|
Andere pagina's van deze site: Zwaluwenwerkgroep Woudsend Jaap Langenbach: jaaplangenbach@ziggo.nl . Dwerssteech 8, 8551 SB Woudsend, 0514- 592536 (Ook contactpersoon voor Friesland van Vereniging Gierzwaluwbescherming Nederland, GBN) |
Gierzwaluwen(van Woudsend)
|
|
|
|
|
|
Fries: Toerswel of Piipswel |
2008 |
2009 |
2010 |
2011 |
2012 |
|
Aantal gevonden invliegopeningen * |
81 |
124 |
122 |
102 |
|
|
|
Aantal adressen met invliegopeningen |
39 |
54 |
60 |
51 |
|
|
|
1e aankomst Woudsend |
28 april |
25 april |
||||
|
1e waarneming NL (www.waarneming.nl) |
6 april |
27 maart |
25 maart |
1 april |
2 april |
|
|
Minimaal verloren gegane nestadressen / aantal invliegopeningen door renovatie e.d. |
3 / 7 |
2 / 5 |
2 / 3 |
2 / 8 |
|
|
|
Jaarverslag met nestadressenlijst(.docx) |
2008 - 2011 * | |||||
* Gecombineerd met Huis- en Boerenzwaluw
* Aantal gevonden invliegopeningen hangt af van tijdsbesteding en zegt niets over voor- of achteruitgang !
|
Ze zijn er weer ! 26-4-2012
Op 24 april 2012 verschenen in de vroege avond de eerste broedvogels boven Woudsend. Eerst een stuk of vier die hoog boven het dorp zweefden. Daarna rond 19.30 zes vogels die rond de hoge bomen langs de Ie foerageerden. Eentje daarvan zag ik om kwart over negen in de nok van Bewaarskoalle 4 verdwijnen. De volgende dag schoot er eentje om 18.30 onder de loodslab van de schoorsteen op Bewaarskoalle 5 naar binnen. En nog een dag later was een bewoner van Bewaarskoallesteech 2 weer thuis. De intocht wordt in het hele land opgemerkt. Op 24-4 steeg het aantal waarnemingen naar bijna 200 en op 26-5 naar ruim 300. Bekijk hier de 5*5 kilometerhokken van NL waar de Gierzwaluw in april 2012 werd gezien : Gierzwaluwkaart-april-2012 (Bovenaan kunt u een andere maand of jaar kiezen)
Eerst komen de broedvogels en daarna komen tot eind mei-begin juni de niet-broedvogels terug. Die zorgen dan voor de schreeuw- en scheurpartijen langs de daken, op zoek naar nestgelegenheid.
Datum eerste aankomst 1942-2012
Zo nu en dan horen we dat de gierzwaluw, net als vele andere trekvogels, steeds vroeger in het jaar in het land aankomt, vooral sinds de 80-90-er jaren. Veel betrouwbare data zijn mij echter niet bekend. De Amsterdamse journalist Karel Knip publiceerde in 2007 zijn eigen waarnemingen van de aankomst in Amsterdam sinds 1973 en die van Dhr. Nuijen in Hilversum sinds 1942 ! Sinds begin jaren '70 is in beide steden een vervroeging van ca. 14 dagen te zien. Zie het artikel van Knip april 2007: 1e Gierzwaluw A'dam en H'sum 1942-2007. In onderstaande grafiek hebben we aan de data van Knip en Nuijen die van www.waarneming.nl toegevoegd. Van alle drie is ook een lineaire trendlijn gemaakt. Wat opvalt is dat de drie trendlijnen sinds 1973 stevig dalen maar waarneming.nl ligt gemiddeld 14 dagen vroeger en daalt het snelst. Dat komt natuurlijk door het grote en toenemend aantal waarnemers. Want hoe meer je kijkt hoe eerder je ze ziet en de waarnemers zitten in het hele land. De trend van Knip daalt iets sneller dan die van Nuijen. Dat zou er op kunnen wijzen dat Knip steeds fanatieker dan Nuijen is gaan opletten. (ik hoop de laatste 5 jaar van Knip en Nuijen nog te pakken te krijgen).
Aankomstdata Gierzwaluw 1973-2012
Verder valt op dat de data van Nuijen in de jaren '42-'71 regelmatig vroeger liggen dan na '86 (zie grafiekje hieronder). Met een polynome trendlijn is er zelfs sprake van een wat stijgende lijn in de jaren '50-'60. Knip veronderstelt in zijn artikel dat de vroegere aankomstdatum sinds 1973 mogelijk niets te maken heeft met de stijgende temperatuur door de klimaatverandering (vooral sterk na de jaren '80) maar met de variërende temperatuur in de overwinteringsgebieden. Meer oude aankomstdata en klimaatdata van Afrika zijn vereist om meer duidelijkheid te krijgen en ik houd me aanbevolen voor aanvullende datareeksen.
