Gierzwaluwen

 

Jaap Langenbach

jaaplangenbach@ziggo.nl

06 - 3849 7474

Kemperstraat 8

3601 WK Maarssen

https://twitter.com/ApusNL

Op deze pagina:   Trekroute / geo-locators         Leefwijze / broedbiologie

Op andere pagina's:  Bescherming   Broedvogelstand   Camerabewaking

   Fenologie  Filmpjes  Gierzwaluw Friesland  Gierzwaluw Woudsend Gierzwaluw Maarssen Kunstnesten Lokgeluiden  Nesten zoeken   Nestkasten Woudsend

 Nacht- en klimvliegen   Opvang    98 Soorten  Tellingen   Verstoring   Webcams    Weblinks   Werkgroepen    GBN  GBN op Facebook

 

Boomvalk en gierzwaluw. In een slechtvalkennestkast in Amsterdam-Westpoort werden in broedseizoen

2008 prooiresten van 17 ! gierzwaluwen gevonden, zie: waarneming.nl

NIEUWS: 2018   2017   2016   2015  2014   2013

 

Artikelen - brochures

 

 

Op trek met een geolocator

 

Met het ringen van gierzwaluwen (27.214 stuks in NL) is weinig tot niets bekend geworden over het winterverblijf van de gierzwaluw (zie Vogeltrekatlas  - gierzwaluw ). Maar sinds 2009 zijn in meer dan twaalf landen vele honderden gierzwaluwen voorzien van geo-locators (GLS = Geolocation Light Sensors). Het op de rug of stuit bevestigde mini-apparaatje van 0,7 - 1,0 gram registreert opkomst en ondergang van de zon en de datum. Als de vogel bij terugkomst uit het winterverblijf in Afrika op de broedplaats weer wordt gevangen wordt de chip uitgelezen en kan met de gegevens worden berekend waar ze (ongeveer) zijn geweest (nauwkeurigheid 100-150  kilometer). De nieuwste systemen kunnen ook luchtdruk, temperatuur, vochtigheid, 3d bewegingen en versnellingen registreren. De resultaten zijn spectaculair. Compleet nieuwe trekroutes, winterverblijven en foerageergebieden werden ontdekt.

 

 

Nederland

In 2010 en 2011 zijn elk jaar zes vogels in nestkasten van Henk Klaassen in Groesbeek  voorzien van geolocators. In 2011 werden ze alle zes teruggevangen en in 2012 kwamen er vier van de zes terug. 

De vogels blijken te overwinteren in de regio Congo, Mozambique, Zuid-Afrika. De trekroute lijkt veel op die van de Engelse vogels, zie hieronder.

Zie filmpje bij de VPRO, NL van boven: Gierzwaluwen met geo's in Groesbeek , klik op bonus).

 

Trekroute van NL-gierzwaluw A261. (Klik voor vergroting

Bron © Raymond Klaassen, Rijksuniversiteit Groningen.

 

 

 

Op de heenreis wordt er over de totale afstand gemiddeld 220 km per dag afgelegd, maar op echte "reisdagen", exclusief de dagen op stopover plaatsen is dat ruim 400 km per dag. Op de terugreis wordt er beduidend sneller gevlogen,  320 km gemiddeld en 780 km per dag op reisdagen.

 

- Startbericht geo-projecten 2010 op Vogeltrekstation.

- Artikel in themanummer Limosa dec. 2014,  p. 173-181.

- Veranderingen herfsttrek van 37 soorten, w.o. gierzwaluw

 

 

China

In mei 2014 zijn in Peking, bij een kolonie van ca. 100 paartjes gierzwaluw (Apus apus pekinensis, een ondersoort van onze gierzwaluw), 31 geolocators aangebracht. Ze broeden daar sinds 1417. Dit moest de vraag beantwoorden of het vermoeden juist is dat deze vogels (net als andere gierzwaluwen) in Afrika overwinteren en via welke route dan wel.

