Gierzwaluwnieuws 2016

Inhoud - Nieuwspagina's - Contact

 

 

Voor derde jaar meer giertjes geteld

 

16 december 2016

Volgens de stadsvogeltellingen van Sovon (MUS) is de gierzwaluw in 2016 voor het derde jaar op rij weer wat toegenomen. De index steeg van 90 in 2015 naar 97 in 2016. Het was de 10e telling waarbij de eerste van 2007 op 100 werd gesteld. Het is een vijf minuten telling van rondvliegende vogels. Die gaat gepaard met wat onzekerheden en de relatie met het broedbestand is ook nog niet echt helder. Meer hierover op de pagina Broedvogelbestand .

 

 

 

 

 

Kolonie Waardenburg naar 80+ nesten

 

10 december 2016

Het is nog niet bekend of en hoeveel gierzwaluwen er in kasteel Waardenburg (bij Neerijnen bij de Waal) broedden tussen 1265 en de renovatie van 1957-1960. Maar daarna waren ze er zeker, en niet te weinig. Omwonenden noemen vele tientallen rondvliegende vogels. In 2007  was er weer een grote dakrenovatie maar met de installatie van 114 nestkasten kon de kolonie behouden worden. En die neemt nog steeds toe. Een ploegje van 8-10 vrijwilligers o.l.v. Marjos Moermans (die het advieswerk voor de renovatie deed) en nu Hannie Hilsen van de IVN vogelwerkgroep Oisterwijk, voert sinds 2009 jaarlijks een gedegen controle uit van de kasten.

 

 Broedgevallen worden vastgesteld aan de hand van achtergebleven poepjes (van de jongen) in de nestkast. Elk jaar worden de kasten schoongemaakt zodat het jaar daarop weer vastgesteld kan worden of er gebroed is. (uiteraard worden de nesten niet verwijderd, alleen los materiaal en poepjes). Het aantal broedgevallen nam toe van 56 in 2009 tot 80 in 2016. Bij de controle 2016 op 2 februari 2017 werden vier niet uitgekomen eitjes, een dode adult en twee dode jonge vogels gevonden. Op de foto de achterkant van enige kasten op de grote zolder.

Zeer waarschijnlijk zijn er ook nog een aantal natuurlijke broedplaatsen, o.a. achter het pannendak van de Donjon.

Er is een prachtig verslag geschreven over de inventarisaties van 2009- 2015 met schitterende foto's en achtergrondinfo. Lees hier het verslag.

 

Gierzwaluw vliegt 10 maanden achtereen

(maar 2-3 jaar is ook heel gewoon)

 

28 oktober 2016

Het was eigenlijk al heel lang bekend maar is nu ook bewezen: buiten het broedseizoen vliegen gierzwaluwen in de Afrikaanse overwinteringsgebieden negen tot tien maanden onafgebroken door. Nachtelijke opstijging naar grote hoogte wordt daar ook gedaan. In de broedgebieden was dat al bekend. Een en ander is aangetoond met behulp van geolocators bij Zweedse gierzwaluwen die ook versnellingen, 3d bewegingen en lichaamsposities registreren. Er werden in twee jaar tijd, 2013 en 2014, 19 vogels met vastgelegde en bruikbare gegevens op de broedplaats teruggevangen, waaronder vijf stuks met data van twee jaar.  Zie het artikel erover in de De Volkskrant van 28 oktober 2016. Het onderzoeksverslag werd gepubliceerd in Current Biology. En ook een bericht in Newscientist.com.

 

Wat de Volkskrant niet meldt is dat de niet-broedvogels zonder nest ook tijdens de drie maanden in de broedgebieden dag en nacht doorvliegen. (Het is overigens geen uitzondering maar regel, ze doen het allemaal). Deze eerstejaarsvogels broeden pas in het 2e of 3e jaar en vliegen dus niet tien maand maar wel 3-4 jaar onafgebroken door.

Uitgevlogen jonge vogels komen niet op het nest terug na de eerste winter in Afrika en kunnen dus niet teruggevangen worden met de gegevens van een geolocator. Echt bewijs voor 3-4 jaar onafgebroken vliegen is vooralsnog dus niet mogelijk. Maar ook met tien maand is en blijft de gierzwaluw ruimschoots wereldkampioen non-stop vliegen.

 

Eerder werd het non-stop vliegen gedurende zes maanden in de overwinteringsgebieden al aangetoond bij de alpengierzwaluw, zie artikel De Volkskrant ,  artikel New Scientist.nl en bij Smithsonian.com. Het onderzoeksverslag staat in Nature Communications.