Aankomstdata Nuijen, Hilversum, 1942-2007
Gierzwaluwen met geo-locators
10 juli 2012 In juli 2010 zijn in Nederland 12 gierzwaluwen op het nest gevangen en voorzien van mini-dataloggers op de rug. Als ze volgend jaar terugkomen op het nest worden ze opnieuw gevangen en kan men uitlezen welke route ze in de winter gevolgd hebben. In 2011 zijn 9 van de 12 vogels in 2011 teruggevangen. In 2010 zijn in totaal 115 loggers geplaatst bij vogels in 9 verschillende landen. Voor 2011 staan er ca. 150 op het programma. Een eerste resultaat is dat een vogel de afstand van 6.000 km tussen Liberia en Engeland in 5,5 - 6 dagen heeft afgelegd. Binnekort worden er publicaties verwacht. In Amerika werd met deze methode voor het eerst het winterverblijf van de geheimzinnige Zwarte Gierzwaluw (Black Swift) ontdekt. Drie van de vier in 2009 "gezenderde" vogels kwamen in 2010 terug op de broedplaats achter watervallen in Colorado. Ze bleken alle drie nagenoeg dezelfde trekroute gevolgd te hebben naar het westelijk Amazonegebied in Brazilië. Zie: Trekroutes Black Swift .
Filmpje van een op het nest teruggekeerde gierzwaluw met geo-locator: Action for Swifts . De vogels worden buiten het nest met netten gevangen zodat zij de vangst niet met het nest associëren en daar terugkeren. Zie ook: Vogeltrekstation-Geolocators Gierzwaluw.
De Leefwijze
De nestplek Gierzwaluwen in Woudsend hebben het nest hoog aan een bij voorkeur vrij steil dak De gemiddelde helling van de 64 nestadressen is 53 graden; bij slechts 3 daken is de helling kleiner dan 45 graden. Het dakvlak is bij 45% van de invliegopeningen op het noorden gericht, 23 % op het oosten en de overigen evenveel op zuid als west. De nestingang zit bij de schoorsteen, de nok, langs de vorsten en kepers en een enkele keer tussen muur en dakgoot.
De hoogte en steilte is nodig voor het uitvliegen (vooral voor de jongen, wat naar beneden vallend en dan opstijgen). De nestingang wordt ook van onderen af aangevlogen. Ze vliegen bijna evenwijdig aan de dakhelling pal onder de opening op de dakpan, vangen de klap op met lichaam en staartveren, zoals een specht aan een boom.
Invliegende gierzwaluw bij neststeen, klik voor vergroting, foto van Henk Haans.
Het nest is een rond met speeksel gemetseld vrij glad kommetje van ca. 7 cm diameter, gemaakt van pluisjes, veertjes e.d. die al vliegend uit de lucht worden opgevist. Vaak wordt het op een mussen- of spreeuwennest gebouwd. Er wordt erg weinig materiaal gebruikt. Het nest is stevig vastgeplakt op het dakbeschot, vaak in de hoek van panlat en tengel zoals hieronder op de foto. Het nest wordt ieder jaar opnieuw gebruikt door hetzelfde paartje en mag dus ook buiten het broedseizoen niet verwijderd worden. Voor verstorend werk moet ontheffing worden aangevraagd van de betreffende bepalingen in de Flora- en faunawet en er moet voor vervangende nestgelegenheid worden gezorgd.
Nest op dakbeschot met twee gierzwaluwen. (foto GBN)
Het zijn echte koloniebroeders, die vroeger in rotsspleten broedden. De grootst bekende kolonie telt 200.000 paartjes witstuitgierzwaluw in een grot in China.
De broedperiode Vereniging Gierzwaluwbescherming Nederland (GBN) is in 2003 gestart met een project camerabewaking in nestkasten. Er zijn nu 80 camera's geďnstalleerd waarin sinds 2005 elk jaar ongeveer 40 broedgevallen zijn. Daardoor is veel bekend geworden over het verloop van de broedcyclus. Hieronder de data over 2005-2010. Zie artikel in Gierzwaluwbulletin mei 2011, dat hier staat.
Aankomst 1e ouder: 1 mei 1e ei: 18 mei Gemiddeld aantal eieren: 2,5 1e jong uit ei: 9 juni 1e jong uitgevlogen: 21 juli Laatste jong uitgevlogen: 23 juli Vertrek laatste ouder: 27 juli
Jongen vertrekken na uitvliegen meestal direct naar zuidelijk Afrika. De ouders volgen 1-2 weken later, voor het overgrote deel al voor half augustus, maar de spreiding is vrij groot.
Bij terugkomst op de broedlocaties is de volgorde ongeveer andersom: eerst arriveren de broedvogels en eind mei - begin juni zijn de niet-broedende vogels, 2e en 3e jaars, allemaal binnen.
- Ringonderzoek in Fryslân (.pdf) - Foto's en beschrijving broedperiode bij GBN
Voedsel Gierzwaluwen zijn de vissen van de lucht en leven van vliegen, kevertjes, muggen en vlindertjes. Per dag consumeert een gezin met drie al wat grotere jongen ca. 20.000 insecten. Ze vliegen soms uren om een kropvol bij elkaar te "harken". Bij erg slecht weer (aanhoudende regen) zitten beide ouders op het nest. De niet-broeders lijken ver weg te trekken en de depressies te vermijden, maar waar ze precies zijn is niet bekend. Ze zijn ook snel weer terug als het beter weer wordt. Diverse nestkastexploitanten met camera's melden dat zij nog nooit iets gemerkt hebben van langdurige en verre wegtrek bij slecht weer (naar Berlijn, Londen of Parijs wat wel wordt verondersteld) van broedvogels.
Altijd vliegen Gierzwaluwen vliegen altijd, behalve als ze nestelen. De ouders verblijven dan 's nachts op het nest. Niet-broedvogels slapen in groepen op 1-3 kilometer hoogte in de lucht in een slaap-zweefvlucht. Jonge vogels komen na het verlaten van het nest de eerste drie jaar niet meer aan de grond en vliegen dag en nacht door en in die tijd ook nog eens twee keer op en neer naar Zuid-Afrika. Zie ook: veel meer weetjes.