Op 24 mei 2015 werden 13 vogels met geo teruggevangen. Uit de analyses blijkt dat deze vogels jaarlijks 25.000 km vliegen om in zuidoost Afrika te overwinteren. Ze geraken daar via MongoliŽ, Iran en Saoedi-ArabiŽ. Zie achtergrond, verslagje en routekaartje bij Action for Swifts . En het bericht in The Guardian-environment 25 mei 2015 en bij Birding Beijing.

 

In mei 2015 werden 25 nieuwe geo's aangebracht. In mei 2016 werden 10 geo's teruggevangen, eentje met onbruikbare data, 6 van vogels uit 2015 en 3 van 2014. Dat brengt het totaal nu op 23 complete trekroutes (van de 56 geplaatste geo's). Er werden 46 nieuwe loggers geplaatst. Zie update 23 mei 2016.  d

In mei 2017 werden zes geoīs teruggevangen die ook versnellingen in de vlucht registreren. Daarmee kan aangetoond worden dat de vogels op hun negen maanden lange trektocht niet op de grond komen maar dag en nacht doorvliegen. Dat wordt althans verwacht, net zoals dat bij de Zweedse giertjes is aangetoond. Zie Beijing Swift 2017

 

 

  Kaart met trekroute Chinese en Engelse gierzwaluw

 

Met een nog kleinere datachip kan ook geregistreerd worden of de vogel in de vlucht daalt, stijgt of op gelijke hoogte vliegt (3-d bewegingsregistratie). Daarmee is voor het eerst met Zwitserse alpengierzwaluwen bewezen dat ze in het winterverblijf minimaal zeven maand, dag en nacht aan een stuk doorvliegen. Zie artikel bij Smithsonian.com . En in oktober 2016 is dit non-stop vliegen ook bij de gierzwaluw vastgelegd, zie: geen 10 maanden maar wel 2-4 jaar non-stop.

 

De  nieuwste GPS-technologie maakt het inmiddels mogelijk om met veel kleinere apparaatjes de locaties veel preciezer te registreren. In Noord-Ierland is bij een nestkastvogel een dergelijke locator in juni 2016 aangebracht om de vogels op hun dagelijkse foerageertochten te traceren.  Zie BBC-filmpje over het aanbrengen van de GPS-logger.

 

Geolocator bij gierzwaluw

 

Onderzoek aan 34 alpengierzwaluwen met geolocator, vooral m.b.t. de klimvluchten in de schemering. Paper: What makes Alpine swifts ascend at twilight ?

 

 

Zweden

Op 18 juli 2012 is een eerste wetenschappelijk artikel (Engels) over de resultaten van 6 van de 8 in 2009 in Zweden gemerkte en in 2010 terug gevangen vogels gepubliceerd: http://www.plosone.org . De zes vogels overwinterden zes maand in de regio Kameroen-Congo. Liberia was een belangrijke stop- en opvetlocatie op de terugweg. In 2012 werden 8 van de 9 vogels met geo's teruggevangen. De Zweedse vogels komen ongeveer twee weken later aan in het Congo-bekken dan de Nederlandse en vertrekken er twee weken later voor de terugreis.

In Current Biology werd een artikel gepubliceerd met de resultaten van geolocatoronderzoek dat speciaal was gericht op de vraag of de vogels aan de grond komen of dag en nacht doorvliegen. Dat laatste bleek het geval. Er was zelf s een vogel bij die 10 maanden doorvloog. Eerder was het doorvliegen al aangetoond bij Zwitserse alpengierzwaluwen.

 

UK

In 2012 werden 4 van de 10 locatorvogels teruggevangen. Een vogel kreeg voor het 3e achtereenvolgende jaar een nieuwe locator. Bij een andere kolonie in Norfolk werden er 4 van de 7 in 2012 en 6 van de 7 in 2011 teruggevangen. 

