette nesten snel in gebruik.

 

(Nieuwe kaartlink , met 2019 erbij, maar doet het niet)

 

Kaart nestadressen Maarssen-dorp (inzoombaar).

 

Binnenweg 27a (1) linksboven bij dakkapel, 2018

Binnenweg 27b (1) naast dakkapel, 2018

Binnenweg 38a (1) linksboven bij rechter dakkapel, 2018

Blesenlaan 1 (1) *, Zandweg Oostwaard (1), kopgevel links, 2e kantpan van boven, 2016

Brederostraat 22  (3) *, kopgevel rechts en links onderaan bij dakgoot, 2016. Kopgevel rechts, 3e pan van boven, 2018, 2019.

Brederostraat 26  (1) *, rechtsonder bij dakgoot, 2016

Brederostraat 28 * (1) kopgevel linksonder bij dakgoot, 2017.

Brederostraat 32  (1) *, linksonder bij dakgoot, 2016

Burg. Jhr. Strick v. Linschotenstraat 23  (1), rechtsboven  bij dakkapel, 2016

Burg. Jhr. Strick v. Linschotenstraat 46  (1), rechtsboven  bij dakkapel, 2016

Burg. Jhr. Strick v. Linschotenstraat 48  (1), linksboven  bij dakkapel, 2016

Constantijn Huygenstraat 5 (1) *, links onderaan bij dakgoot, 2019.

Constantijn Huygenstraat 7 (1) *, rechts onderaan bij dakgoot, 2019. Invliegpogingen 1 mei '19.

Constantijn Huygenstraat 11 (2) *, kopgevel rechts, 2016 en links onderaan bij dakgoot, 2017.

Dr. AriŽnslaan 24  (1) *, kopgevel links, 2e kantpan van boven, 2016 (Eind maart 2019 na dakrenovatie nest op straat gevonden )

Dr. AriŽnslaan 48  (4) *, links 1e, 7e, 13e pan van boven, rechts 2e p.v.b., allen 2016

Dr. AriŽnslaan 48 (2), nestkast nr. 12 op 12-5 bezet en nr. 3 op 22-5 (2019)

Dr. AriŽnslaan 60  (2) *, rechts 4e pan van boven en links 6e pan van boven, 2016

Dr. AriŽnslaan 110  (1) * kopgevel links, 5e pan van boven, 2016

Emmastraat 50 (2) daklijst boven, 3e pan van links, 2018. Daklijst midden, 2019

Frans van Mierisstraat 6  (1) * Nokpan, rechts, 2016

Gaslaan 12 (2), naast dakkapel rechts, 2016. Achterste dakkapel, 2018

Gerard Terborchstraat 7 (3) *, rechts: 2e pan van onderen, links, 1e pan van boven, 2016. Links, 2e pan van onderen, 2018. Links, bovenste kantpan, na renovatie toch weer 1x naar binnen op 28-4, 2019.

Gerard Terborchstraat 57  (2) *, links, 5e pan van boven. Links, 4e pan van boven, 2018

Herengracht 22 (1) onder lood van rechter schoorsteen. In 2017 jong op zolder, 2018.

Jacob Catsstraat 1  (2) *, links op kopgevel, 6e pan van onderen, 2016. Achterkant bij schoorsteen of uitlaat. 27-4, 2019

Jacob Catsstraat 5  (2) *, kopgevel, links, onderaan bij dakgoot en kantpan halverwege, 6e pan van boven, 2016

Jacob Catstraat 7 *, (2) kopgevel links en rechts onderaan bij dakgoot, 2018

Jacob Catsstraat 9 (1) nestkast achterkant. In 2018 slapers maar nog geen broeders.

Jacob Catsstraat 17 (2) *, kopgevel links- en rechtsonder bij dakgoot, 2016

Jan Steenstraat 14 (2) * Nokpan, 2016, 2017, 2019, linker nestkast, 2019

Julianaweg 18 (2), daklijst van plat dak, zijkant rechts, 2016. Linksboven bij dakkapel aan straatkant, 2018.

Julianaweg 26  (1), rechts naast dakkapel achter huis, 2016

Kennedylaan 4 * (1) nok 21-4, 1e invlieger van 2018.

Kennedylaan 7 * (1) kantpan bij nok links, 2017

Kennedylaan 9 * (1) nok links, 2017, en 1e invlieger van 2019 op 7-5.

Klokjeslaan 42 *, (1) kantpan, 2018, onderzoek Movares

Kuyperstraat 11  (1) *, kopgevel rechter deel, 2e kantpan van boven, 2016

Kuyperstraat 29 (2) *, kopgevel links, 7e pan van onderen, 2016. Nokpan, 2018.

Langegracht 27  (1), rechts-boven bij dakraam op linker dakvlak, 2016

Langegracht 30  (1), linksboven bij dakkapel, 2016 en 2018.