Verspreiding
Rood = Broedgebied Gierzwaluw, Apus Apus Blauw = overwinteringsgebied In China gaat het om de ondersoort Apus apus pekinensis (Bron: Wikipedia)
In het overwinteringsgebied hebben gierzwaluwen geen slaapplaatsen aan de grond. Ze vliegen dag en nacht door en "slapen" op grote hoogte al zwevend. Het grote voordeel daarvan is dat ze zo mee kunnen verhuizen naar de gebieden waar de grote hoeveelheden insecten zijn. Dat gebied verschuift in de loop van onze winter geleidelijk naar het noorden. Als begin april de Sahara bereikt wordt vliegen ze door naar het noorden om in Europa-Azië te broeden.
Het broedgebied is dus zeer groot. Men verondersteld (E. Kaiser) dat dit mogelijk is door het grote voedselvoordeel dat de vogels 's winters in Afrika hebben ten opzichte van andere gierzwaluwsoorten , zoals de Vale Gierzwaluw, die wel vaste slaapplaatsen aan de grond hebben. E. Kaiser: "Gedanken zur Luftübernachtung des Mauerseglers" in Ornithol. Jahresber. 2001 nr. 19. (.pdf bij GBN)
Andere soorten Gierzwaluw
Over de hele wereld komen 88 verschillende soorten Gierzwaluwen voor. Daaronder zes in Europa. Zie: Phil Chantler en Gerald Driessens: Swifts, a Guide to the Swifts and Treeswifts of the world. ------------
Weblinks
Algemeen
- Gierzwaluw Bescherming Nederland (GBN)
Boek: Bouwen voor Gierzwaluwen Boek: Gierzwaluwen en Nestkasten
- Algemeen artikel Gierzwaluw (.pdf, 16 p.) - Lange literatuurlijst op Apus Life - Vanellus april -'12 art. over Gierzwaluw - Karel Knip over vervroeging 1e aankomst - Oudste gierzwaluw is 49 miljoen jaar, .jpg - 5 foto's van een paring in de lucht - Verslag van ringonderzoek in Fryslân (.pdf) - Gierzwaluwforum-NL bij Yahoo - Gierzwaluwforum-internationaal-Yahoo - Neonicotinoiden en bijen / vogelsterfte
NIEUW: Test uw kennis van de Gierzwaluw met een informatieve Quiz van 18 vraagjes: Gierzwaluw kennisquiz.
Tellingen / inventarisaties - Alle GZ-waarnemingen 2011-NL - 9 jaar nestkastenkolonie Tilburg - Telling Delfland-'90-'10.pdf - Kolonies tellen (pdf-brochure GBN) - Inventarisatie Oisterwijk 2009 + veel info - Inventarisatie Oisterwijk, 2010 - Oisterwijk-nieuwsbrief bouw zwaluwtoren - Inventarisatie Kasteel Waardenburg-2009 - Noordwijk-Binnen - '93-'05 (pdf) - Waarnemingen zomer 1919-1920 - Ardea - Voordorp-Utrecht-2006-2011.pdf - Jaarverslag tellingen Friesland-2011 - Jaarverslag tellingen Woudsend 2008 - 2011
Nestkasten zelf maken: Handleiding model "Voordorp" en "Maastricht" Voorbeelden bij Rick Wortelboer
Nestkasten kopen www.waveka.nl Bond Friese Vogelwachten (model Voordorp) Zwaluwenadviesbureau (model Maastricht)
Spreeuwen Als de invliegopening van de kast 60 bij 30 mm wordt gemaakt kan er geen spreeuw in (zeggen diverse kastexploitanten). Een enkeling denkt echter dat (sommige) giertjes dan problemen hebben met de invliegactie. Anderen hebben bij 32 mm geen "last" van spreeuwen. Een Engelsman heeft ontdekt dat bij 30 mm openinghoogte het vrouwtje spreeuw er wel in kan (bouwde nest en legde 2 ei) maar dat het mannetje er niet in kan. (broeden mislukt). Weer anderen vinden spreeuwen geen probleem want die moeten ook kunnen nestelen. En ze werken als lokker voor de Gierzwaluw en in de concurrentie om een plek wint de Gierzwaluw.
Nestkastenkolonies
Webcams en Filmpjes
* = kast bezet en webcam online 2012 1. Life beelden - Denekamp - Haarlem * - Mijdrecht * - De Bilt * - Tel-Aviv * - Zofia (Pl) *
2. Filmpjes uit nestkasten - Vliegoefeningen van jong in nestkast - Diversen Beek-Ubbergen - Veel nestkastfilmpjes Tel Aviv - GZ met geo-locator op de rug - Indringer verwijderd oud ei uit nest - Diversen nestgedrag bij GBN - Info cameraprojecten van GBN
3. Overige filmpjes - Off. opening GZ-seizoen-2012 in Jeruzalem - Renovatieproject A'dam (20 min) - Engels filmpje, mooie beelden (10 min.) - Zoekende vogels bij neststenen in schoorsteen
---------------------
Zwaluwenwerkgroep Woudsend Jaap Langenbach Dwerssteech 8 8551 SB Wâldsein, Fryslân
|
Licht positieve trend voor Gierzwaluw
14 april 2012 Vogelorganisatie SOVON stelt op grond van 5 jaar MUS-tellingen (Meetnet Urbane Soorten) dat de Gierzwaluw matig toeneemt. De trend krijgt een enkele plus, wat staat voor een toename van minder dan 5%. Het is voor het eerst dat er een trend aan het voorkomen van de Gierzwaluw wordt toegekend. In het grafiekje staat de ontwikkeling per jaar weergegeven: 2007=100, 2011 = 111).