Dit fraaie resultaat staat in schril contrast met de resultaten van meer dan 100 jaar ringonderzoek in UK. Van de 185.000 geringde gierzwaluwen sinds 1909 werd slechts 1,7% teruggemeld (waarvan 96% uit Engeland) en er werden er maar 65 uit Afrika teruggemeld. Daarvan 27 uit Marokko en geen enkele tussen Marokko en Congo. En juist daar, blijkt nu uit het geo-onderzoek, verblijven de giertjes massaal voor tussentijds opvetten.  Je kunt uit dat ringen dus wel concluderen dat de Gierzwaluw in Afrika overwintert, maar waar, hoe lang en met welke route bleef tot voor kort volstrekt onduidelijk.

 

De prestaties van de gierzwaluw blijken imponerend. Zo vliegen ze waarschijnlijk 2.000 km over de Oceaan (Golf van Guinee) en doen ze over de 5.000 km van Liberia naar Engeland minder dan 7 dagen.

 

Artikel in BTO-News juni 2012 met o.a. een kaartje van de trekroute van nr. A 320: Geolocatoronderzoek UK.

BBC-video: Autumnwatch over vangen, deel 1: min. 9-13

BBC- Autumnwatch, deel 2, min. 0- 2.5

 

Filmpjes van o.a. een op het nest terugkomende gierzwaluw met geo-locator en andere info over resultaten van de geolocators in UK.: Action for Swifts-geolocators.

 

In Noord-Ierland worden giertjes tijdens het broedseizoen gevolgd. Ze blijken b.v. van Belfast heen en weer te vliegen naar een groot meer, Lough Neagh, om daar de muggenoogst te halen. Zie bericht en kaartje van de route bij Springwatch.

 

 

De tent uit gevochten

Een gierzwaluw met geolocator komt (vertraagd) terug op 22 mei 2016 en ziet dat zijn/haar echtgenoot een nieuwe partner heeft gevonden en al  twee eitjes heeft. Hij/zij verjaagd in een 3 uur durend gevecht de nieuwkomer, zie filmpje van binnenkomst vogel met geo-locator (de geo-locator op de rug is na 45 sec te zien). 20 minuten na einde gevecht worden de 2 eitjes gedumpt en wordt er opnieuw gebroed.

 

Ringvondsten:

Action for Swifts - analyse

BTO: terugmeldingen Gierzwaluw uit UK per land.

 

 

V.S.

In Amerika werd met deze methode voor het eerst het winterverblijf van de geheimzinnige Zwarte Gierzwaluw (Black Swift) ontdekt. Drie van de vier in 2009 gemarkeerde vogels kwamen in 2010 terug op de broedplaats achter watervallen in Colorado.  Ze bleken alle drie nagenoeg dezelfde trekroute gevolgd te hebben naar het westelijk Amazonegebied in BraziliŽ. Zie: Trekroutes Black Swift  en hier meer over deze soort.

 

BelgiŽ

In het Belgische Melsele werden 7 vogels voorzien van een geo-locator. In 2011 werden er 3 teruggevangen. Eentje daarvan werd opnieuw voorzien en in 2012 ook weer teruggevangen. De route blijkt erg vergelijkbaar te zijn met de die van de Nederlandse en Engelse vogels. Ze geraakten tot in Zuid-Afrika. Men berekende dat de totale route heen en terug (20.000 km) in 10-12 actieve vliegdagen werd afgelegd. Onderweg waren er diverse stopplaatsen met langer verblijf voor opvetten, met name in Liberia en Congo. Resultaten met een routekaart van vogel  nr. 255 werden gepubliceerd in het tijdschrift Mens en Vogel nr. 3-2012 van Vogelbescherming Vlaanderen.

Voor info over gierzwaluwen in Belgie, Brussel zie o.a. weblog van Martine Wauters

 

Kaartje met de route van man en vrouw in februari 2012 in zuidelijk Afrika, klik voor vergroting.