Maarsseveensevaart 32  (1), linksonder dakraam linker dakvlak, 2016 en 2017.

Maarsseveensevaart 38 (1) achter windveer bij nok vooraan, rechts, 2017

M.H. Trompstraat 1 (1) *, links, 5e kantpan van boven, 2018 ('al jaren')

Nassaustraat 70a (1), onder loodslab rechtsonder schoorsteen, 2016

Nassaustraat 151 (3), links en rechts bij schoorsteen; schuur 2e p.v.b./12e p.v.l., 2016 en 2018.

P.C. Hooftstraat 18  (1) *, rechtsonder bij dakgoot, 2016

P.C. Hooftstraat 30 (1) *, links onderaan bij dakgoot, 2019. Vergeefse invliegpogingen 30-4-'19

P.C. Hoofdstraat 34  (1) *, kopgevel links, onderaan bij dakgoot, 2016

Raadhuisstraat 11c  (1), bovenaan dakkapel, links, 2016

Rembrandtsingel 6  (1) *, links 2e p.v.o., (nest is al minimaal 22 jaar bezet), 2016

Rembrandtsingel 8 (2) *, kopgevel links, 3e kantpan van onderen, 2016, 5e kantpan v. boven (2018)

Rembrandtsingel 45 (2) *, kopgevel links, 2e kantpan van onderen, 2016. Nokpan, 2018

Roemer Visscherstraat 2  (1), rechtsonder schoorsteenlood, 2016

Roemer Visscherstraat 12  (1) *, kopgevel rechtsonder bij dakgoot, 2016

Roemer Visscherstraat 14  (1), achterkant onder uitlaat bij schoorsteen, 2018, 2019

Roemer Visscherstraat 16 (1)  achter bij zwarte uitlaat, 2017

Roemer Visscherstraat 17  (2) *, linksonder en rechtsonder bij dakgoot, 2016

Schippersgracht 23 (1) onder daklijst, 2017

Vechtensteinlaan 24 * (1) links, achter kantpan kopgevel, 2018

Vechtensteinlaan 26 * (1) kopgevel rechts, 3e pan van boven, 2018

Verdilaan 3 * (1) , nokpan rechts, 2016

Willem v.d. Veldestraat 1 * (1) nokpan, 2018

Willem v.d. Veldestraat  13 * (1)  kopgevel rechts, 2018

 

Gierzwaluwwaarnemingen Maarssen-dorp in 2019

(Klik op blauwe rondje aan begin van de waarnemingsregel voor alle details; een donker rondje heeft meer toelichtende tekst)

 

 

Broedplaatsen Maarssenbroek

 

Er zijn in 2016 zeven broedplaatsen (invliegende vogels) gevonden en in 2018 drie. In 2017 is er niet gezocht. De wijk wordt waarschijnlijk nog niet zo lang gekoloniseerd. Een bewoner meldde dat het nest op Fazantenkamp 821 er minimaal vijf jaar zit. Er zijn waarschijnlijk wel wat meer broedplaatsen. ' s Avonds vliegen er 40-50 vogels boven de wijk (2016) en in 2018 rond de 70 in een hoge verzamelvlucht. Dat wijst op ca. 15 - 20 nesten. (Er is nog veel onzekerheid over de verhouding tussen aantallen in verzamelvluchten en aantal nesten). In andere wijken dan Fazanten- en Reigerskamp zijn nog geen nesten gevonden en ook geen nestindicerend gedrag (lage giervluchten langs dakgoten e.d.)

 

Ze gaan allemaal van onderen invliegend achter de dakgoot naar binnen om (zeer waarschijnlijk) op de muurplaat te nestelen. Er zijn in Maarssenbroek vele honderden van dit type nestplaatsen beschikbaar.

 

Ontdekt in 2018

Reigerskamp 816

Reigerskamp 862

Reigerskamp 883

 

Ontdekt in 2016

Reigerskamp 315

Fazantenkamp 790

Fazantenkamp 815

Fazantenkamp 820

Fazantenkamp 821

Fazantenkamp 861

Fazantenkamp 881

 

Gierzwaluwwaarnemingen Maarssenbroek 2019 en eerder

Klik op blauwe rondje voor de waarnemingsregel voor details

 

Kaart nestadressen Maarssenbroek (inzoombaar)

 

Broedseizoen 2018

 

Vertraagde aankomst

Tijdens een extreem warme periode (vier dagwarmte records) en zuidenwind van 19 t/m 22 april was er een versterkte intocht van gierzwaluwen en in Maarssen werden de eerste vier vogels boven de kolonie in de Dichtersbuurt gespot op 21 april. Om 21 u. werd de eerste invlieger naar een nestplaats gezien, op Kennedylaan nr. 4. Deze broedplaats was nog niet bekend. Maar daarna stagneerde de intocht en was er sprake van een vertraging in de hereniging van veel paartjes van een week of twee. De eerst aangekomen vogels gingen op zoek naar een nieuwe partner waardoor er veel vechtpartijen ontstonden toen de partner alsnog binnenkwam. Meer hierover op de Nieuwspagina 2018- late aankomst .

