Gierzwaluwnieuws 2019

Nieuws andere jaren

2020    2018     2017    2016    2015    2014    2013    

 

 

Overige gierzwaluwpagina's en Contact

 

 

 

Foto uit: Brehm Tierleben, 1882.

Gierzwaluw (voor) en alpengierzwaluw

 

 

Europese gierzwaluwtrend nu in de min

 

9 december 2019, update 21-12.

Ook op Europees niveau wordt de ontwikkeling van vogelpopulaties bijgehouden. Onlangs kwamen de nieuwe cijfers van PECBMS beschikbaar voor 168 soorten over 1980 t/m 2017, zie PECBMS, 168 Europese soortentrends. (vink soortnaam aan in lijst en klik op "show" voor grafiekjes). Vooral met boerenlandvogels gaat het onverminderd slecht, ook in Nederland, zie daarvoor boerenlandvogels 1960-2017. De trend voor alle vogels en voor bosvogels is stabiel tot iets dalend. Jammer dat niet de groep insecteneters geselecteerd kan worden.

 

 

De gierzwaluwtrend over 1980-2016 wordt nog steeds als "stabiel" (+4%) aangeduid (minder dan 5% wijziging).

 

Maar over de laatste 10 jaar van 2007-2016 wordt een toch wel opmerkelijke achteruitgang van 21% genoteerd. Die loopt aardig gelijk met boeren- en huiszwaluw.

 

 

 

 

 

De stand in Nederland volgens het telprogramma MUS van Sovon laat al sinds 2012 een opmerkelijke toename zien. Maar in 2019 (voorlopige stand, zie  MUS-nieuwsbrief, okt. 2019 ) gaat het opeens met 29% achteruit.

 

 

 

Over het broedbestand gierzwaluw in met name Nederland zie broedbestand.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Award "Natuurinclusief bouwen en ontwerpen" voor Triodosbank

 

20 december 2019

Vogelbescherming Nederland (VBN) en de Zoogdiervereniging hebben vandaag voor het eerst deze prijs uitgereikt aan de Triodosbank  voor de nieuwbouw van het hoofdkantoor in Zeist. Zij was de winnaar uit zestien inzendingen en vijf genomineerden. Zie het bericht bij VBN .

Het project Genderdal in Eindhoven won in de categorie herinrichting. Hier werden o.a. 168 nestkasten aan gevels gehangen, zie Genderdal, Eindhoven.

 

Zie ook flink artikel over deze materie in Reformatorisch Dagblad 19-12-2019.

 

Toolbox voor natuurinclusief bouwen

Eerder werd op 20november op het het Congres natuurinclusief bouwen in Olst door Vogelbescherming Nederland en de Zoogdiervereniging een toolbox voor natuurinclusief bouwen gelanceerd. Het is een online platform met praktische handvatten voor een betere leefbaarheid en meer biodiversiteit in de stad. Tips, inspiratie en informatie op maat voor architecten, gemeente, projectontwikkelaars en woningcorporaties om vogels en vleermuizen te behouden bij ver- en nieuwbouw in de stad. Er is aandacht voor voedsel, veiligheid en voortplanting. Nieuwe kennis wordt er snel in verwerkt.

De gemeente Nijmegen heeft als eerste gemeente (naar eigen zeggen) het gebruik van de toolbox verplicht gesteld in het bouwproject De Waalsprong in Nijmegen-Noord. De verplichting met voorwaarden worden opgelegd in het kader van de gronuitgifte, zie gemeentebericht 4-2-2020 .

 

Een belangrijke aanpassing is binnenkort te verwachten naar aanleiding van een meetonderzoek van bureau Waardenburg naar temperaturen in kunstnesten en verblijfplaatsen. Dat verschijnt binnenkort (in tijdschrift Ibis) en zet volgens  Jip Louwe Kooijmans van VBN "heel veel vooroordelen (over te hete kasten in de zon) op de helling".

 

Aan de slag op Bouw Natuurinclusief.nl

Zie ook de Checklist Groen Bouwen van VBN

 

 

Gierzwaluwtillen geen succes

 

16 december 2019

Al in 2007 werd in Duitsland de eerste gierzwaluwtil met 40 nestkasten  gerealiseerd. In 2019 broedden daar ca. vijf paartjes. Sinds 2012 zijn in  Nederland zestien tillen / faunatorens gebouwd met totaal 521 nestkasten of neststenen. Ook hier zijn de resultaten niet geweldig: ze zijn met gemiddeld 230 Euro per nestkast erg duur en de bezetting is laag.

 

 

 

De gierzwaluwtil in de dorpskern van Neede had in 2018 en ook in 2019 een enkel  broedgeval. Klik voor vergroting.

 

 

 

 

 

 

 

 

In 2019 werden in zes tillen met 400 kasten totaal dertien broedgevallen gemeld (waarvan twee mislukt), waaronder vijf in Den Helder.  Alle details op de pagina over gierzwaluwtillen. We schreven in het gierzwaluwenbulletin van GBN, nr. 2019-2 een artikel over het onderzoek naar bouw en bezetting van de tillen, zie pdf : Gierzwaluwtillen 2012-2019.

 

Vogels kleiner door klimaatcrisis

 

5 december 2019

In Noord-Amerika zijn 70.716 trekvogels opgemeten die sinds 1978 onder hoge gebouwen als slachtoffer van botsingen werden gevonden. Het bleek dat het lichaamsgewicht is afgenomen (het onderste pootbeen werd 2,4% korter) en de vleugellengte nam met 1,3% toe. Verondersteld wordt dat de langere vleugel dient ter compensatie van het lagere gewicht; om de trek toch te kunnen volbrengen. Een lager lichaamsgewicht is ook bij andere diersoorten als reactie op opwarming waargenomen.

 

- bericht bij BBC en link naar paper

 

 

Gierzwaluwforums verhuisd

 

24 november 2019

Yahoo faciliteert binnenkort de forums niet meer en bijlagen kunnen al niet meer verzonden worden. De beheerders van het Engelse gierzwaluwforum hebben de leden (450) overgezet naar de nieuwe locatie op GoogleGroups, zie https://groups.google.com/forum/#!forum/swallows-martins-swifts-worldwide.

Ook het Nederlandse forum "hou ze in de gaten" is van Yahoo naar Google verhuisd. Hiervoor moet je je wel opnieuw aanmelden. Er zijn inmiddels 27 van de 164 leden overgestapt, dus er worden er nog meer verwacht.

Heb je vragen of iets te melden, wordt lid op de website, zie  https://groups.google.com/forum/#!forum/gierzwaluwen . Je kunt communiceren via de website maar uiteraard ook via je eigen mailbox.

 

 

Corporatie stopt met NOM in Groningen

 

22 november 2019, update 6-12.

De Groninger Woningbouwcorporatie Wold en Waard is na vier proefprojecten gestopt met NOM renovaties (Nul Op de Meter). Al tijdens de bouw van de vier projecten in Grootegast, Leek, Marum en Grijpskerk, met totaal 48 woningen, werd duidelijk dat de kosten te hoog werden.  Volgens Wold en Waard zal met minder ingrijpende en meer stapsgewijze renovatie het doel van CO2-neutraal in 2050 voor al haar woningen ook gehaald kunnen worden.

Naast de hoge verbouwkosten krijgt NOM ook te maken met het afbouwen (vanaf 2023) van de zogenaamde (voor de staatskas peperdure) "salderingsregeling" voor zonnestroom. Branchevereniging Brede Stroomversnelling  voert op haar kennisplatform Energielinq campagne om het salderen voor NOM te behouden, zie "salderen niet afschaffen maar aanpassen".

 

Gierzwaluwvoorzieningen in NOM-keur

 Bij een uitvoering volgens NOM met keurmerk moet de  "gedragscode natuurinclusief renoveren" worden toegepast. Per woning moeten o.a. drie kunstnesten voor gierzwaluwen worden aangebracht. Op de projectfoto's van de vier Groninger projecten zijn bij diverse woningen gierzwaluwnestkasten te zien (1-3 per woning).

De gedragscode voorziet ook in monitoring van de kunstnesten op grond van een steekproef, met nulmeting in het jaar voor de renovatie en controle in 1e, 3e en 5e jaar na het renovatiejaar.

 

- Eerste evaluatie gedragscode natuurinclusief renoveren, bericht 12-1-2020

- Projectinfo over de vier Groninger locaties

- Bericht RTL-nieuws over NOM-stop, v.a. min. 5.30

- Gedragscode-NOM-keur-natuurinclusief-renoveren-V8.pdf

 

 

10 jaar ontheffing Wnb voor stad Groningen

 

16 oktober 2019

De Wet natuurbescherming (Wnb) verbiedt jaarrond het verwijderen of verstoren van gierzwaluwnesten en de functionele omgeving daarvan. Bij de ophanden zijnde opschaling van het renovatietempo naar 200.000 woningen per jaar en 10.000 te slopen woningen per jaar (van het gas af, klimaatneutraal) betekent dit een gigantische klus voor het inventariseren van aanwezige broedplaatsen en de zorg voor vervanging. Ook huismussen en vleermuizen moeten "bediend" worden. Men hoopt de bouwstroom te stroomlijnen door generieke procedures voor een langere duur en voor een groter gebied vast te leggen, zodat niet voor elk pand of woonblok een ontheffing van de verbodsbepalingen hoeft te worden geregeld. De basis voor een dergelijke generieke ontheffing wordt gevormd door een soortenmanagementplan (SMP). Daarin worden de procedures en voorwaarden voor de ontheffing vastgelegd, o.a. in een "maatregelencatalogus" en "ecologisch werkprotocollen".