 

 

 

Zwitserland

Met een minuscule datachip op een Zwitserse alpengierzwaluw is in 2013 bewezen dat deze vogels minimaal 200 dagen non-stop dag en nacht doorvliegen tijdens het winterverblijf in Afrika. Deze chip registreert niet alleen dag en nacht maar ook de vliegrichting (omhoog, omlaag of horizontaal). Dit onderzoek was de eerste toepassing. Zie artikel bij Smithsonian.com en het hele onderzoeksverslag in Nature Communications.

Israel

Op 27 mei 2016 zijn in Israel, bij een kolonie van de Bar Ilan universiteit in de buitenwijken van Tel-Aviv, twaalf gierzwaluwen van geolocators en ringen voorzien.

 

Spanje

In Spanje zijn sinds 2012 maar liefst 139 geo-locators geplaatst, en maar 39 terug gevangen. Dit jaar is erover gepubliceerd: SEO-Birdlife . Het roept de vraag op of er niet wat zuiniger met geo's gewerkt moet worden. De techniek is erg klein  maar de vogels hebben er zeker ook hinder van.

Twee broedvogels uit Madrid bleken ongeveer dezelfde route te volgen als de vogels uit Nederland en Engeland.

 

 

Over de Sahara

Op basis van 72 trekroutes die met een geo-locator werden vastgelegd bleek bij de passage over de Sahara dat de gierzwaluwen vooral een westelijke route volgden. Zie onderzoeksverslag (korte Engelse samenvatting, 23 pond voor het hele verslag)

 

Duitsland: verschillende routes van individuen maar wel routetrouw.

Onderzoekers van de Universiteit in Siegen doen al sinds 2009 onderzoek aan een grote kolonie in een betonnen autoviaduct over de Biggesee bij Olpe (Noordrein-Westfalen). Elk jaar worden 10 vogels van een geolocator voorzien. Van drie vogels is nu de reisroute van twee achtereenvolgende jaren opgetekend. Daaruit blijkt dat de individuele vogels routetrouw zijn; ze volgen elk jaar nagenoeg dezelfde route. Maar verschillende individuen hebben een verschillende route. Ook man en vrouw nemen verschillende routes maar jaarlijks wel dezelfde.Van een paartje had de man vier verblijfplaatsen tot in Tanzania maar het vrouwtje had vijf, heel andere verblijfplaatsen en kwam tot in Zuid-Afrika.

Dit jaar zijn een aantal vogels voorzien van geolocators die ook luchtdruk en luchtvochtigheid meten. Als die volgend jaar terugkomen hoopt men ook een antwoord te krijgen op de veronderstelling dat de gierzwaluwen in Afrika het verloop van de regengebieden volgen. Want waar het regent groeit de natuur en zijn de insecten. Ook versnellingen in de vlucht worden gemeten. Daarmee moet iets duidelijk worden over de wijze van vliegen, glijdend op luchtstromen en/of actief vliegend.

 

Krantenartikel in Wir Siegen.de

Publicatie in Journal of Avian Biology (samenvatting, rest betaalmuur)

Onderzoek broedkolonie autoviaduct 2009

 

Madeira, Canarische eilanden

De Madeiragierzwaluw (Plain Swift, Apus unicolor) broedt uitsluitend op Madeira (Portugal) met ca. 1.500 broedparen en de Canarische eilanden (Spanje).

In 2014 werd ontdekt dat ze (deels) overwinteren in Liberia en omstreken. Met geo-locators werden twee broedvogels uit een kolonie in Tenerife (Ca. Eil.) gevolgd in het overwinteringsgebied van West-Afrika, vnl. Liberia.

Zie: overwinteringsroutes (samenvatting) en

Volledige paper  (dropbox)

 

 

Vogeltrekatlas on line

In december 2017 werd de vogeltrekatlas.nl on-line gezet. Van de gierzwaluw zijn nog niet zoveel gegevens beschikbaar. Wel van een flink aantal in Nederland geringde exemplaren maar nog slechts drie van in Afrika (2 * Malawi en 1 * Congo) terug gevonden ringen.

Zie: Vogeltrekatlas.nl - gierzwaluw .