 

Meer over "Nacht- en klimvliegen", geschiedenis van de ontdekking.

Meer over geolocatoronderzoek in diverse landen.

 

Alpengierzwaluw boven Leusden

 

1 oktober 2016

Tijdens trektelwaarnemingen in landgoed Den Treek bij Leusden is de in Nederland uiterst zeldzame alpengierzwaluw gezien. Dit jaar werd hij nog maar vier of vijf keer eerder gezien. Sinds 2010 gaat het om een stuk of 20-30 waarnemingen, waaronder diverse onzekere. De alpengierzwaluw broedt in Afrika en het Middellandse zeegebied. De noordelijkste broedplaatsen zijn in Zuid-Duitsland in Freiburg. Zie de 1 oktobermelding op Dutch Bird Alerts. Er werd hier eerder op de dag overigens ook een gierzwaluw gezien. Voor oktober is dat ook erg bijzonder, zie: oktoberwaarnemingen gierzwaluw.

Alle waarnemingen alpengierzwaluw sinds 2010

De alpengierzwaluw kan 200 dagen non-stop vliegen

Meer over de alpengierzwaluw

 

Metalen en pesticiden in vleermuizen

 

29 augustus en 16 december 2016

Vervuiling met metalen bedreigt vleermuizen. Net als gierzwaluwen zijn dit gespecialiseerde insecteneters. Vooral via waterdieren nemen zij veel metalen op. In Engeland zijn 190 lijkjes van gevonden dode gewone dwergvleermuizen (pipistrellus pipistrellus) onderzocht. Van de vele opgehoopte metalen (o.a. koper, zink, lood en cadmium) komt lood het meeste voor. Bij 7-12 % van de vleermuizen was het niveau daarvan tot een giftige concentratie opgelopen. Bij 21% van de gevallen werd minstens een metaal in giftige concentraties gevonden. Lees hier een Engelse samenvatting van het onderzoek.

 

16-12: Een Nederlands onderzoek vond 14 soorten pesticiden bij de ingekorven vleermuis, vooral afkomstig uit het (verduurzaamde) hout in hun verblijfplaats. Onduidelijk is nog of de gevonden concentraties (erg) schadelijk zijn. Zie nieuwsbericht en rapport van CLM.

 

1e Soortenmanagementplan in Tilburg

 

10 augustus 2016

De gemeente Tilburg heeft als eerste een door het ministerie van EZ goedgekeurd soortenmanagementplan (SMP) voor gierzwaluw, huismus en twee vleermuissoorten vastgesteld voor de oude binnenstad. Op basis van dit plan is toestemming verleend voor een vijfjarige pilot waardoor niet meer voor elk project een aparte ontheffing nodig is (van de bepalingen in de Flora- en faunawet). In 2013 werden in het plangebied 132 nesten van de gierzwaluw vastgesteld. Het totaal aantal werd op 890 geschat. In april 2016 werd de gebiedsgerichte ontheffing verleend.

Ook de stad Utrecht werkt aan een gebiedsgerichte ontheffing.

Soortenmanagementplan Oude Stad Tilburg.

Bericht van Bureau Waardenburg over de ontheffing

Bericht van gemeente Tilburg, april 2016 over het plan

De verleende ontheffing met aanvullende voorwaarden

SMP voor woningcorporatie Servatius in Maastricht

 

 

' t Is weer stil in de lucht

 

28 juli 2016

De meeste gierzwaluwen zijn na een goed broedseizoen met weinig extreem weer vrij plotseling vertrokken. Verreweg de meeste jongen zijn uitgevlogen en de daklozen en broeders zijn vertrokken voor negen maanden winterverblijf  in zuidelijk Afrika. En dan is het plotseling opvallend stil in de wijk waar ze tekeer gingen en krijgen sommigen last van de "giertjesblues". Een Spaanse nestkastbezitter noemt het zelfs de jaarlijkse "post nestal depression".

Er zijn nog wel wat "nakomertjes". Dat weten sommige nestkastexploitanten en is ook nog te zien aan de bezetting op de pagina met webcams.  Maar de ouders van de laatste jongen vliegen onopvallend op en neer. Boven de grotere kolonies worden nog wel wat groepjes waargenomen. En natuurlijk ook in de (grotere) foerageergebieden. Dat gaat nog de hele maand augustus door, onder andere aangevuld met doortrekkers uit het noorden.

 

Op waarneming.nl werden 320 bezette nesten gemeld, zie details bezette nesten in 2016. Volgend jaar zullen vanaf half april weer duizenden met bewondering de eerste terugkeerders begroeten en genieten van de zomerse capriolen. Alles over trekroute en winterverblijf.