 

Een generieke ontheffing is in juli dit jaar verleend voor Groningen stad en Hoogkerk en is geldig tot 31 mei 2029. Ze geldt voor alle bouwwerkzaamheden zoals sloop, renovatie, schilderwerk etc. van vijf woningbouwco÷peraties en van de gemeente (de ontheffinghouders). Het is een "dynamisch document"; op grond van ervaringen en monitoring zijn wijzigingen mogelijk.

 

Voor het onderzoek en andere aspecten van het SMP / de ontheffingen m.b.t. gebouwbewonende vogels is samengewerkt met Avifauna Groningen (diverse jaren van broedplaatsinventarisaties) en Vogelbescherming Nederland. Bureau Altenburg en Wybenga deed / organiseerde de inventarisatie in 2018. De populatie wordt in het SMP-gebied geschat op 795 - 1.058 broedparen. Dat werd berekend op basis van het gemiddeld aantal laag vliegende vogels over drie avondtellingen (1.587). (Hoge verzamelvluchten werden niet in aanmerking genomen). Het aantal broedparen werd gesteld op aantal gedeeld door 2 (795) tot aantal gedeeld door 1,5 (1.058).

 

Voor de gierzwaluw gelden o.a. de volgende voorschriften:

 

- Nestvoorzieningen dienen tenminste ÚÚn broedseizoen voorafgaand aan de werkzaamheden te zijn gerealiseerd. (weinig zinvol, zolang er niet verbouwd is en de oude nesten beschikbaar zijn zullen ze niet naar kunstnesten verhuizen, maar het kan geen kwaad, JL)

- In het monitoringsplan (op te stellen voor 1-3-2020, steekproefsgewijs, in jaar 1, 3 en 5) moet zowel voorzien worden in onderzoek naar de ontwikkeling van de populatie als naar het functioneren van de getroffen voorzieningen (nestkasten, neststenen)

-Bij afwijken van de verwachte monitoringsresultaten dienen aanvullende maatregelen getroffen te worden die ter goedkeuring voorgelegd moeten worden aan het bevoegd gezag (de provincie).

- Voor werkzaamheden in categorie 3 locaties (gebouwen met veel nesten) moet een apart werkplan op maat worden ingediend en goedgekeurd.

- Voor de gierzwaluw wordt voornamelijk ingezet op behouden van wat er is. (bestaande kolonies behouden en versterken, nieuwe broedgebieden op termijn bevolken)

 

Uit het SMP: "Op de lange termijn komen meer nestplaatsen ter beschikking, zowel op bestaande locaties (behouden Ún uitbreiden wat je hebt) als op nieuwe locaties die in de loop van jaren pas ontdekt worden. Een negatief effect op de staat van instandhouding van gierzwaluw is hiermee uit te sluiten. Een positief effect wordt op de langere termijn verwacht door een toename van nestplaatsen in combinatie met behoud van bestaande locaties.".

 

Hardnekkige dakpanhuifjes en nestbakjes

In de "maatregelencatalogus" met gedetailleerde beschrijvingen / vereisten voor kunstnesten (SMP-bijlage 5 p. 8-12) worden (helaas) ook dakpanhuifjes ("gierzwaluwdakpannen") als optie genoemd. Weliswaar op voorwaarde dat "het dakvlak niet volledig met isolatie is gevuld", maar dat is een wel erg onduidelijke formulering met risico's op foute toepassingen en kans op oververhitting.

 

Illustratie uit het SMP met dakpanhuifjes en "nestbakjes". Een gierzwaluw zit nooit op een huifje zoals op de animatie linksboven. Hij/zij vliegt direct en razendsnel naar binnen. Het huifje links onder zit veel te hoog op de pan; de vogel kan er wel in maar er niet meer uit.

 

Ernstiger is dat ook zogenaamde "nestbakjes" onder het dakpanhuifje worden aanbevolen voor daken met "gladde folie". Deze  voorkomen ventilatie zodat er dan ook op onge´soleerde daken veel kans op oververhitting is. Zie  problemen met dakpanhuifjesbakjes van Monier en Nedsale.

 

- Dagblad van het Noorden, 15 oktober 2019

- Ontheffing Wnb 9-7-'19 Stichting Nijestee in SMP-Groningen-Hoogkerk

  (inclusief SMP en bijlagen)

- Ecologisch werkprotocol gierzwaluw-SMP-Groningen-Hoogkerk.pdf

 

- Duurzaam bedrijfsleven: SMP vervangt ontheffingen per pand/project

In september 2018 werd voor 10 jaar een generieke ontheffing verleend voor de versterkingsoperatie in het Groninger aardbevingsgebied.

- Nieuwsbericht 9 april 2019 over ontheffing Groninger aardbevingsgebied

 

 

Doorstart van GBN

 

14 september 2019

Op de reguliere Algemene ledenvergadering van Gierzwaluwbescherming Nederland van 15 juni jongsleden ontstond een flinke bestuurscrises door het onverwacht aftreden van voorzitter Hans Willemsen. Ook moesten de penningmeester en secretaris opnieuw bemensd worden maar daar  meldden zich geen kandidaten voor. Er werd een tijdelijk bestuur gevormd onder leiding van waarnemend voorzitter Astrid van den Broek. Dat kreeg de opdracht om een extra ALV te beleggen voor de vorming van een nieuw bestuur en te beraadslagen over de structuur en doelen van de vereniging. Men vond dat een (tot nu toe) vooral uitvoerend bestuur en een achterban die met name lokaal actief is, onvoldoende mens- en bestuurskracht genereert voor een landelijke vereniging die met succes voor de bescherming van de soort kan opkomen. Maar we weten ook dat de gierzwaluw vele duizenden liefhebbers heeft die elk jaar eind april weer uitkijken naar de terugkomst. En we weten ook dat de vogel bedreigd wordt door ingrijpende transformatie van de gebouwde omgeving vanwege het gas in Groningen  en de klimaatcrisis.

 

Vandaag kwam een 'harde kern' van de vereniging bijeen op een extra ALV die niet werkeloos wil toezien. Algemeen werd de behoefte gevoeld om de potentiŰle kracht van de achterban te mobiliseren in werkgroepen en commissies onder leiding van een vooral faciliterend en co÷rdinerend bestuur.

 

Het werd nog even kritiek om de minimaal vereiste drie bestuursleden in functie ter plekke te vinden want er waren nog steeds geen kandidaten. Maar het bleek een vindingrijke groep. Onder de uitstekende leiding van Astrid van den Broek en na een inspirerende discussie over het potentieel van een werkgroepenstructuur werd uiteindelijk een flink bestuur van zeven leden met  voorzitter Rick Wortelboer geformeerd. Zie ook de website van Gierzwaluwbescherming Nederland.

 

 

Al 30 jaar aan het werk voor de gierzwaluw

 

"Er vallen gaten in het netwerk aarde"

- BN De Stem had een gesprek met Marjos Mourmans

 

 

Veel fout bij groot nestkastproject Utrecht

 

14 augustus 2019

In het pand van voormalig V&D op Hoog Catharijne in Utrecht naast de 'theepotgarage' zijn 303 nestkasten voor gierzwaluwen ingebouwd omdat er nesten bij de renovatie van het gebouw verloren gingen. Ze zijn na twee seizoenen nog niet benut. De vraag is of en wanneer dat nog gaat gebeuren maar de kans lijkt klein.

 

- Artikel DUIC, 13-8-2019

- EditieNL van RTL maakte er ook een item over, 14-8-2019

- Artikel AD-Utrechts Nieuwsblad 15-8-2019

 

Alle projectinfo: 303 gierzwaluwnestkasten bij Hudson's Bay / Primark

- Nestkastbezetting 25 projecten / 660 kasten gemeente Utrecht

 

 

Kolonieherstel in Oxford

 

9 augustus 2019, update 7 september

De gierzwaluwkolonie in de toren van het natuurhistorisch museum van Oxford wordt al sinds 1947 gemonitord. David Lack koekeloerde daar jarenlang achter glaasjes naar de nestelende vogels in de meer dan honderd nestkasten en schreef er zijn klassieke monografie over: Swifts in a Tower. Na zijn overlijden werd het werk voortgezet, maar volgens sommigen niet op de juiste manier. Er werden jongen geringd, sinds 2005 ook oudervogels en er werd ander verstorend onderzoek gedaan. De onderzoekers berichten hier niet over maar suggereren meestal slecht weer of een sperwer als oorzaak van minder jongen.