 

 

Hinder door geo-locators en andere "tracking-tags"

 

De invloed van drie typen geo-locators op de vliegcapaciteit van gierzwaluwen is door Lund-Universitiet in Zweden onderzocht in een windtunnel met een  model gierzwaluw zonder vleugels. Er blijkt invloed te zijn op de vliegcapaciteit (ca. 10%). De invloed is het kleinst als de geo op de stuit (en niet op de rug) wordt bevestigd. Hoe platter de geo, hoe kleiner de invloed. De geolocator weegt ca. 0,7 gram, inclusief het tuigje van 0,1 gram, waarmee het aan het lichaam wordt gebonden. Het totaal is 1,5% van het lichaamsgewicht van 46 gram, dus vergelijkbaar met een kilo voor een mens van 75 kg.

 

Een tweede studie (2018) aan totaal 290 vogels met diverse typen geolocator bij gierzwaluw en vale gierzwaluw uit 14 verschillende kolonies vergeleek de kans op terugkeer (minder naar het nest terugkerende vogels wordt geÔnterpreteerd als lagere overlevingskans) met een controle-aantal van 316 ongezenderde vogels. Hieruit bleek dat de kans op terugkeer lager was bij de vogels met geo's maar dat dit niet werd veroorzaakt door het gewicht van de GLS (allen minder dan 3% van het lichaamsgewicht), maar door de verminderde aerodynamica, vooral bij GLS die voorzien zijn van een "light-stalk" (een steel om afdekking door veren te voorkomen). Hoe groot de effecten precies zijn wordt in statistische termen aangegeven en zijn voor mij onvoldoende te volgen.

Zie de paper: Overlevingskansen-GEO-2018.pdf

 

In 2016 werd in Noord-Ierland het nest door een gierzwaluw verlaten nadat een geplaatste GPS-tag voor uitlezing verwijderd was. Maar na 25 dagen keerde hij/zij terug: filmpje .

Filmpje (2015) van Ierse nestkast met geolocator op de rug van gierzwaluw.

 

Hinder bij boerenzwaluwen

Uit een grootscheeps statistisch onderzoek aan 640 boerenzwaluwen met geo-locators in 2010 en 2011 (twee types) blijkt dat de overlevingskans behoorlijk afneemt door het effect van de apparaatjes (0,9 gram in 2011).

De overlevingskans bij de controlegroep zonder locators (399 vogels) varieert van 19- 63 %. Die kans daalde bij de geo-vogels tot 8-40 %. Vrouwtjes hebben er meer last van dan mannetjes. Het broedbegin van het eerste legsel werd bij de geo's vertraagd met 12 dagen en het eerste legsel bevatte gemiddeld 30% minder eieren. Zie Onlinelibrary.wiley.com

 

In een studie uit 2016 aan levende boerenzwaluwen in windtunnels werd geconclueerd dat de GLS voor de korte termijn althans geen effect op het vliegvermogen hebben. Zie: Boerenzwaluw in windtunneltest

 

 

Hinder bij azuurzanger

In Amerika is bij een test met geolocators bij 49 azuurzangers (een kleine zangvogel) gebleken dat de kans op terugkeer uit het winterverblijf halveerde van 35 naar 16%. http://www.bioone.org/doi/abs/10.1650/CONDOR-16-180.1

 

Weblinks

Info van GLS-fabrikant

Waarnemingen in de 90-er jaren in Congo

Animatie  van de verschuiving van regen- en drukgebieden wereldwijd. (gierzwaluw trekt mee met deze regengebieden)

Aantallen 2018 op Nederlandse trektelposten

Lage uurgemiddelde 2018 op trektellen vergeleken met 2017 en 2018

Alpengierzwaluw vliegt 9 maand door: Smithsonian.com Hele onderzoeksverslag: Nature Communications.