Tijdens de 3 MUS-tellingen per jaar wordt gedurende 5 minuten het maximaal tegelijkertijd aanwezige aantal vogels geteld. Elke MUS-plot bestaat uit 12 telpunten binnen een postcodegebied (1e 4 cijfers). SOVON schrijft in de laatste nieuwsbrief (maart 2012) over 5 jaar MUS en de Gierzwaluw: "Opvallend is voorts dat de huizenbroeders Gierzwaluw en Huismus in de groep van lichte toename zitten. Met name voor de Gierzwaluw is de toename verrassend omdat de derde telperiode zo regenrijk was. Blijkbaar wachten veel MUS-tellers de gunstige omstandigheden af om de telling te doen. Overigens hebben de aantallen Gierzwaluwen betrekking op zowel broedvogels als uit Afrika teruggekeerde maar nog niet broedende vogels ".
De 1e twee MUS-tellingen vinden 's morgens vroeg plaats, de 3e in de avond. Bij elke telling heeft men een periode van een maand om een geschikte dag te kiezen. Voor de Gierzwaluw geldt verder nog de volgende aanwijzing: Zowel laag als hoog vliegende groepen moeten geteld worden. Maar als een hoogvliegende groep op meerdere punten wordt gezien, moet deze maar op 1 punt vermeld worden.
Zie SOVON-Nieuws maart 2012. p. 12: http://www.sovon.nl/pdf/Sonie20121.pdf Meer over de MUS-tellingen: http://www.sovon.nl/default.asp?id=367
Friese Gierzwaluwtelling
In 2011 heeft BFVW een unieke gierzwaluwtelling gehouden in de provincie Friesland. Bij elke telling werd op een vast punt rond 21.00 u. het aantal vogels geteld dat gedurende vijf minuten maximaal en tegelijkertijd aanwezig is. Resultaten werden on-line ingevoerd. Bij de telling (op 4 data) is op 130 punten 1, 2, 3 of 4 keer geteld. In totaal werden tijdens 388 tellingen 6.581 vogels geteld.
Hieronder staat het kaartje met de 130 telpunten. De rode rondjes zijn een maat voor het gemiddelde aantal vogels over de 1, 2, 3 of 4 tellingen. Het grootste aantal van gemiddeld 103 werd in Sloten geteld. (klik voor vergroting)
De 130 telpunten-2011 met gemiddeld aantal getelde vogels.
Door het grote aantal tellingen en de jaarlijkse herhaling moet duidelijk worden hoe de (broed)vogelstand zich ontwikkelt want daar is nog weinig van bekend. De Stadsvogeltelling MUS van SOVON stelt dat er van 2007-2011 een licht positieve trend is (zie hierboven). Het verslag over de telling van 2011 staat bij BFVW. ------------------
Gierzwaluwen in Fryslân 2011
11 januari 2012
Commissie Broedzorg van de Bond van Friese Vogelwachten (BFVW) publiceerde haar
tweede jaarverslag over Gierzwaluwen in Fryslân.
In 36 pagina's wordt verslag gedaan over het broedresultaat in 866 kunstnesten,
over de eerste provinciale gierzwaluwtelling en over vier bouwprojecten waar
Cie. Broedzorg als adviseur bij betrokken is. Het overzicht beslaat de periode
2003 t/m 2011. Van 36 Vogelwachtgebieden worden alle tellingen, projecten en
kunstnestlocaties geďnventariseerd. Gierzwaluwwerk van 40 Friese Vogelwachten 2010-2011
Jaarverslag 2011: Gierzwaluwen in Fryslân 2003- 2011.pdf .
Mooi Gierzwaluwartikel in NRC Zaterdag 4 juni stond er een mooi artikel over de Gierzwaluw van Karel Knip in de Wetenschapsbijlage van de NRC. Zie: Gierzwaluw NRC 4 juni 2011 (.pdf)
100.000 Gierzwaluwen boven IJsselmeer ? Vara' s Vroege Vogels over radarwaarnemingen van nachtelijke slaapvluchten: Radioreportage 29 juni 2009. (10 min.).Op 9 augustus 1978 werden er door Aart Vink ongeveer 40.000 boven Flevoland gezien, maar dat was overdag en een voorverzamelvlucht voor de trek. |
Gevonden (jonge) vogels
Als het uitvliegen is mislukt of als er wat mis is met het nest worden (jonge) vogels nogal eens in de buurt van de nestplek gevonden. Als ze oud genoeg zijn (zie hieronder), pak de vogel op en ga op een wat hoger punt staan, b.v. op een tafel, met veel open ruimte ervoor. De vogel gaat eerst horizontaal of zelfs eerst even naar beneden en heeft dan zeker 30 meter nodig voordat hij hoger kan klimmen. Houdt de hond of kat even vast en houdt de vogel op de vlakke hand. Als hij kan zal hij zelf wegvliegen, dus niet opgooien ! Een jonge vogel is te herkennen aan dunne witte randen langs de vleugelveren en wit op voorhoofd. Zie de foto boven en hieronder. Volwassen vogels zijn helemaal donker behalve wat wit op de keel. Als de vleugelpunten langs het lichaam gehouden 3 cm verder dan de staart reiken zijn ze groot genoeg om weg te vliegen. Zijn ze jonger of gewond, dan naar een vogelopvang brengen want groot brengen is specialistenwerk en u mag wilde vogels niet zelf thuis houden. Voor info en meldingen over verstoringen kunt u ook 144, red een dier bellen, zie ook: http://www.144redeendier.nl
- GBN: Info over opvang / verzorging - GBN: Gevonden (jonge) vogels
Jonge gierzwaluw, klik voor vergroting
Ervaringen met kunstnesten in Woudsend
Gierzwaluwen zijn erg trouw aan de plaatselijke natuurlijke nestplaatsen achter dakpannen en lastig in kunstnesten (nestkasten, neststenen, dakpanhuifjes) te lokken. Maar de kennis daarover groeit snel en overal is er steeds beter resultaat. Ook in Woudsend hebben we daar nu de eerste ervaringen mee.