Het grafiekje met het aantal uitgevlogen jongen per jaar laat iets anders zien. Het zou wel erg raar zijn als alleen in een aaneengesloten periode het broedresultaat (ook minder uitgevlogen jongen per actief nest) geleidelijk zou afnemen. Op het dieptepunt in 2013 waren er nog maar 20 van de 147 beschikbare kasten bezet. En dat het nu een aantal jaren achtereen opeens geleidelijk beter gaat kan ook niet met het weer verklaard worden. We weten van vele met camera bewaakte nestkastkolonies dat de bezetting bijna altijd geleidelijk toeneemt. Afname (zeker niet in deze extreme omvang) komt zelden voor en kan meestal verklaard worden door verstoring door onderzoek en andere bijzonder oorzaken. Waarschijnlijk wordt er inmiddels zorgvuldiger omgegaan met de broedsels en bij het ringen. Of het onderzoek is deels gestaakt. Wel worden nog steeds alle jongen en ook een aantal broedvogels (20 in 2018 en 2019) geringd. Dat ringen leverde op dat slechts 1,3 % van de jongen (4.064 geringd!) ooit werd teruggevonden in de kolonie en dat 43% van de 674 geringde ouders werd teruggevonden in de Towerkolonie. Beide percentages zijn in vergelijking met veel ander onderzoek erg laag. (update door zoon Andrew Lack in heruitgave 'Swifts in a tower',  2018).

Bij een nest is een webcam geplaatst waar tot eind augustus twee jongen te zien waren: webcam Oxford.

 

In de jaren '60-'75 werden gemiddeld 40 jongen geringd (variŰrend van 20-60), daarna oplopend naar rond de 100 in 1985, en dan vrij constant en een maximum van 160 in 2006. Daarna afnemend tot het minimum van 13 in 2012 en sindsdien weer toenemend naar 82 in 2019.

In 1966 nam het aantal beschikbare kasten in het kader van (dak)verbouwingen toe van 40 naar 147.

Bron van de grafiek: statistieken van het museum.

 

 

In Jeruzalem zijn ze de hele nacht actief

 

31 juli 2019

Broedende gierzwaluwen komen in de schemering naar het nest om de nacht door te brengen. Maar als het lichter is door kunstlicht blijven ze langer actief.  In IsraŰl is onderzoek gedaan naar gedragsverschillen bij vier kolonies met meer of minder kunstlicht. Bij de fel verlichte kolonie in de Klaagmuur in Jeruzalem blijkt dat de gierzwaluwen daar de hele nacht actief blijven met sociaal gedrag en voedselvangst. Zie paper in Nature van 30 juli 2019.

 

Broedseizoen 2019 sneller voltooid ?

 

2 augustus 2019, update 9 september

Dit jaar zijn vrij veel paartjes nogal laat aangekomen uit het winterverblijf in zuidelijk Afrika. Dat kan zeer waarschijnlijk opgemaakt worden uit het aantal waarnemingen op waarnemingen.nl , zie: gierzwaluwfenologie 2019. Het fenomeen werd ook door velen op sociale media gemeld, diversen hadden het over 2-3 weken te laat. Erg koud weer in Spanje-Frankrijk in mei kan een oorzaak zijn geweest. Ook de zoekvogels en pubers die een maand later komen dan de broedvogels, waren later dan normaal. En eind juli werd door velen ook een opvallend plotseling en vroeg vertrek gemeld. Beide verschijnselen, late aankomst, vroeg vertrek, werden ook vorig jaar gemeld.

 

In Mijdrecht kwamen zestien oudervogels in een nestkastenkolonie gemiddeld een week later aan dan normaal (10 mei t.o. normaal 3 mei) en in Beek-Ubbergen waren dertien vogels gemiddeld vier dagen later. Het vertrek is nogal vroeg en vrij snel gegaan.

We hebben het aantal waarnemingen op waarneming.nl maar weer eens geturfd, ditmaal het aantal 5-km-hokken waar waarnemingen zijn gedaan (dat gaat makkelijker dan het aantal waarnemingen). Het lijkt erop dat deze het 'gevoel' van vroeg vertrek bevestigen. Net als in 2018 zien we in 2019 een snelle afname vanaf ca. 24 juli en ook daarna een gestage afname met weinig  'opleving' daarna, zoals in de jaren '14-'17. Zie als voorbeeld het aantal  hokken met waarnemingen op 15 augustus 2019. Opmerkelijk is dat de lijntjes van '18 en '19 vrijwel gelijk op en neer gaan.

 

Bron: "Waarneming.nl, Stichting Observation International en lokale partners"

 

Is het broedseizoen veel sneller dan normaal verlopen en kan dat wel ?

Sovon belde wat rond naar GBN-ers met nestkastkolonies en kwam tot dezelfde conclusie over de late aankomst. Maar waarschijnlijk wel relatief erg veel sterfte van jongen onder hete dakpannen (zie ook bericht hieronder), maar ook bijvoorbeeld in de nestkasten van de kerk in Oisterwijk (13 dode jongen rond 25 juni tijdens de eerste hete periode).

 

Het lijkt gemiddeld voor gierzwaluwen misschien een gunstig seizoen geweest te zijn met de warmste juni en juli ooit. Maar of die hitte (en droogte) ook goed is voor de insecten die gierzwaluwen eten is niet bekend. Het is wel bekend dat het volgroeien van de jongen bij te weinig voedsel (slecht weer, koud, regen) vertraagd wordt en het lijkt aannemelijk dat het bij veel voedselaanbod wat sneller kan gaan dan de normale / gemiddelde 64 dagen (22 dagen broeden, 42 dagen voeren).

 

Ad van Uchelen in Mijdrecht noteerde bij zijn met camera's bewaakte nesten dat er "ingehaald" kan worden: na de vertraagde aankomst van ca. een week was de datum van de eerste eileg nog maar vier dagen later dan gemiddeld (in Beek-Ubbergen nog maar twee) en de gemiddelde uitvliegdatum van zeventien vogels (19 juli t.o. normaal 22 juli) lag in Mijdrecht 59 dagen na de gemiddelde datum van eileg, dus vijf dagen sneller. (Beek-Ubbergen uitvliegen nog niet bekend).

Het broedseizoen (van aankomst oudervogels tot uitvliegen jongen) was dus in Mijdrecht tien dagen sneller voltooid dan normaal/gemiddeld.

 

Oudervogels vertrekken nooit onder achterlating van jongen. Jongen worden altijd gevoerd totdat ze zijn uitgevlogen, zo blijkt uit cameraonderzoek. Ook late legsels, tot wel in september toe, maar de kans op sterfte van jongen wordt natuurlijk wel steeds groter wegens afnemend insectenaanbod en toenemende kans op slecht weer perioden. Gevonden jonge vogels zijn meestal slachtoffers van hitte (het nest ontvluchten) maar ook door katten, verbouwing of sloop e.d.

Een meer betrouwbaar, algemener beeld zou misschien kunnen blijken uit het nestkaartenproject van Sovon, waarbij allerlei data van het broedseizoen (70-80 nesten per jaar sinds 2000) worden geregistreerd. Maar daar wordt helaas niet over gerapporteerd.

 

- Sovon Nieuws okt. 2019 p.10 "Minder gierzwaluwen in 2019?"

- Ontwikkeling datum eerste eileg volgens Sovon en GBN

- Cijfers broedseizoen Mijdrecht

- Dagboeken Beek-Ubbergen

- Bericht in Nature Today door Sovon 2 aug. 2019

- De overdenkingen van Koos Dijksterhuis in Trouw, 6-8-2019

- Broedbiologie cameraproject GBN in Gierzwaluwenbull. 2013 nr. 1. p. 4-6

 

 

 

Enorme drukte in de opvang

 

Update 6 september 2019

Tijdens de hittegolf eind juli met in Nederland nooit eerder vertoonde temperaturen van boven de 40 graden, zijn er weer erg veel gierzwaluwen met onder dakpannen opgelopen hittestress bij de diverse opvangcentra en dierenambulances terecht gekomen. Bij de vogelopvang in Soest was het aantal op 30 juli opgelopen tot maar liefst 74 stuks. De dierenambulance van Midden Limburg kreeg er een stuk of vijftien. Een op straat gevonden bijna volgroeid jong blijkt een pittig exemplaar dat het wel gaat redden. Zie bericht en filmpje op Limburg.nl .

 

Een deel van de jongen bij Elles op foto van 9 juli. Ze zijn bijna allemaal 2-3 weken oud.

 

Tijdens de tropische dagen rond 24-25 juni kwamen er ook al veel meer dan normaal binnen als gevolg van hitte onder de pannen en in fout (in de zon) opgehangen nestkasten. In een nestkastenkolonie van de kerk in Oisterwijk werden 16 dode jongen (van de 53) in zestien met camera bewaakte nestkasten ontdekt, allemaal op 24 juni. Met name kale jongen zonder een begin van veren lieten het leven.