Hints for Swift ringers 

H.N. Leys: Ringonderzoek '54-'69, het Vogeljaar '88

Ringonderzoek in Frysl‚n

 

---------------------

 

 

  Begin pagina

 

 

 

Leefwijze

 

De vissen van de lucht

 

Gierzwaluwen vliegen in het Afrikaanse winterverblijf tien maanden achter elkaar door, dag en nacht. Onlangs werd dit bewezen bij Zweedse gierzwaluwen, zie nieuwsbericht 18-10-2016. En hier een filmpje van De Volkskrant .Ze kunnen zo de regengebieden volgen waar de insecten zijn. Dat gebied verschuift in de loop van onze winter geleidelijk naar het noorden. Als begin april de Sahara wordt bereikt vliegen ze door naar het noorden om in Europa en tot in China te broeden.

 

Bekijk hier hoe die regengebieden  in de loop van het jaar, parallel aan de trekroute van de gierzwaluwen, verschuiven: wereldverschuiving drukgebieden en neerslag Kies precipitation en lagedrukgebieden (kies ITCZ en pressure)

 

Mannetje en vrouwtje vliegen in Afrika gescheiden maar komen na negen maand weer samen op hetzelfde nest als het jaar daarvoor. Dan blijven ze ' s nachts op het nest. De niet- broeders (daklozen en 1e/2e jaars vogels) zonder nest vliegen ook hier in de broedgebieden dag en nacht door, ' s nachts veelal in grote concentraties boven het IJsselmeer. Omdat ze pas in het 2e of 3e jaar tot broeden komen vliegen jonge vogels na het uitvliegen dus vaak 2-3 jaar onafgebroken, dag en nacht door.

Een gierzwaluw zit nooit op een tak in een boom of op het dak en krijgt alleen op het nest vaste grond onder de voeten.

 

Heel lang was het een raadsel waar ze ' s nachts waren. Pas in 1947 werd in Nederland aangetoond dat niet broedende Gierzwaluwen de nacht in de lucht doorbrengen.  Vroege Vogels, 29 juni 2009 maakte een rapportage over het gebruik van radar voor het onderzoek naar nachtvliegen (10 min.). We weten uit het laatste onderzoek inmiddels dat ze zowel 's avonds als 's morgens in de schemering opstijgen naar 1-3 km hoogte, mogelijk om de regio en/of het (toekomstige) weer te verkennen.  Zie bericht en link naar de publicatie bij Universiteit van Amsterdam. Maar misschien is het ook een vorm van sociaal gedrag, zie nieuwsbericht over onderzoek nachtvliegen van 34 alpengierzwaluwen.

 

Nachtelijk "klimvliegen" wordt ook in de Afrikaanse overwinteringsgebieden gedaan, zo bleek o.a. al uit Zweeds onderzoek in 2016.

 

  Zie voor het nachtelijke "klimvliegen" een apart artikel: geschiedenis van de ontdekking en verklaring .

 

Gemiddeld 200.000 km per jaar

Emil Weitnauer ringde bij zijn Zwitserse kolonie in 1939 een jonge gierzwaluw die daarop t/m 1960 terugkwam om steeds in dezelfde kast te broeden. Hij werd dus 21 jaar oud, waarschijnlijk de oudste ooit gedocumenteerd. Deze vogel vloog dus twintig keer op en neer naar Afrika, dat is alleen al 270.000 km. In Zwitserland vliegt hij per jaar 90 dagen van 600 km per dag en in Afrika 240 dagen van 600 kilometer. Het totaal voor 21 jaar komt dus op 4,2 miljoen kilometer. Dat is 105 keer rond de Aarde of vijf keer op en neer naar de Maan, zonder motorpech, APK in eigen beheer. De gemiddelde leeftijd van een Gierzwaluw is ca. 7 jaar. Zie Engels artikel: leeftijden van Gierzwaluwen .