1. Midstrjitte 1 Twaalf dakpanhuifjes In 2007 zijn 12 huifjes op een gerenoveerd dak (noorden) geplaatst. Tijdens de renovatie werd er nog volop gebroed. Uitvoering onbekend. Geen lokgeluiden. Vanaf 2009 regelmatig gecontroleerd maar geen benutting geconstateerd. In mei 2011 zijn twee huifjes losgeraakt, daarna zijn zes stuks vervangen door gewone pannen.
2. Iewal 44 Acht dakpanhuifjes In maart 2009 zijn halverwege het noorddak van de boerderij (ladder was te kort !) 8 dakpanhuifjes geplaatst., vlakbij een natuurlijke nestplek achter de windveer bij het Uleboerd. Vroeger, voor de dakrenovatie van 6-7 jaar geleden, zaten er erg veel gierzwaluwnesten. Hardboard met ruwe kant boven op plastic aangebracht. Geen lokgeluiden.Geen benutting t/m seizoen 2012. Al gauw bleek dat de huifjes verkeerd waren geplaatst enm l;ater bleek ook dat het dak van binnen is geisoleerd, dus ongeschikt. Foute huifjes, ze zijn veel te hoog op de pan geplaatst. Klik voor vergroting.
De vogels kunnen er wel in maar kunnen er niet meer uit. De panlat ligt 15 cm lager dan de drempel van de huifjesingang. Op 20 mei zijn ze met hulp van Wiebe en zijn ladder weer door gewone pannen vervangen.
Zie ook de verhelderende tekening die Harm Peeters maakte. Het bovenste huifje naar inpandige nestkast 2 is fout. Het onderste huifje naar kast 1 staat goed: tekening positie huifje op de pan.
3. Beurtfeartsteech 3: huifje en een nestkast
Op 22 juli 2010 was er "gierenalarm" in de Beurtfeartsteech waar een steiger stond om het dak te gaan renoveren (plastic op dakbeschot, nieuwe tengels en panlatten maar wel dezelfde oude pannen terug met veel ruimtes er tussen). Het leek een typisch geschikt dak voor gierzwaluwen maar we hadden er nog geen ingangen naar gierzwaluwnesten ontdekt. Op 22 t/m 30 juli zagen we op drie plaatsen, links en rechts, vogels 's avonds rond 22.00 u. naar binnen vliegen. Bewoonde nesten dus die niet verstoord mogen worden. Het weghalen van de dakpannen aan deze kant van het dak duurde gelukkig nog even en vond plaats op 5 augustus. Gehoopt werd dat de jonge vogels (als die er al waren) dan uitgevlogen zouden zijn. Na 25 juli werden geen invliegers meer gezien. De renovatie was natuurlijk een mooie gelegenheid om te zien of er ook nesten bij de invliegopeningen zaten. We vonden 1 gaaf nest met 1 vergane droge vogel. Zie foto hieronder.
Nest en vergane vogel, klik voor vergroting. Erg weinig nestmateriaal. Aan de andere kant van het dak lagen kilo's stro en takken van mussen- en spreeuwennesten.
Het nest is weggehaald (zat stevig vastgeplakt aan het dakbeschot) en werd na aanbrengen van het plastic op het dakbeschot teruggeplaatst in de hoop dat het ouderpaar volgend jaar het plekje weet terug te vinden. Er werd als extra ingangsmogelijkheid een dakpanhuifje geplaatst. Het pand heeft een rechte gevel waar (vlak bij twee invliegopeningen) een nestkast, model Zeist-2, is opgehangen als alternatief. Zie foto hieronder.
Beurtfeartsteech 3 met nestkast model "Zeist-2". Klik voor vergroting.
11-5-2011: Half mei zagen we spreeuwen met voer naar de kast af en aan vliegen om jongen te voeren. De Giertjes hadden dat al lang in de gaten. Ze vlogen voortdurend langs de oude nestplekken langs de dakranden, maar ook vlak langs de nestkast en zien de Spreeuw er in en uitgaan maar we hebben ze er nog niet in zien gaan. 19-5-2012: Kast weer bezet door een spreeuwenpaar met jongen.