 

Elles kreeg er in de regio Soest van 25 juni (6) tot 12 juli (1) totaal 39 binnen. Vooral in het begin waren het erg kleine vogels zonder veren en nog gesloten ogen. Acht van de negenendertig waren te zwak en stierven binnen 1-2 dagen.

 

Tientallen mensen zijn 's zomers dagelijks bezig om uit het nest geraakte of door de hitte gevluchte jonge gierzwaluwen groot te brengen. Elles doet het al 13 jaar. In 2019 kwam eind augustus de laatste binnen die het jaartotaal op 102 bracht! In 2020 kwamen er 80 binnen, waarvan er veel groot gebracht konden worden en op 19 augustus had ze er nog acht in huis waaronder een heel kleintje. Per jaar brengt ze er normaal een stuk of 60 groot.

 

 

Jong met de bek wijd open in kast op gunstige noordoostgevel Maar de zon schijnt tot ca. 11.30 nog wel op het dak. Dr. Arienslaan 48 te Maarssen, 24-7-2019, 11 u. 15. Meer over dit project op Maarssen-Schilderskwartier.

 

 

 

 

Veel van de uit het nest geraakte vogels (ook door ongelukjes, bijvoorbeeld bij het over de rand naar buiten poepen) zullen de opvang overigens nooit bereiken omdat ze worden opgepikt door kauwen, gaaien, eksters, ratten, marters, stadsvossen, meeuwen, katten (die ermee willen spelen) en mensen (die ze in de gft-bak doen). Anderen verschuilen zich in een donker hoekje en worden nooit gevonden. Ook in de opvang overleeft naar schatting maar nauwelijks meer dan de helft omdat ze te verzwakt of gewond zijn maar ook omdat het grootbrengen niet makkelijk is. "Het is erg tijdrovend, want ze doen hun snavel niet open", zegt een medewerkster van de opvang in Someren. Ze worden elke 2-3 uur gevoerd, vaak wekenlang want een gierzwaluw moet 40 dagen groeien om uit te kunnen vliegen.

 

Marjos Mourmans van Zwaluwen Adviesbureau in Roosendaal vangt al 30 jaar gierzwaluwen op en schreef o.a. een verhelderend artikeltje over haar ervaringen met hitteslachtoffers en ontdekte wanneer we iets van de slachtoffers merken (meestal niet) en hoe dat komt. Zie: Nesthitte.pdf .

 

Tijdens een hittegolf in juli 2015 werden bij zeven opvangcentra in een paar dagen ruim 300 hitteslachtoffers bezorgd. Voor heel Nederland ging het misschien wel om meer dan duizend. Er komen meer, hetere en vaker hittegolven en er zal dus nog meer aandacht moeten komen voor de kwaliteit van gierzwaluwbroedplaatsen.

 

Ook in Spanje wordt het heter en nemen de zorgen over hitteslachtoffers toe. De Spaanse vogelbescherming, SEO-Birdlife, heeft een speciale instructiepagina / folder gemaakt voor de opvang van hitte-slachtoffers, zie bericht in Spanje-nieuws  en  Info en tips SEO-birdlife-Spanje (met google-vertaal kom je een heel eind).

 

- Opvangtips voor gevonden (jonge) gierzwaluwen 

- Hitteslachtoffers huiszwaluw 2019, Nature Today 26-7-2019

- Hitte en kou 2013 in Zwitserland veroorzaakt "rampjaar".

 

Jongen nestkasten Maarssen uitgevlogen

 

25 juli 2019

In het Schilderskwartier in Maarssen zijn dit voorjaar 60 nestkasten voor gierzwaluwen en mussen (zelfde type) opgehangen ter compensatie van minimaal veertien weggesaneerde gierzwaluwnesten door dakrenovatie. De mussen hebben de strijd verloren bij de concurrentie tussen spreeuwen en gierzwaluwen. Uiteindelijk raakten 11 kasten bezet door een spreeuw (sommigen brachten twee broedsels groot) en in 6 kasten werd succesvol door de gierzwaluw gebroed. In zes kasten werd het bewijs daarvan gezien: er koekeloerden jongen uit de nestkastopening en eentje zagen we uitvliegen. Meer over dit nestkastenproject op de Maarssen-pagina.

 

 

Eerste gierzwaluwen uitgevlogen

 

19 juli 2019

Ad van Ugchelen in Mijdrecht laat met 21 jonge gierzwaluwen in 8 nestkasten mooi zien hoe het uitvliegen dit jaar verloopt, nl nagenoeg gelijk aan het landelijk gemiddelde patroon over 10 jaar. Op 15 juli vertrok de eerste en op 18 juli waren er 6 uitgevlogen. Nog 15 te gaan.  Zie zijn logboek Mijdrecht.

 

De gemiddelde aankomstdatum van de 16 vogels in Mijdrecht (10 mei) was bijna een week later dan volgens het 10-jarig cameraonderzoek aan bijna 400 legsels van GBN (3 mei). De gemiddelde uitvliegdatum (mediaan) volgens dat onderzoek is 22 juli, zie onderzoeksverslag in Gierzwaluwbulletin, 2013 nr. 1. p. 4-6.

 

Omroep Gelderland sprak met Jochem KŘhnen over de gierzwaluw en zijn 33 nestkasten (7 bezet) met camerabewaking in Beek-Ubbergen. Beelden van de vliegoefeningen. Omroep Gelderland 14-7-2019. Gierzwaluwdagboek op de website van Jochem.

 

Op de webcam van een van de kasten in Oisterwijk is mooi te zien hoe de drie jongen in de kastopening naar buiten zitten te gluren, zie webcam Oisterwijk .

 

Gemeentebreed SMP in Etten-leur

 

29 juni 2016

Ten behoeve van renovatieprojecten van woningcorporatie Alwel wordt er voor de gehele gemeente een Soortenmanagementplan gemaakt. Het doel is volgens Alwel "dat we in Etten-Leur sneller en beter onze woningen kunnen verduurzamen Ún de populatie van deze dieren in stand houden of zelfs vergroten." Bureau Ecodat voert de inventarisaties van gierzwaluwen, vleermuizen en huismussen uit en ecoloog Regelink maakt het SMP.

Bericht bij Omroep Brabant (met interview gierzwaluwnestenzoeker)

Eerste resultaten bij Ecoloog Regelink

 

 

Jaarlijkse kijkavond in Bennekom

 

18 juni 2019

Het is mijn geboortedorp dus alleen al daarom even aandacht voor deze 'excursie' die om 21.00 u. begint met een verhaal van IVN-er Hans Westendorp en vervolgt met het bekijken van de vliegkunsten van bangers, broedvogels en ander gespuis langs de nestkasten in de Dorpsstraat. Zie de uitgebreide aankondiging in het Bennekoms Nieuwsblad. Het kan echt spectaculair worden want er lijken erg veel bangers te zijn aangekomen, tenminste hier in Maarssen. Ze stuiteren overal op nestkasten, dakpannen en raken tijdens doldrieste capriolen zelfs binnenshuis door openstaande ramen, zo werd in Leuven gisteren gezien.

 

 

Zeer fraaie foto van een jonge vogel die binnenshuis raakte. Foto Louis-Philippe Arnhem, Leuven. Klik voor vergroting en daarna nog een keer op + !

 

 

 

 

Het jaarlijks inspecteren van de inhoud van de kasten(en bijbehorende verstoring) in Bennekom lijkt niet meer te gebeuren. Meer over deze nestkastkolonie met ca. 6 van de 25 bezette kasten op Nestkastkolonie Bennekom-Dorpsstraat.

 

 

Gierzwaluwbulletin 2019-1 van GBN is uit

 

17 juni 2019

Hij staat nu al on-line, bulletin 2019-1 van Gierzwaluwbescherming Nederland. Ziet er weer prachtig uit. Vooral een artikel over een nieuw type telling in Kollum vind ik van niet gering belang. Voor zover ik weet is voor het eerst (in NL) een relatie vastgesteld tussen het aantal rondvliegende vogels boven een buurt / wijk en het aantal nestplaatsen. Dat is van belang omdat we nog steeds in het duister tasten over de ontwikkeling van de broedvogelstand. Zie o.a. goed artikel in De Feanster van 24 juni j.l.

Volgens de landelijke tellingen van vliegende vogels (MUS, zie : gierzwaluw- ontwikkeling broedbestand ) gaat het sinds 2013 crescendo met de aantallen (van 80% in 2013 naar 110 % in 2018 t.ov. 2007) maar gesaneerde kolonies door renovaties, slechte bezetting van veel nestkastprojecten en waarnemingen van liefhebbers doen anders vermoeden.

Lees hier Gierzwaluwenbulletin 2019-1 .

 

 

6e zoekseizoen Utrechtse gierzwaluwen

 

19 september 2019

Dit jaar gingen weer tientallen vrijwilligers voor de zesde keer de Utrechtse wijken in om nesten van gierzwaluwen te zoeken. Sinds 2014 zijn er t/m 2019 bijna 900 gevonden (inclusief hervondsten). Bij een aantal situaties is (verbouw)assistentie verleend en nestverlies voorkomen. Bewoners en omwonenden van nestpanden worden met een flyer ge´nformeerd en in de eerste jaren zijn enige tientallen nestkasten opgehangen.