 

De nestplek

Ze hebben het nest meestal achter een opening tussen de dakpannen op het dakbeschot en hoog op een bij voorkeur vrij steil dak op het noorden of noordoosten. De gemiddelde helling van de 64 nestadressen in Woudsend is 53 graden; bij slechts 3 daken is de helling kleiner dan 45 graden. Het dakvlak is bij 45% van de invliegopeningen op het noorden gericht, 23 % op het oosten en de overigen evenveel op zuid als west.

De nestingang zit bij de schoorsteen, de nok, langs de vorsten en kepers, onder de daklijst van een plat dak of tussen muur en dakgoot (met het nest op de spouwmuur).

In Schotland en Noorwegen wordt wel in boomholtes genesteld en in Spanje hier en daar in palmbomen, zie fimpje palmboomkolonie Spanje.

 

De hoogte en steilte is nodig voor het uitvliegen, in een boog naar beneden vallend en dan langzaam hoogte winnend. Vooral de ouders vliegen graag laag, op schouderhoogte weg en winnen daarna langzaam hoogte. De nestingang wordt van onderen af aangevlogen. Ze vliegen bijna evenwijdig aan de dakhelling, pal onder de opening op de dakpan of in de muurspleet en vangen de klap op met lichaam en staartveren, zoals een specht aan een boom.

 

 

Invliegende of aanklampende gierzwaluw bij neststeen, klik voor vergroting, foto van Henk Haans.

 

 

 

Het nest

Het nest is een rond gemetseld vrij glad kommetje van ca. 7 cm diameter, gemaakt van pluisjes, veertjes, strootjes die al vliegend uit de lucht worden opgevist. hetb wordt met speeksel aan elkaar gekit. Vroeger werd dit gedrag door Grieken o.a. gebruikt om de vogels te vangen met een veertje aan een hengel. In Nederlansche Vogelen van D. Nozemann (1770) staat dit beschreven:

"P. Belon heeft waergenomen, dat de jongens van ít Grieksche Eiland Zacinthus uit de Toren vensteren van het hoog op eene rots verheeven kasteel lange draaden met een vischhaekje aen ít einde voorzien laeten waeijen, waer aen zy tot aes een klein vedertje geslagen hebben, waer op de Gier-Zwaluwen greetig afkoomen en, in de vlugt het vedertje vattende, aen den haek, gelyk vischen uit het water, gevangen worden. Meermaelen, zegt hy, vangt zulk een vogelaer op eenen dag vyf of zes dozynen deezer Zwaluwen, die, vet en teder zynde, zeer goed zyn om gegeeten te worden."

 

Er wordt erg weinig materiaal gebruikt. Het nest is stevig vastgeplakt op het dakbeschot, vaak in de hoek van panlat en tengel. Soms wordt het nest op een mussen- of spreeuwennest gebouwd.

 

Het nest wordt ieder jaar opnieuw gebruikt door hetzelfde paartje en mag daarom ook buiten het broedseizoen niet verwijderd worden. In Noordwijk-Binnen is een nest bekend dat al minstens vanaf 1946 elk jaar wordt gebruikt. Voor verstorend werk moet ontheffing worden aangevraagd van de betreffende bepalingen in de Wet Natuurbescherming en er moet voor vervangende nestgelegenheid worden gezorgd. (meer daarover bij Wetgeving)

 

Het zijn echte koloniebroeders, die vroeger vooral in rotsspleten broedden en nu voornamelijk in gebouwen. In ScandinaviŽ, TsjechiŽ en het noorden van Schotland (Abernethy woud) zijn nog broedplaatsen in boomholtes bekend. In Noord-Ierland en Engeland zijn nog een paar kolonies in rotswanden.

Er zijn wereldwijd bijna 100 soorten gierzwaluw, zie gegevens alle soorten.  De grootst bekende kolonie telt 200.000 paartjes witstuitgierzwaluw in een grot in China.

 

De broed- en jongenperiode

Vereniging Gierzwaluwbescherming Nederland (GBN) is in 2003 gestart met een project camerabewaking in nestkasten. Elk jaar worden de gegevens van ca. 40 broedgevallen gerapporteerd. Daardoor is al veel bekend geworden over het verloop van de broedcyclus. Hieronder de gemiddelde data (mediaan) op basis van 376 legsels in de periode 2003-2012 (maar de spreiding is behoorlijk groot).