4. Dwerssteech 8 Vijf inpandige nestkasten en twee dakpanhuifjes
Eind april 2011 werden op Dwerssteech 8 vijf inpandige nestkasten achter het dakbeschot gebouwd. Na een maand lokgeluiden afspelen was het al op 4 juli raak met de eerste invliegende vogel en vanaf 15 juli tot 3 augustus gingen 's avonds rond 22.30 u. twee vogels naar binnen om te slapen. Op 17 mei 2012 was het paartje terug om te gaan broeden. Zie voor details kastenbouw en bezetting: Nestkasten Woudsend. Aan de andere kant op hetzelfde dak zitten twee huifjespannen voor nestelen op het dakbeschot. Nog geen benutting.
Ingangen naar de vijf nestkasten. Klik voor vergroting. Bij de rode pijl is de ingang achter de loodslab naar de onderste kast. Bij de blauwe pijl zit de opening die in 2011-2012 door het 1e paartje gebruikt wordt.
5. Bewaarskoallesteech 2-4
Zes dakpanhuifjes en strips opbuigen Deze ex- stadsboerderij is nu in twee delen gesplitst die zo nu en dan bewoond zijn (vakantie). Aan voor (west) en achterkant zitten / zaten sinds mensenheugenis gierzwaluwnesten, 10-20 stuks. Eind 2008 zijn op nr. 2 (linker helft op de foto hieronder) nokstrips geplaatst en openingen afgedicht waardoor de zwaluwen er wekenlang vergeefs probeerden binnen te komen. Er wordt al 3 jaar niet meer gebroed. De bewoner wilde niet meewerken aan nestbehoud. Eind augustus 2011 is ook de rechterhelft dicht gemaakt. Na wat aandringen ging de bewoner akkoord met het plaatsen van zes dakpanhuifjes (als alternatieve ingangen) en het wat opbuigen van de rode nokstrips ter plaatse van de invliegopeningen. Dat is net 1 dag te laat (25 april) gedaan want op 24 april kwamen de 1e vogels terug uit Zuid-Afrika en zagen we er eentje tevergeefs op de 4e pan van boven invliegen. Na vier mislukte landingen ging hij toen maar onder de nok naar binnen. Een dag later zijn de dakpanhuifjes geplaatst en de strips opgebogen en hopen er nu het beste van.
Bewaarskoallesteech 2-4 met 3 dakpanhuifjes op nr. 4 . Links op 2 wordt niet meer gebroed omdat alle ingangen zijn afgesloten
Op 4 mei 2012 zagen we de eerste invlieger aan de voorkant, exact op de plaats waar ze vorig jaar ook naar binnen gingen, 5e nokpan van boven) en waar de nokstrip wat opgebogen werd. Een week later werd ook de nok en de 3e en 8e pan van boven weer benut. Een begin van succes dus, nu nog hopen dat ze de nestjes weer tijdig kunnen opbouwen en gaan broeden.
Nieuwe nestplek: Nije Buorren 1
2010 Op een typische nestplek voor een gierzwaluw (zie de foto hieronder Nije Buorren 1, mijn buren) hadden ze het goed voor elkaar met een aparte ingang (groene pijl) en uitgang (rode pijl). Het was fascinerend om te zien hoe de vogels de nestplek wisten te vinden. Dagen lang scheerden er in juni 2010 groepjes langs, na een week ging er eentje naar binnen en in juli zag ik er dagelijks twee rond 22.45 naar binnen gaan om te slapen. Nog geen broeders dus.
Typische Woudsender nestplek; bij groen de ingang bij rood de uitgang, klik voor vergroting
2011 Buurman is terug ! Vanochtend om 8 uur was hij terug ! Tien keer scheerde hij langs de nok, loerend naar de ingang, en de 11e keer vloog hij weer precies bij dezelfde pan met de groene pijl naar binnen ! Ik heb geapplaudisseerd , en jaaaahhh ! geroepen, moet ik bekennen. Er is dit jaar vrijwel zeker een nestje jonge vogels uitgevlogen want we zagen ze de hele zomer in- en uitvliegen.
2012 Spreeuwen ! Op 20 maart heeft een paartje spreeuwen het noknest in bezit genomen, maar op 6 mei was de eerste gierzwaluw terug. Er kwamen geen spreeuwen uit en hij bleef binnen dus de spreeuwen waren al vertrokken of verjaagd. In 2009 broedden er ook spreeuwen maar de jongen werden bij het uitvliegen door een Torenvalk opgepikt.
Kaartje met broedplaatsen
Hieronder het kaartje van de oude dorpskern van Woudsend met 61 adressen (rood rondje) waar in 2009 en/of in 2010 een of meerdere invliegopeningen van gierzwaluwen gevonden werden. Met nadruk moet gezegd worden dat dit ze nog niet allemaal zijn. Veel nestingangen zijn vanaf de openbare weg niet zichtbaar. Het blauwe rondje is Dwerssteech 8. De witte rondjes zijn 19 adressen met 1 of meer huiszwaluwnesten.
Gier- en Huiszwaluw oude dorpskern Woudsend. Buiten het getoonde gebied van 350 bij 350 meter liggen verspreid nog drie andere locaties met gierzwaluwnesten en voorts de meeste overige (28) huiszwaluwlocaties. (Klik voor vergroting)
Meer over gierzwaluwen in Woudsend: - Jaarverslag 2011 met nestadressenlijst(.docx) - Kaartje met locaties invliegopeningen
Zwaluwenwerkgroep Woudsend Jaap Langenbach: jaaplangenbach@ziggo.nl Dwerssteech 8, 8551 SB Woudsend, 0514- 592536 (Ook contactpersoon voor Friesland van Vereniging Gierzwaluwbescherming Nederland, GBN)
Gierzwaluwen en de wet
Alle vogelsoorten in de EU, dus ook de Gierzwaluw, zijn beschermd. In Nederland is dat vastgelegd in de Flora- en Faunawet. Die zegt o.a. dat de nesten van vogels, van geen enkele vogelsoort, verstoord, verwijderd of beschadigd mogen worden. Zie www.vogelsendewet.nl , details-punt 2.