Hier het relaas over de vondst van waarschijnlijk het eerste broedgeval in Leidsche Rijn in 2017.

 

Bezetting van kunstnestprojecten gemeente Utrecht

In 2019 werden door een andere groep vrijwiligers 26 kunstnestprojecten gemonitord. Van 660 beschikbare nestkasten werden er 39 als "bezet" (invliegers gezien) gevonden. In 2018 eentje minder.

Op een aparte gierzwaluwpagina over Utrecht-stad  de volledige tabel met bezetting van 660 kunstnesten. Weet u meer over kunstnestprojecten in Utrecht? Graag info naar jaaplangenbach@ziggo.nl

 

 

'Droevig gesteld met gierzwaluw in Amsterdam'

 

1 juni 2019

Karel Knip noteert al sinds 1973 de dag dat hij de eerste gierzwaluw ziet maar het gaat nu zo slecht dat volgens hem de kans op een vroege waarneming steeds kleiner wordt. Dit jaar pas op 5 mei. Zie zijn AW-wetenschap in NRC van 31 mei.

Het verloop van zijn 1e waarnemingen staat opgenomen op onze pagina fenologie ('komt de gierzwaluw steeds eerder in het land?').

Onderzoek laat zien dat de stand in Amsterdam ongeveer gehalveerd is sinds de jaren 1970, zie Gierzwaluw Amsterdam 2013- 2017.

 

 

Toch weer meer waarnemingen dan in 2018

 

16 juni 2019

Op het waarnemingsplatform waarneming.nl ligt het totaal aantal gierzwaluwwaarnemingen, na langdurig achterblijven, met ruim 12.200 tot en met 31 mei ruim 4% boven dat van vorig jaar (11.700).

Begin mei kwam de intocht  even wat op gang maar rond 5 mei, met koude dagen en noordenwind, stagneerde het weer. Het behoorlijk slechte weer in Spanje en Frankrijk was eind april waarschijnlijk (een deel van) de verklaring voor de vertraging die tot 8/9 mei aanhield.

Op 8 mei werden er opeens 29.000 langs trektelpost Breskens geteld, zie dagtelling Breskens. Tijdens een paar koude dagen van 12 t/m 15 mei waren er duidelijk minder vogels aanwezig. Zondag 19 mei was er veel regen en zelfs onweer in het zuiden en oosten en dat is aan het aantal waarnemingen goed te zien. Inmiddels heeft bijna iedereen nu zijn/haar eerste gierzwaluw wel gemeld en dan dalen de aantallen meestal.

 

Aan de lijntjes per jaar is te zien dat er periodes van een dag of 3-5 zijn waarin er plotseling erg veel aankomen (dat wil zeggen, dat er veel gezien en gemeld worden), zoals vorig jaar rond Koningsdag, in 2017 rond 5 mei en in 2015 rond 3 mei.

Op Koningsdag (oranje punt) was het in 2019 slecht gierzwaluwweer, koud en met nogal wat regen in grote delen van het land.

 

 

 

In de 2e helft van mei komen de 1e/2e jaars vogels aan en dan neemt het aantal weer wat toe, maar ook dat lijkt dit jaar later te gebeuren.

 

 

Vergelijking van het aantal waarnemingen per dag in 2019 met het gemiddelde over 2015-2018 laat de vertraagde aankomst goed zien, evenals de 'opleving' rond 8/9 mei. 

 

 

 

 

 

 

Dit is de laatste update van het aankomstverloop (we hebben de data per dag van eerdere jaren niet, en dat is erg bewerkelijk om op te halen). Hierna moet u het doen met de trend volgens de "live-atlas" van Sovon, zie:  https://www.liveatlas.nl/ en toelichting hieronder.

 

In het overwinteringsgebied (Congo, Mozambique) en op de trekroute van 10.000 km kan veel gebeuren, maar we weten nog erg weinig van de factoren die een rol spelen bij de (toch vrij kleine) variaties in het aankomstpatroon. Meewind lijkt in ieder geval wel belangrijk te zijn.

Half mei werd uit Rome omvangrijke sterfte en verzwakking van gierzwaluwen door erg slecht weer gemeld, zie krantenbericht 15-5-2019.

 

In Mijdrecht werd (voor het eerst in 10 jaar !) een dode, enigszins vermagerde broedvogel van 39 gram in de met camera bewaakte nestkast gevonden. Misschien aan het eind van zijn leven en was slecht weer op de tocht uit Afrika net teveel ? Het paartje zat al vier dagen bibberend op elkaar. Maar mooi om te horen dat de partner binnen twee dagen een nieuwe echtgenoot had en alweer op het nest zat te knuffelen. Dat is ook hoopgevend voor de kans dat nieuwe koppels, die wegens renovatie moeten verkassen naar nestkasten, snel weer 'aan de slag' kunnen.

 

K-dagen

Het aantal waarnemingen op Koningsdag was dit jaar met 217 ook lager dan normaal, maar daar zal het slechte weer vast een rol bij gespeeld hebben. De zondag erna was al beter met 242 stuks. Bedenk dat het aantal meldende waarnemers sinds 2011 nog flink is toegenomen, van 11.000 naar ruim 18.000.

 

 

- Alle gierzwaluwwaarnemingen 2019

- Kaartje met aantallen per trektelstation t/m 31 mei

- Komt de gierzwaluw steeds eerder in het land ?

 

Trekroute van NL-gierzwaluw A261. (Klik voor vergroting)

Bron ę Raymond Klaassen, Rijksuniversiteit Groningen.

 

Meer over trekroutes

 

 

 

 

Sovon "live-atlas"

Sovon publiceert op basis van tellingen in het project "life-atlas" een mate van aanwezigheid in de vorm van een "trefkans". Deze lag tot ca. 10 mei flink achter op het gemiddelde over 2014-2018 maar is nu, 31 mei, daaraan gelijk en sluit dus redelijk aan bij 'ons' lijntje volgens waarneming.nl (die ook in de trefkans is verwerkt). Maar ik weet nog niet goed welke betekenis we aan de trefkans van Sovon kunnen geven. Zie: https://www.liveatlas.nl/

 

'Live' trek op europees portaal

Het intrekpatroon is sinds 9 april ook 'live' (globaal, teltotalen per week) te volgen op een nieuw Europees platform. Daaruit blijkt ook een versterkte aankomst in de eerste week van mei (linker scherm). De boerenzwaluw op het rechterscherm was er eind maart al vrij massaal. Zie Eurobirdportal.org - gierzwaluw en boerenzwaluw.  Als je op timeline klikt ze je onderaan mooi hoe de gierzwaluw bijna twee maand eerder vertrekt dan de boerenzwaluw. Kies links in het menu twee andere soorten (of eentje voor volledig scherm). Zie ook Nature Today - over Eurobird.org

 

 

NOM-project Maarssen weggestemd

 

30 mei 2019

Er WAS een plan om de 48 woningen van de Dichtersbuurt te renoveren naar NOM (Nul op de Meter) met o.a. een nieuw dak vol zonnepanelen en het plaatsen van een "schil" voor de buitenmuur, warmtepompen en alles onder NOM-keur. De helft van de wijk was in het voorjaar al dichtgepurd om broeden van gierzwaluwen (minimaal 11 broedplaatsen va gierzwaluw bekend) en huismussen te voorkomen. Op 29 mei maakte woningbouwcorporatie Portaal echter bekend dat slechts 47% van de bewoners voor het plan hebben gestemd, terwijl 70% vereist is. Er is geen alternatief plan voor renovatie. Dit betekent "dat er voorlopig geen andere renovatiewerkzaamheden worden uitgevoerd", aldus woningcorporatie Portaal.

Na een week of drie gaven de gierzwaluwen het op om hun nesten te bereiken

en zoeken nu naar nieuwe broedplaatsen in de andere, nog niet dichtgepurde helft van de buurt (start van de verbouw was hier voor oktober gepland) maar waarschijnlijk ook in de nieuwe nestkasten in de nabijgelegen Schilderswijk.

 

Tuinbord van een ja-stemmer in de Dichtersbuurt

 

 

En een nee-stemmer vreest het geluid van de warmtepomp.

 

 

 

Wat er met de dichtgepurde daken van de 24 woningen gebeurt is nog onduidelijk.

 

 

 

 

 

 

Voor de bescherming van huismussen, gierzwaluwen en vleermuizen is voor dit type renovatie (NOM-keur) een speciale gedragscode "natuurinclusief renoveren" van toepassing, zie Stroomversnelling: Gedragscode-NOM-keur-natuurinclusief-renoveren-V8.pdf  De code is een alternatief voor het doorlopen van een ontheffingsprocedure in de Wet Natuurbescherming, is minder gedetailleerd en houdt meer rekening met vereisten voor de planning van de bouw. Maar die is hier dus goed mislukt. Er zijn 22 gierzwaluwnesten bekend in de buurt maar er zijn er zeker flink meer; zie lijst nestadressen Maarssen.