 

Bekijk hier alle gierzwaluwwaarnemingen 2018 in Maarssen (voormalige gemeente)

 

Broedseizoen 2017

 

Op 29 april werden de eerste broedvogels van Maarssen-dorp gezien boven de kolonie van de dichterswijk. Yvonne Boshuis aan de Jacob Catsstraat zag drie vogels laag over het binnenterrein vliegen en een aantal wat hoger boven de wijk. Op diezelfde dag zag ik er drie wat hoger langsvliegen over de Staatsliedenbuurt. Eentje maakte het V-teken. Beide vleugels worden daarbij even stil gehouden, schuin omhoog stekend. Het wordt altijd gedaan met een andere vogel in de nabijheid. Vermoed wordt dat het een contactsignaal is naar een andere vogel dat duidt op een plaatselijke broedvogel. Het betekent mogelijk iets als: "volg mij, ik heb een broedplaats".

 

Vanaf 15 april kwamen er op waarneming.nl opeens tientallen meldingen van gierzwaluwen binnen. Een vrij plotselinge intocht. Op 18 april werd de eerste in onze omgeving, in de Molenpolder, gesignaleerd.

Bekijk hier alle waarnemingen in NL van 2017.

 

Nestkast Maarssenbroek.

Op Fazantenkamp 821, waar we vorig jaar in de buurt zeven nesten vonden, is onder de goot een nestkast type Zeist opgehangen door de bewoner.

 

 

Broedseizoen 2016

 

Op 30 april verschenen de eerste vier broedvogels boven het dorp. Eerst hoog maar later ook op dakgoothoogte in de buurt van Diependaalsedijk 40-46. Ze zijn er weer, het seizoen is begonnen !

 

Het aantal neemt geleidelijk toe en op 8 mei is er een (voorlopig) maximum van 25 stuks (tegelijkertijd te zien) boven de kolonie nabij Dr. AriŽnslaan 48 en 60. Daar zitten minstens zes nesten vrij dicht bij elkaar.

 

Op 4 mei vond ik ' s avonds de eerste broedplaats op Kuyperstraat 29 achter een kantpan, zie de melding op http://waarneming.nl/.

 

Rond 17 mei werden de eerste niet-broedvogels (1, 2 en 3-jarigen zonder nest) gesignaleerd. Die scheuren in "bendes", samen met de broedvogels, langs de dakranden en gevels waar de nesten zitten. Dat noemen we "giervluchten". Ze loeren naar de broedvogels die in hun nest schieten en proberen in de buurt een eigen plek te vinden of soms om die van een broedvogel in te pikken. Ze haken aan bij de nestingang, klappen op een dakpan of tegen een muur onder de dakgoot, laten zich weer vallen en vliegen luid schreeuwend verder. Deze "bangers" (op de deur kloppers) geven dus info over de locatie van nestplaatsen. Volg de "bangers" en je vindt de nesten.

Begin juli zagen we ' s avonds de eerste hoge "verzamelvluchten" boven de kolonies van rond de 30-50 vogels. Ze zweven dan wat rond, pikken insecten op en duiken dan weer naar beneden om langs de broedpanden te scheuren of jongen te voeren.

 

Het seizoenshoogtepunt lag rond 20 juli met verzamelvluchten in de avonduren van wel 80 vogels boven de grootste kolonie van het dorp in de dichterswijk. Maar toen was het ook snel gebeurd. Op 24 juli waren er nog 12 en sinds de 26e is er geen vogel meer te bekennen. In Maarssenbroek was het patroon ongeveer gelijk. Op de 21e nog 30-40 stuks boven de Fazantenkamp en op de 24e nog maar 15. Het aantal giervluchten en invliegers was al een week of twee sterk aan het verminderen.

 

Voor degenen die deze zomer weer naar de nesten hebben gezocht is het tijd om de administratie te verzorgen, rapporten te schrijven en mogelijk wat te doen aan het behoud van de nesten. Op waarneming.nl werden er 316 gemeld, zie details bezette nesten 2016. Vanaf half april zullen weer duizenden met bewondering naar de eerste terugkeerders uitkijken en genieten van de zomerse capriolen.

 

+++++++++++++++

 

Jaap Langenbach

jaaplangenbach@ziggo.nl

Kemperstraat 8 3601 WK Maarssen

06 -3849 7474

https://twitter.com/ApusNL

  Begin pagina