Bekijk hier de gedetailleerde gierzwaluwkalender.pdf .

 

 

Mini GPS gaat fourageervluchten traceren

 

1 juli 2016

Op dezelfde locatie als onderstaande partnerwissel in Noord-Ierland is een verbeterd systeem voor locatietracering aangebracht bij een gierzwaluw met jongen. Hiermee hoopt men de dagelijkse route van de voedselvluchten te kunnen achterhalen, en mogelijk andersoortige tochten die de broedvogels in de broedgebieden maken. Daarvan is nauwelijks iets bekend, we weten eigenlijk alleen dat ze na 2-3 uur met een keelzak vol insecten terugkomen. De BBC maakte een filmpje van het vangen en de bevestiging. Helaas is later bij de verwijdering van een tracker (om de opgeslagen gegevens uit te kunnen lezen) een gierzwaluw nogal verstoord geraakt en heeft het nest voorgoed verlaten.

 

Verlate partner verjaagt nieuwkomer

 

30 juni 2016

In Noord-Ierland werd een geval van partnerwisseling ook op film gedocumenteerd. Een gierzwaluw met geo-locator komt (vertraagd) op 22 mei 2016 terug in de nestkast en ziet dat zijn/haar echtgenoot (aankomst 5 mei) inmiddels een nieuwe partner heeft gevonden en al  twee eitjes heeft. Hij/zij verjaagt in een 3 uur durend gevecht de nieuwkomer. Twintig minuten na einde gevecht worden de 2 eitjes gedumpt en wordt er opnieuw gebroed. 

Filmpje van binnenkomst vogel met geo-locator . (de geo-locator op de rug is na 45 sec. te zien). Meer over geo-locators.

 

 Meeste giertjes hebben nu jongen

 

18 juni 2016

Op grond van camerabewaking bij 376 broedsels in Nederland wordt voor Nederland een gemiddelde uitkomstdatum van 10 juni voor het eerste gierzwaluwjong aangehouden. Er is wel flink wat spreiding maar we mogen stellen dat verreweg de meeste gierzwaluwen nu jongen hebben. Zie b.v. de stand van zaken bij ruim 25 broedsels met een webcam. Ze zijn erg fraai te zien op o.a. deze Poolse webcam.

 

Jonkies kort voor het uitvliegen

 

Tot ongeveer een week na het uitkomen blijft een ouder op  het nest maar daarna gaan beide ouders op pad voor voedsel.

 

Een nest is alleen een bewezen nest als er een vogel invloog en minstens een minuut binnen blijft. Aanhakende "bangers" tellen niet ! Meld de nestadressen bij de bewoners (want die weten het vaak niet) en voer ze in met code "bezet nest" op http://waarneming.nl/obs/create  Dan is de kans dat de nesten behouden blijven weer wat groter.

 

Tips, trucs en achtergronden voor zoeken en beschermen van nesten

Foto's van groeistadia jonge gierzwaluw

 

Gierzwaluwverhalen in Bennekom

 

16 juni 2015

Op dinsdag 21 juni is er in de Dorpsstraat van Bennekom een bijeenkomst over gierzwaluwen. Hans Westendorp vertelt verhalen en behandelt de sprookjes en fabels rond gierzwaluwen en men kan de vliegcapriolen rond de vele nestkasten aanschouwen. Meer ........

 

Zoogdiervereniging akkoord met nieuwe ontheffing "Nul op de Meter".

 

13 juni 2016

In verband met onvoldoende garanties voor afdoende bescherming van met name vleermuizen tekende de Zoogdiervereniging vorig jaar bezwaar aan tegen de verleende algemene (experimentele) ontheffing voor ingrijpende renovaties van grote aantallen woningen  (project "stroomversnelling", nu "Nul op de meter"). De voorwaarden voor ontheffing zijn na gesprekken gewijzigd en dit jaar is de vereniging wel akkoord. Maar zij roept , evenals Gierzwaluwbescherming Nederland GBN, wel op om de projecten kritisch te volgen en melding te maken van overtredingen van de regelgeving. Dit jaar worden nog eens 6.000 woningen aangepakt. Het totale plan omvat 111.000 woningen. In en bij de gerenoveerde woningen worden standaard vervangende nestgelegenheden aangebracht voor vleermuizen, huismussen en gierzwaluwen.