Details over dit project bij NOM-project Dichtersbuurt-Maarssen.

 

 

Paulien Cornelisse vindt gierzwaluw geweldig

 

28 mei 2019

Zie notitie nr. 150 in de De Volkskrant van 27 mei.

 

 

Wereld Gierzwaluwendag op 7 juni

 

24 mei 2019

 

Bijna honderd soorten gierzwaluw bevolken de hele aarde. Van de endemische Atui gierzwaluw op een enkel Cook eiland tot de ondersoort pekinensis van 'onze' gierzwaluw die in China broedt en overwintert in zuidelijk Afrika, Ook onze gierzwaluw gebruikt de halve aarde van SiberiŰ tot in zuidelijk Afrika. Hoog tijd om de bescherming ook wereldwijd ter hand te nemen. Er is daarom een wereld gierzwaluwendag in het leven geroepen. Op 7 juni wordt de eerste op een groot aantal plaatsen met ruim 130 evenementen gevierd. Zie de activiteitenkaart op World Swift Day - Events . In 2020 is WSD ook weer op 7 juni.

 

10e jaarverslag NESTKAST van Sovon

 

24-5-2019

Sovon publiceerde alweer het 10e jaarverslag met 48 pagina's over de monitoring van nestkastbroeders. Het is een indrukwekkende reeks met al 24.000 onderzochte legsels en 890.000 getelde eitjes van 24 soorten. Naast bespreking van het weer en klimaatinvloeden worden er tien soorten uitgebreid behandeld. Helaas geen resultaten voor de gierzwaluw. Sovon kreeg in 2018 van 72 nesten het broedresultaat binnen. Het is niet bekend welk deel bestond uit met camera bewaakte nesten, die laten waarschijnlijk een ander beeld zien dan visueel gecontroleerde kasten, zie: Sovon nestkaart-gierzwaluw. (visuele controle is sterk af te raden wegens te grote kans op verstoring, zie gierzwaluw - verstoring).

 

Bespreking van Nestkast 2018 bij Nature Today 23-5-2019

Aankondiging en rapport bij Sovon

 

Gebieds-SMP vervangt ontheffingen per pand

 

23 mei 2019

In verband met klimaatneutraal en "van gas los" gaat de komende 30 jaar de hele bebouwde omgeving op de schop. Huismussen, gierzwaluwen en vleermuizen zullen hun broed- en verblijfplaatsen verliezen. De Wet natuurbescherming schrijft compensatie voor en vooral woningbouwverenigingen worstelen met tijdrovende ontheffingsprocedures. Een Soorten Management Plan (SMP) moet die vervangen voor een groter gebied. Een keer goed onderzoek doen en dan voortvarend aan de slag met alle panden. Er zijn al diverse SMP's. Arcadis maakt ze o.a. en Alliantie past ze al toe (Zwolle, Amersfoort etc.). Er zijn er nog veel meer in de maak, ook een voor woningbouwkoepel Aedes.

Bij de gierzwaluw doen zich bij de toepassing van het kennisdocument in ontheffingen en SMP's nog veel problemen voor. Voorlopig kunnen we alleen maar hopen dat het met SMP's beter gaat, want aantonen dat het allemaal helpt is erg moeilijk. Van groot belang is b.v. of er voldoende tijd en geld is ingebouwd om nesten te zoeken en garanties dat dat ook goed gebeurt. Onbekend maakt onbeschermd. Van monitoringsresultaten van gerealiseerde projecten is nog steeds niets bekend !

 

De provinciale koepel BIJ12 werkt momenteel aan herziening van het kennisdocument huismus; herziening van gierzwaluw is nog niet gepland maar suggesties kunnen altijd worden ingebracht op info@bij12.nl .

 

- Zie artikel Duurzaam Bedrijfsleven: Energietransitie en biodiversiteit

- Kennisdocument Gierzwaluw (voorheen "Soortenstandaard")

- GBN verbeterpunten voor Kennisdocument Gierzwaluw

- Overzicht gedragscodes Wnb

 

Nestkasten voor gemeentekantoor Zwolle

 

15 mei 2019

Een gevel van het nieuwe stadskantoor van de gemeente Zwolle  is uitgerust met 74 nestkasten voor de gierzwaluw. Ze vormen samen het patroon van een gierzwaluwsilhouet. Het project is een idee van Jan van Dijk, de vorig jaar overleden voorzitter van Stichting Avifauna Zwolle. Veel kasten hangen dicht opeengepakt. Dat maakt herkenning voor de vogels moeilijk (burenruzies). Vaak worden dan alleen de buitenste kasten bezet.

Weblogzwolle 14-5-2019 en bericht met foto bij RTV Oost.

 

Avifauna Zwolle doet veel aan gierzwaluwonderzoek en -bescherming. Sinds 2014 worden er broedplaatsen gezocht, vorig jaar met 40 deelnemers, Jochem KŘhnen van GBN hield op 12 mei een lezing en de stichting was betrokken bij diverse nestkastprojecten: neststenen in de parkeergarage aan het Katwolderplein, 10 kasten aan de moskee in de Coetstraat, 15 kasten aan een flat op Veemarkt 21 en een aantal ingebouwde neststenen bij theater De Spiegel en aan de Noordzeelaan. Corporatie Nijesteeg plaatste in 2013 al 134 neststenen in appartementencomplex De Groenling aan het Wielewaalplein. De Noordzeelaan wordt nu gemonitord. In de wijk Assendorp zijn vele jaren aantallen vliegende vogels geteld en broedplaatsen gezocht (92 -130 in 2014-2016 en mogelijk al 30 jaar stabiel !), zie verslag: Zwolle-Assendorp.pdf . Deze week zijn er diverse stadsexcursies.

 

 

Renovatie kerk St. Maartensbrug vertraagd

 

14 mei 2019

Een gebouweigenaar die alvorens te gaan renoveren 'vergeet' ecologisch onderzoek te (laten) doen kan goed in de problemen komen en het gebeurt nog steeds. In Sint Maartensbrug broeden gierzwaluwen in het kerkje. De steigers waren al opgebouwd maar moeten weer afgebroken. De gierzwaluwen mogen uiteraard niet verstoord worden en de nesten zijn jaarrond beschermd. Die mogen alleen verwijderd worden als er een goedgekeurd compensatieplan is. In september kan het werk worden hervat. Zie: Noord Holland Nieuws 13-5-2019 .

 

 

Dramatische afname in UK

 

8 mei 2019

Volgens de Britse BBS-telling (Breeding Bird Survey) is het aantal waargenomen gierzwaluwen in 10 jaar (2007 t/m 2017) met 42% afgenomen. De afname van 2017 op 2018 was nog eens 20%. De telling vindt twee maal per jaar plaats (periodes 1 april-15 mei en 15 mei-30 juni) gedurende 90 minuten langs 2 trajecten van 1 kilometer in ruim 4.000 willekeurig geselecteerde kilometerhokken (dus stad en platteland).

 

 

Het is een telling van rondvliegende vogels en er wordt aangenomen dat dit ook een maat is voor de ontwikkeling van de broedvogelstand. Als oorzaak worden vooral gebrek aan nestelmogelijkheden genoemd, maar ook afname van insecten en problemen in de overwinteringsgebieden. De gierzwaluw staat in UK al een paar jaar op de oranje (amber) lijst van bedreigde soorten.

 

Jaarverslag BBS 2018

Beschrijving telmethode in de BBS

Meer over diverse broedvogelbestanden

 

 

Sloop en nieuwbouw in De Kwakel

 

18 april 2019

In de M. Noordmanlaan in De Kwakel bij Uithoorn worden deze zomer 26 sociale huurwoningen gesloopt en vervangen door 40 nieuwbouwwoningen. In het voorjaar zijn nest- en verblijfplaatsen van gierzwaluwen, huismussen en vleermuizen ontoegankelijk gemaakt. Bij woningen in de buurt zijn tijdelijke nestkasten opgehangen en in de nieuwbouw komen definitieve broed- en verblijfplaatsen. Een mooi project voor plaatselijke gierzwaluwbeschermers om in de gaten te houden. Worden de tijdelijke voorzieningen gebruikt en wanneer broeden er voor het eerst gierzwaluwen in de definitieve nestkasten ?

Zie bericht in Witte weekblad Uithoorn 14-4-2019

 

Roofvogelvlieger gevaar voor gierzwaluw?

 

14 april 2019

In Amstelveen worden vliegers in de vorm van roofvogels op een flat geplaatst om broedende kleine mantelmeeuwen dwars te zitten. De vliegers hangen aan een lange paal met draad.

 

Roofvogelvlieger in Amsterdam

 

Bewoners zijn bang dat de gierzwaluwen van een nabije grote kolonie (ca. 48 paartjes, broedend in ingemetselde neststenen) er ook last van zullen hebben. De lange paal met draad waar de vlieger aan hangt zou over het hoofd kunnen worden gezien.