Geldend voor de gierzwaluw: De Gierzwaluw is een zogenaamde Lijst 2 soort en staat bovendien op de lijst van jaarrond beschermde nesten. Het nest en de nestgelegenheid mag dus ook buiten het broedseizoen niet verstoord, laat staan verwijderd worden. Zie details, punt 1 en 5. De reden is dat de vogels jaarlijks terugkeren naar hetzelfde nest; een nieuwe plek vinden kost ze jaren, tenzij gezorgd wordt voor vervangende nestgelegenheid. Voor de verstoring of verwijdering van nesten van de Gierzwaluw (in strijd met art. 11 Flora en faunawet) zoals het vervangen van dakpannen en tengels/panlatten, het isoleren van het dak etc. , moet ontheffing aangevraagd worden (zie details ontheffing aanvragen). Er is een "uitgebreide toets" vereist. Het ministerie bepaalt of de voorgestelde compensatiemaatregelen voldoende zijn. Zie ook details, punt 3.
Indien aantoonbaar gewerkt wordt volgens de "Gedragscode Flora- en Faunawet voor de Bouw en Ontwikkelsector" is een ontheffing niet vereist, maar uw werkwijze moet wel goedgekeurd worden. zie Overzicht van gedragscodses. (van een aantal instellingen en gebieden / overheden) en Gedragscode Bouw- en Ontwikkelsector. Veel meer informatie bij de Dienst Regelingen (DR) van EL&I, 0800- 22 333 22.
Wet- en regelgeving, weblinks
Als u (vermoedelijke) overtredingen van de wet constateert kunt u hier: details, punt 4, lezen wat u moet weten en kunt doen. Voor info en meldingen over verstoringen kunt u ook 144, red een dier bellen, zie: http://www.144redeendier.nl
-- www.vwa.nl . Voedsel en Waren Autoriteit (voorheen AID), meldkamer voor overtredingen: 045-546 6230, 24 u. per dag, of via on-line formulier. De VWA doet echter i.v.m. gestelde prioriteiten (lees: bezuinigingen) niets meer met de overtredingen en verwijst naar Dierenpolitie (114) of de gewone politie in uw regio voor aangiften. -- Flora en faunawet, Ministerie EL&I -- Soortenstandaard Gierzwaluw (Over de Gierzwaluw en de Flora- en faunawet) -- Brochure "Buiten aan het werk".
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Houd de luchten levend ! Tips en trucs voor meer broedsucces
Sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw is de populatie gierzwaluwen in Nederland waarschijnlijk met meer dan de helft afgenomen. Vooral door het verdwijnen van nestgelegenheid door sloop en renovatie van daken dreigt nog verdere achteruitgang. Met eenvoudige maatregelen en kunstnesten kunnen we heel wat nestgelegenheid behouden.
Kunstmatige nestgelegenheid
Kunstnesten zijn een goed alternatief voor verloren gegane broedplaatsen. Maar Gierzwaluwen zijn hardleers en lastig in kunstmatige nestgelegenheden te lokken. Op plaatsen waar geen natuurlijke nestplaatsen zijn weten ze ze niet te vinden. Het afspelen van lokgeluiden kan dan flink helpen. Op plaatsen vlakbij (verloren gegane) natuurlijke nestplekken, is de kans op benutting veel groter.
Neststenen De beste vorm van kunstmatige nestgelegenheid lijkt de neststeen die in een spouwmuur wordt ingemetseld. Er zijn beproefde modellen in de handel, er is al heel wat ervaring mee, ze zijn erg duurzaam en sluiten vaak goed aan bij wat de vogels gewend zijn. Erg belangrijk is dat de steen op plekken komt waar al gebroed wordt of werd. Zomaar ergens een steen in de spuwmuur inmetselen is vrij zinloos, tenzij er gelokt wordt met geluiden van soortgenoten. Maar ook dan kan het jaren duren. Neststenen zijn te koop bij Vivara.
Nestkasten Nestkasten zijn een goede vervanging van verloren nestruimte door sloop en renovatie. Maar de Gierzwaluw is een kritische vogel die niet zo makkelijk overstapt naar wat nieuws. Voor de locatie van kasten geldt daarom hetzelfde als voor neststenen: vooral succes nabij bestaande kolonies. Als het gaat om compensatie van verloren gegane natuurlijke nestplaatsen (sloop/renovatie) moet het model nestkast aansluiten bij het type nestplaats dat verloren gaat. Laat u adviseren door deskundigen want het komt erg precies. Als het om nieuwe locaties gaat is het houten model "Voordorp" een goede optie die overal toepasbaar is. Voor deze kast is een uitgebreide handleiding met tips voor aankoop, toepassing en bouwtekening voor zelfbouw beschikbaar: Handleiding Gierzwaluwnestkast model Voordorp
Model "Voordorp". Klik voor vergroting. Zwaluwenwerkgroep Woudsend heeft twee van deze kasten op voorraad.
Een variant op "Voordorp" van uiterst duurzaam Eternit/gietbeton is model "Maastricht", ontworpen door Zwaluwen Adviesbureau.