 

Aankomst 1e ouder: 3 mei

1e ei: 19 mei

Gemiddeld aantal eieren per legsel: 2,5

1e jong uit ei: 10 juni

Gemiddeld aantal jongen per legsel: 2,0

1e jong uitgevlogen: 21 juli

Gemiddeld aantal uitgevlogen per legsel: 1,8

Laatste jong uitgevlogen: 22 juli

Vertrek laatste ouder: 28 juli

 

De jongen komen dus na 21 dagen uit het ei en de jongen zitten gemiddeld 42 dagen op het nest.

Van de legsels is 80% succesvol (1 of meer uitgevlogen) en zelfs 90% van de nesten is (door vervolglegsels) succesvol.

 

Uit Zwitsers ringonderzoek (Genton) blijkt dat er 30% kans is dat uitgevlogen jongen terugkeren naar de kolonie van geboorte om daar een  nestplek te zoeken.

 

Meer data broedbiologie in artikel over 10 jaar cameraonderzoek, in: Gierzwaluwbulletin, 2013 nr. 1. p. 4-6

- Verloop datum eerste eileg

- Groeistadia - foto's van jongen

- Kenmerken-verenkleed, Adult-Juveniel (Engels)

- Komt de Gierzwaluw steeds eerder in het land ?

- Gedetailleerde gierzwaluwkalender.pdf

 

Voedsel

Gierzwaluwen zijn de vissen van de lucht en leven van "luchtplankton": vliegen, spinnen, kevertjes, muggen en vlindertjes. Per dag consumeert een gezin met drie al wat grotere jongen 20.000 insecten. Ze vliegen soms uren om een keelzak vol bij elkaar te "harken". Bij erg slecht weer (aanhoudende regen, veel wind) zitten beide ouders op het nest. Ze komen elke avond rond 22.30 u. terug voor de nacht. De niet-broeders en nest-zoekers lijken bij slecht weer ver weg te trekken en de depressies te vermijden, maar waar ze precies zijn is niet bekend. Ze zijn ook snel weer terug als het beter weer wordt. Ze blijven in dezelfde kolonie / plaats naar een nestplek zoeken, omdat daar veel tijd in gaat zitten. Ze onthouden de bezette en potentiŽle nestplekken van de kolonie en controleren die het hele seizoen. Luid schreeuwend "gieren" ze vlak langs de nestingangen, landen er onder of op en vliegen weer verder.

 

Anatomie

 

Bekijk hier in 3 D het skelet van een gierzwaluw (Common swift, Apus apus)

Verspreiding

 

Rood = Broedgebied Gierzwaluw,  Apus Apus

In China gaat het om de ondersoort Apus apus pekinensis

Blauw = overwinteringsgebied  (Bron: Wikipedia)

Gedetailleerder kaart op: IUCN.org

 

Het aantal gierzwaluwen (alleen Apus apus) wordt geschat op 7 tot 17 miljoen in Europa en 40 tot 200 miljoen in de hele wereld, dus inclusief AziŽ. Kolonieonderzoeker Erich Kaiser stelt dat het enorme leefgebied mogelijk is door het grote voedselvoordeel dat de vogels 's winters in Afrika hebben ten opzichte van andere gierzwaluwsoorten, zoals de Vale Gierzwaluw, die wel vaste slaapplaatsen aan de grond heeft.

 

Erich Kaiser: Gedanken zur LuftŁbernachtung des Mauerseglers" in Ornithologische Jahresberichten 2001 nr. 19.pdf

 

Geluiden van Gierzwaluw op: Xeno-Canto.org

 

Veel meer kenmerken bij GBN

(kies ook items bovenaan in het menu bij "De Gierzwaluw").

 

   Tweet of the Day, de Gierzwaluw

    door David Attenborough