 

 

Zouden de gierzwaluwen last hebben gehad van dit antennewoud met tuidraden?

 

 

 

Broedende vogels storen is strafbaar gesteld in de Wet natuurbescherming maar broeden voorkomen (tenzij de nesten jaarrond beschermd zijn) mag wel. Bewoners in de buurt vragen om een ecologische toets. De vliegers zijn voorlopig binnengehaald maar de handhavingsafdeling van de RUD stelde desgevraagd door de plaatselijke gierzwaluwwerkgroep dat het verhinderen van broeden niet strafbaar is. Roofvogelvliegers worden steeds vaker toegepast, ook in het buitengebied. Amstelveens Nieuwsblad 13-4-2019 .

 

Driehonderd nestkasten voor Hoog Catharijne

 

8 april 2019, update 19 juli

Het is misschien wel het grootste nestkastenproject aan een enkel gebouw van Nederland. Bij de verbouwing van het voormalige V&D naast de parkeergarage met de theepot aan de Rijnkade in Utrecht-Hoog Catharijne is een grote kolonie verloren gegaan. Dat is gepoogd te compenseren met 303 nestkasten langs drie gevels van de bovenbouw. Ze zijn na twee seizoenen nog niet benut. De vraag is of en wanneer dat nog gaat gebeuren maar de kans lijkt klein.

 

29 van de 90 kasten met luifel op de zuidoostgevel

 

Boven de kasten aan de zuidwest- en zuidoostgevel is najaar 2018, na kritiek van de plaatselijke gierzwaluwwerkgroep, een luifel geplaatst om oververhitting van eieren en jongen door zonbestraling te voorkomen. Aan de noordoostgevel leek dat niet nodig.

 

Samenvatting van de monitoring 2017-2019

Uit de waarnemingen kan opgemaakt worden dat de vogels niet weten van het bestaan van de definitieve nestkasten; ze worden niet ge´nspecteerd, laat staan bezet.  Er zijn nu bijna of helemaal geen ex-broeders meer in de buurt en ook geen begeleidende niet-broeders of daklozen die zoeken naar de verdwenen nesten of naar de verdwenen tijdelijke kasten. Voorzover er gierzwaluwen in de buurt zijn (erg weinig, niet vaak en niet dichtbij het gebouw), is tijdens de waarnemingstijden niet gezien dat ze reageren op lokgeluiden. Bij de controle op invliegen in de schemering tot bijna donker op 11 juni zijn geen invliegers waargenomen. Het is uitgesloten dat er een kast bezet is en het is onwaarschijnlijk dat de kasten nog gevonden worden als het lokgeluid niet luider wordt gezet.

 

Laatste ontwikkelingen van dit project op de pagina gierzwaluwen Utrecht - stad

 

 

Gierzwaluwen verkassen in versterkt Groningen

 

7 april 2019

Drie ecologen gaan elk jaar van april t/m juli en in augustus langs te versterken/slopen woningen en gebouwen in het Groninger aardbevingsgebied om broed- en verblijfplaatsen van gierzwaluwen, huismussen en vleermuizen te lokaliseren. In 2020 is b.v. de gemeente Oldambt aan de beurt. De gebouwen worden in winter of vroege voorjaar dichtgepurd of met netten ontoegankelijk gemaakt voor vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen zodat de werkzaamheden niet worden gehinderd. In de versterkte panden en in de nieuwbouw na sloop worden vervangende broed- en verblijfplaatsen aangelegd: 3 per woning, 1 per flatwoning.  Mocht blijken dat de getroffen voorzieningen niet of onvoldoende benut worden dan worden aanvullende maatregelen getroffen. De locaties worden tien jaar gemonitord. Zie verder de 25 voorschriften in de provinciale ontheffing Wnb welke geldig is t/m 21 december 2027 voor 23.000 woningen en gebouwen.

 

De ontheffing werd georganiseerd door het Centrum Veilig Wonen (de uitvoerder van de versterkingsoperatie). Voor elk individueel gebouw een ontheffing regelen zou ondoenlijk zijn, daarom is er een generieke ontheffing ontworpen volgens het model van het soortmanagementplan (SMP) in de WnB. Voor "gebouwen met belangrijke kolonies gierzwaluw" moet afzonderlijk en aanvullend goedkeuring worden verkregen. Er is een uitgebreide catalogus gemaakt (Arcadis) voor de uitvoering van de maatregelen voor de diverse soorten.

 

Er is helaas ook sprake van het plaatsen van gierzwaluwdakpannen. Hopelijk weet men inmiddels dat dat een slechte voorziening is, zie: dakpanhuifjes.

 

- Bericht bij Nat. Co÷rdinator Groningen 9-4-2019

- Dagblad van het Noorden, 9-4-2019

- Ontheffing met voorwaarden Prov. Groningen-26-9-2017

- Vastgestelde wijzigingen op de ontheffing, 4 juli 2019

- Soortenmanagementplan Bouwkundig Versterken (Arcadis, 19-9-2017)

- Mitigatiecatalogus gebouwbewonende soorten, Arcadis febr. 2019, 211 p.

- Nestkasten en een faunatoren voor Overschild

 

Cursus gierzwaluw en huismus

 

4 april 2019

Sovon Vogelonderzoek organiseerde op 4 april in Nijmegen weer een dagcursus. Op 20 juni wordt de dagcursus  van Sovon over de ecologische en juridische aspecten van de omgang met huismus en gierzwaluw in de bebouwde omgeving nog voor de tweede keer gehouden. Een cursus voor ecoloog, woningbouwco÷peratie, gemeente, bouwer, renoveerder en andere professionals. Meer info en opgave voor de cursus: Sovon-cursus-huismus-en-gierzwaluw-en-ruimtelijke-ontwikkeling . Kosten Ç 429,- ex btw. 

 

Trends van vijf stadsvogels volgens  MUS

(rondvliegende vogels)

 

 

Volgens de stadsvogeltelling MUS van Sovon gaat het met 40 soorten achteruit en met 25 soorten vooruit (19 stabiel). Er is dus veel werk aan de winkel. Zie: 12 jaar MUS: veel soorten in de min.

 

Hier veel meer over de ontwikkeling van het broedbestand gierzwaluw.

 

1e gierzwaluw 2019 in Wageningen

 

31 maart 2019

Op de laatste dag van maart is de eerste gierzwaluw van het jaar boven Wageningen overvliegend gezien. Dat is behoorlijk vroeg; het was de achtste keer sinds 1973 dat de eerste in maart werd gemeld.

Het grafiekje met de eerste waarneming suggereert dat de eerste steeds eerder aankomt maar dat is bedrog. Er zijn steeds meer waarnemers en hoe meer je kijkt hoe eerder je de eerste ziet. Op de fenologiepagina wordt aangegeven dat de eerste aankomst niet of nauwelijks vervroegt: komt de gierzwaluw steeds vroeger aan ?

Op trektellen vindt je de aantallen doortrekkers, zie kaartje met aantallen gierzwaluw per trektelstation t/m 30 april 2019.

- Filmpje 8 mei 2019 met doortrek langs Breskens (totaal 28.000 hele dag).

 

 

Gierzwaluw vertraagt sloop in Gorinchem

 

18 maart 2019

Woningcorporatie Poort6 in Gorinchem ondervindt flinke vertraging bij de sloop en nieuwbouw van 89 woningen aan de van Zomerenlaan en D.F. Pauwstraat. Bij de quickscan najaar 2017 bleek de aanwezigheid van mussen, gierzwaluwen en vleermuizen en in 2018 werd nader onderzoek gedaan. Er zijn toen negen gierzwaluwnesten gevonden, twee huismusnesten en een aantal verblijfplaatsen van vleermuizen. In januari dit jaar zijn er tijdelijke voorzieningen getroffen in de vorm van vier huismuskasten, 45 gierzwaluwkasten en 28 vleermuiskasten. Deze aantallen worden ook in de nieuwbouw gerealiseerd. Sinds december 2017 staan de woningen leeg, zie bericht bij Poort6.nl.

 

Het wachten is nu op de provinciale beschikking op de ontheffingsaanvraag. De sloop en nieuwbouw kan op z'n vroegst voojaar 2020 van start. Zie bericht AD 16-2-'19  en De stad Gorinchem.nl - 11-1-2020

 

 

Drie van de tijdelijke nestkasten voor de gierzwaluw (type Zeist). Klik voor vergroting.

 

 

 

 

 

Voor de gierzwaluw betekent het allemaal veel stress en het is waarschijnlijk dat diverse paartjes een paar seizoenen, of zelfs wel helemaal niet meer tot broeden zullen kunnen komen. Het kost veel tijd om twee keer een nieuwe broedplaats van onbekend type op een heel andere plaats te vinden en weer met succes te broeden.