Model Maastricht, klik voor vergroting.
Het materiaal en de schuine voorkant is afwijkend van "Voorburg". Maten zijn 33 x 23 x 17 (LxHxD), gewicht 3,5 kg. Deze kost 30 Euro incl. BTW, nestmateriaal, bevestigingsonderdelen en handleiding. Meer details op: Maastricht-persbericht.pdfKan besteld worden bij Zwaluwen Adviesbureau op marjosmourmans@zwaluwen.info en 0165- 535 810 en www.zwaluwenadviesbureau .
Dakpanhuifjes Ik ontraad voor de meeste gevallen de toepassing van dakpanhuifjes die een alternatieve toegang moeten geven tot nestplekken achter de dakpannen. De juiste toepassing is gecompliceerd en de kans op succes gering als niet met elk detail rekening wordt gehouden. Alle daken verschillen en de nestplek is zeer kritisch met betrekking tot de temperatuur. Op geďsoleerde daken zonder ventilatie sterven de beestjes van de hitte. Als het huifje te hoog op de pan zit kunnen ze er wel in maar er niet meer uit. Toepassing van huifjes is alleen zinvol als ze gebruikt worden ter vervanging van ter plaatse verloren gegane nestingangen door dak(pan)renovatie. De huifjes moeten exact op de goede plaats op de pan komen, vlakbij de plaats van het oude nest, en wel op 2 pannen link of rechts ervan. Tijdens de renovatie de nestplaats dus markeren, anders zullen ze de ingang niet weten vinden. En verder alleen toepassen op ongeďsoleerde daken met een dakhelling van minstens 50 graden en alleen als die ook nog op het noorden of noordoosten zijn gericht. Er zijn complete dakpannen met huifjes te koop en ook losse huifjes om zelf boven een gemaakt gat in een pan te plaatsen. Gebruik een proffessionele kit, want ze moeten lang mee. Neem b.v. Powerbond XS 330 van Innotec op www.innotec-world.com .
Meer beschermingstips
Aanvliegroutes Bij het Molenhuis van Houtzaagmolen De Jager ontstonden door bomengroei problemen bij de aanvliegroute naar nestruimten rond de schoorstenen. De twee bomen zijn daarom geknot. Zie de foto hieronder. Ook bij Marten Hoekstra aan de Vosseleane 39 belemmerden bomen de invliegroute. Na snoeiwerk begin april 2011 raakten twee nesten die in 2010 verlaten waren, begin mei opnieuw bezet.
Boom in aanvliegroute, is nu gesnoeid klik voor vergroting
Dakpangaten Hieronder zijn (niet in Woudsend) bij een aantal nieuwe zogenaamde "kantpannen", die alles vogeldicht afsluiten, een paar hoekjes uitgezaagd zodat de vogels er toch achter kunnen kruipen. Alleen zinvol als er al giertjes broeden. Anders lokken met het afspelen van geluiden van soortgenoten.
Openingen in kantpannen, klik voor vergroting
Omgebogen loodslab en strips Hieronder is op twee plaatsen de loodslab langs de dakrand wat omgebogen.
Bij gieren geliefd Mansardedak met twee ingangen in strip.
Een beetje opbuigen is ook heel effectief bij loodslabs rond schoorstenen en uitlaten en verder het iets opbuigen van die rode afdichtende "nokstrips" langs kepers en nokken. Dat werd met succes gedaan bij Bewaarskoallesteech 4, meer daarover in de rechter kolom.
Katten De Nederlandse katten maken jaarlijks ca. 12 miljoen slachtoffers onder vogels. Gierzwaluwen weten ze ook te pakken, ik heb het al vele malen gezien. Ze liggen in de goot op de loer (in de aanvliegroute) of naast een nestingang en plukken de vogels uit de lucht. Jongen worden achter de pannen uit het nest geklauwd. Aan de Molestrjitte is kippengaas geplaatst om de weg naar de goot te versperren. De kat daar had er al drie te pakken gehad. Dat zit nu ook op de keper van Bewaarskoallesteech 1 (zie foto hieronder). Daar zagen we een kat met een gierzwaluw in de bek naar huis vluchten en buren hebben in 2009 een kat jongen achter de dakpan zien wegpakken. Er nestelen nu weer twee paartjes aan de achterkant.
Houdt uw jaagkat 's zomers binnen ! Verzoek: houdt uw kat die graag op vogels jaagt en wel eens op een dak wordt gesignaleerd binnen van begin juni tot half augustus 's avonds van 8 u. tot een half uur na zonsondergang.
Geen overlast maar veel genot
U ondervindt van gierzwaluwnesten geen hinder en heeft 3 maanden het genot van het stuntvliegen rond uw huis. Uw huis wordt er niet door beschadigd of vervuild. Ze ruimen hun eigen troep netjes op, de ouders eten de poep van de jongen op en ze gebruiken nauwelijks nestmateriaal. Er is geen enkele reden om nestelen te belemmeren en alle reden om ook gierzwaluwpensionhouder te worden. ----------
Frysk: Toerswel of Piipswel Nederlânsk: Gierzwaluw, eartiids Steenzwaluw Latyn: Apus apus (=sűnder poaten) Ingelsk: Common Swift Důtsk: Mauersegler Frânsk: Martinet noir
--------------
Zwaluwenwerkgroep Woudsend Jaap Langenbach Dwerssteech 8 8551 SB Wâldsein, Fryslân
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Unieke bezoekers sinds 2 oktober 2010