 

Huifjesellende

In 2014 zijn twee gierzwaluwdakpannen geplaatst op twee nieuwbouwwoningen in de Keizerstraat in Gorinchem, zie wethouder plaatst huifjespannen. Toen was daar kennelijk nog niet bekend dat dit geen goede voorziening is voor gierzwaluwen. Het betreft ongetwijfeld een goed ge´soleerd dak en dan wordt de broedruimte veel te heet. Gezien de schaduwen op de foto's zijn ze ook nog op een te zonnige kant van het dak geplaatst ! Alleen op een steil onge´soleerd dak op het noorden is er soms geen gevaar voor oververhitting, zie dakpanhuifjes deugen niet.

 

Wat is de zin van tillen ?

 

8 maart 2019

In Nederland waren eind 2018 ca. 204 "flatwoningen", "tillen" voor huiszwaluwen beschikbaar. De bezetting is zeer geleidelijk toegenomen tot 36 stuks in 2018 (17,4%, het aantal / percentage bezette nesten is niet bekend). Dat is natuurlijk verwaarloosbaar op een geschat broedbestand van 85.000 in Nederland (zie: Vogelatlas-huiszwaluw ). De samenstellers van het monitoringsverslag t/m 2018 vragen zich dan ook af wat het nut is van de kostbare tillen, mede gezien het feit dat nog steeds niet echt duidelijk is welke factoren van invloed zijn op de (lage) bezetting. Alleen het verloren gaan van bestaande nestgelegenheid in de omgeving had een significant positief effect. De bouw van zo'n til bevorderd wel de bekendheid van de soort in de buurt maar er wordt nu meer belang gehecht aan bescherming van bestaande nestgelegenheid en broedbiotoop.

 

Beschikbare en bezette huiszwaluwtillen 2009-2018

 

Hans Willemsen organiseerde, na het overlijden van Wilfried de Jong die het t/m 2015 deed, de monitoring sinds 2016 en publiceerde de resultaten:

- Huiszwaluwtillen 2016-2018.pdf .

- Jaarverslag huiszwaluwtillen 2015.pdf .

- Succesfactoren huiszwaluwtillen. Loes vd Bremer e.a., De Levende Natuur jan. 2019.

 

Er zijn nu zestien gierzwaluwtillen beschikbaar. In de 476 beschikbare kasten in 2019 waren ca. 13 broedgevallen, zie pagina Gierzwaluwtillen .

 

 

Workshop lokgeluiden

 

6 maart 2016

Gierzwaluwbescherming Nederland (GBN) organiseert op 20 april 2019 in Amersfoort weer een workshop over het werken met lokgeluiden om gierzwaluwen op nieuwe nestgelegenheden attent te maken. Info en opgave bij GBN.

 

Klimaatneutraal verdrijft de gierzwaluw

 

14 februari 2019, update grafiek oktober 2020

De komende 30 jaar zullen de meeste gebouwen en woningen ingrijpend gerenoveerd worden op weg naar een klimaatneutraal Nederland, zonder gebruik van aardgas in 2050. In dat jaar moet volgens de klimaatwet de uitstoot van broeikasgassen 95% lager zijn dan in 1990. In 2019 was de uitstoot 183,9 megaton, 17% minder dan in 1990. Zie: broeikasgasemissies.

 

 

Het renovatietempo wordt opgevoerd naar 200.000 woningen per jaar en er worden jaarlijks 10.000 woningen gesloopt.

 

Flora en fauna in de gebouwde omgeving zullen het zwaar te verduren krijgen. Vooral huismussen, gierzwaluwen en vleermuizen zullen hun broed- en verblijfplaatsen kwijt raken. Er is heel veel wet- en regelgeving (Wet natuurbescherming,  soortenmanagementplannen,  gedragscodes en kennisdocumenten) die voor bescherming moet zorgen maar dat hele bouwwerk kan niet voorkomen dat een en ander in ieder geval voor de gierzwaluw met veel stress, minder broedsels en broedbiotoopverlies gepaard zal gaan.

De plaatstrouwe gierzwaluwen zullen veel te lijden krijgen van de noodzakelijke verhuizing naar kunstmatige broedplaatsen (nestkasten, neststenen). Het succes van de verhuizingen hangt in hoge mate af van details in de uitvoering (locaties, materiaal, timing, monitoring, bewoners, lokgeluiden) die niet of onvoldoende in de regelgeving zijn vastgelegd en wordt voor een groot deel dus lokaal bepaald door (kennis en ervaring van) uitvoerende / opdrachtgevende bedrijven / personen en bemoeienissen van plaatselijke 'gierzwaluwwatchers'. Voor lokale vogelaars is er veel werk aan de winkel, ook bij de monitoring van gerealiseerde projecten want we moeten weten of het protocol ook werkelijk werkt.

 

Het Nul Op de Meter concept (NOM) is een vergaande vorm van renovatie (of nieuwbouw) van huurwoningen waarbij evenveel energie wordt opgewekt als verbruikt. In 2019 waren er 5.684 woningen naar NOM gerenoveerd en verwacht wordt dat dat aantal in 2030 zal zijn toegenomen tot ca. 35.000 (KEV 2019, p. 142). Bijna 1.700 renovaties waren eind 2019 als NOM-keur uitgevoerd, waarbij de gedragscode natuurinclusief renoveren toegepast moet worden. In 2019 wordt de 10-duizendste NOM-woning (nieuwbouw + renovatie) gerealiseerd en het percentage NOM van alle nieuwbouw ligt juni 2020 op ruim 5%, zie NOM-Monitor 2020.

 

- Gerealiseerde NOM-keur projecten en nulmetingen monitoring 2018

  (klik onderaan op +projecten voor projectenlijst en +monitoring voor verslag nulmetingen van vijf projecten)

 

Plaatstrouw is nu de handicap

Heel vroeger broedden gierzwaluwen uitsluitend in rotsen die nooit werden gerenoveerd. Plaatstrouw was een prima eigenschap die nu echter voor de soort in onze streken een ernstige handicap is geworden en voorkomt dat ze andersoortige, kunstmatige nestplekken weten te vinden. Maar we weten ook dat met lokgeluiden de nieuwe kunstnesten onder de aandacht gebracht kunnen worden. Als er maar genoeg kunstnesten worden gerealiseerd, zullen ze die uiteindelijk als geschikte plek weten te benutten, net zoals ze nu ('automatisch', zonder lokgeluid) de plekken in kieren en onder dakpannen weten te vinden. Een belangrijke noodzakelijke aanvulling op de wet- en regelgeving is (in veel situaties) een verplichting voor de installatie van lokgeluiden bij kunstnesten.

 

Drama's in Maarssen-dorp

In Maarssen doen zich in 2019 extra problemen voor omdat daar drie wijken nagenoeg tegelijkertijd werden aangepakt: "vluchten kan niet meer". Er ontstonden chaotische taferelen bij 24+ preventief dichtgepurde nesten (waarna de buurt het hele NOM renovatieplan wegstemde !) en andere  weggerenoveerde broedplaatsen, zie Gierzwaluw in Maarsen-Dorp in het nauw

 

Klimaat en Energie Verkenning 2019 (KEV2019); PBL november 2019

Kennisdocument gierzwaluw van BIJ12-juli-2017.pdf

Zoogdiervereniging in 2016 akkoord met experimenteerregeling NOM gedragscode

Gedragscode-NOM-keur-natuurinclusief-renoveren-V8.pdf

Energielinq , kennisportaal van Stroomversneling

10.000-e NOM-woning april 2019 bij koepel Stroomversnelling

Meer over wet- en regelgeving en andere beschermingsaspecten

 

Engelse petitie vraagt om neststenen in elk nieuwbouwhuis

 

Mooie filmpjes om de winter door te komen

 

10 januari 2019

Nestkasten in Bakoe

In de hoofdstad Bakoe van Azerbeidzjan is een bijzonder groot nestkastenproject, met wel 400 kasten gerealiseerd. De eerste kasten zijn al bezet. Dat wordt gecontroleerd met een kleine camera aan een snoertje. Bekijk het filmpje op Youtube .

 

Italiaanse bioscoopfilm, trailer

Er is een Italiaanse film over de gierzwaluw aanstaande. Met schitterende vliegbeelden van het winterverblijf in zuidelijk Afrika t/m de broedplaatsen in Rome. Eentje wordt gegrepen door een torenvalk. Hier de veelbelovende trailer van 4 minuten : Il Rondoni: eten en slapen in de lucht .

 

Geheim gedrag in de lucht

Vertraagde beelden onthullen wat ze in de lucht doen: buikje krabben, vliegje pakken, vrij worstelen, kop schudden, paren, verenonderhoud, poten poetsen, luizenjacht..... Sterk vertraagde filmpjes van Jean Francois Cornuet, voorzien van die heerlijke zomergeluiden.

 

Broedseizoen in zeven minuten

Uit de film "De Wilde Stad", zeer fraaie beelden van de gebeurtenissen in een Amsterdams nest. Gierzwaluw in De Wilde Stad

 

Meer filmpjes uit kunstnesten

Andere filmpjes

 

Jaap Langenbach

jaaplangenbach@ziggo.nl

Kemperstraat 8

3601 WK Maarssen

06 -3849 7474

https://twitter.com/ApusNL

 

  Begin pagina