Standpunt en oproep van Zoogdiervereniging

Gedragscode van kracht jan. 2018

 

Ook huiszwaluw heeft hulp nodig

 

24 mei 2016

Vogelbescherming Nederland heeft een handige brochure gemaakt over de bescherming van de huiszwaluw. Zie: feiten over en bescherming van huiszwaluw (klik onderaan op "huiszwaluwbescherming" voor de beschermingstips en trucs)

 

 

Gierzwaluwexcursies in Vogelweek

 

18 mei 2016

Van 14 t/m 22 mei waren er zeven gierzwaluwexcursies tijdens de Nationale Vogelweek van Vogelbescherming Nederland in Zwolle ( waaronder deze wandelexcursie), Nijmegen , Groningen , Maarssen en Amsterdam.

 

Nieuwe gierzwaluwtil in IJlst

 

2 mei 2016

In IJlst is begonnen met de bouw van een gierzwaluwtil. De bouwvergunning is binnen (kosten rond de 800,- want het paste niet in het bestemmingsplan). Het is de eerste til voor gierzwaluwen in Friesland en de achtste van Nederland. Alleen in Den Helder is een dergelijk gierzwaluwhotel bezet. De locatie in IJlst lijkt zeer kansrijk. 

- Meer over 11 gierzwaluwtillen

 

 

Volop Gierzwaluwen in het land

 

8 mei 2016

Er zijn op waarneming.nl dit jaar al ruim 350.000 gierzwaluwen gemeld in ruim 6.500 waarnemingen.  Wat mij betreft was deze in Koog aan de Zaan van Xander van der Poel op 26 maart de eerste van dit jaar. Op de natuurkalender van Nature Today staat een waarneming van 21 maart maar de betrouwbaarheid daarvan is onbekend. Zie: eerste gierzwaluw op de Natuurkalender.

Op 11 april werd de eerste gezien op een Nederlandse trektelpost, Breskens. Eind april en vooral de eerste week van mei kwamen er ook op de bekende broedplaatsen en met camera bewaakte nesten veel vogels terug op het nest. Sovon meldde in een nieuwsbericht dat er op 5 mei bij Breskens 24.000 voorbijtrekkende gierzwaluwen zijn geteld. Dat was op een na een nieuw dagrecord. Zie Nieuwsbericht Sovon. De luchten boven de stads- en dorpscentra beginnen weer leven te krijgen. In de laatste week van april ging het nog vaak om doortrekkende exemplaren (soms erg hoog) of groepen in belangrijke foerageergebieden. Maar vooral door mooier weer en vrije dagen nemen de aantallen (waarnemingen) begin mei zeer sterk toe. 

 

Het aantal waarnemingen was dit jaar tot 20 april lager dan gemiddeld over 2010-2016. Maar daarna kwam de intocht goed op gang (als het aantal waarnemingen iets zegt over de werkelijkheid). In onderstaand grafiekje met de cumulatieve aantallen per dag t/m 6 mei in 2010-2016 is e.e.a. in detail te zien. De oranje markeringen zijn konings- en koninginnedagen.

 

Cumulatief aantal waarnemingen per dag 13 april t/m 6 mei

 

 

Op 23 en 24 april was dit jaar het cumulatief aantal waarnemingen voor het eerst het hoogst sinds 2010 maar vooral door slecht weer zakte het op 25 en 26 april ( ca. 85 waarnemingen) sterk in. Er waren minder mensen op pad. Maar misschien zijn er ook echt minder vogels omdat zij naar buiten Nederland zijn uitgeweken. Voor zover het Nederlandse broedvogels zijn (en geen doortrekkers) weten we uit camerabewaking dat ze 's avonds weer op het nest terug komen en bij erg zware regen op het nest blijven. Misschien speelt ook mee dat ze bij slecht weer overdag meer geconcentreerd vliegen boven belangrijke foerageergebieden zoals de Biesbosch zodat de kans op waarneming kleiner wordt.

 

2012 valt op door de erg late aankomst en de snelle toename vanaf de 23e met zelfs drie dagen van meer dan 500 waarnemingen terwijl het weer vanaf de 22e t/m de 26e niet beter werd, zie: weerverleden 22 t/m 26 april 2012.

Het tot dit jaar grootste aantal waarnemingen op een enkele dag sinds 2010 van 539 op zondag 29 april 2012 was erg extreem, er waren sinds 2010 maar 13 dagen met meer dan 300 waarnemingen.

2011 en 2014 vallen op doordat de aantallen ook op 30 april nog maar de helft zijn van 2012 en 2013 maar eind mei is dat vrijwel recht getrokken. Op 31 mei varieert het cumulatieve aantal tussen ca. 6.000 (2010 en 2011) en 9.500 (2015). 2013 en 2014 zitten dan met resp. ca. 9.000 en 8.000 bij de middenmoot.

 

De stijgende trend in het aantal waarnemingen per jaar wordt voor een belangrijk deel verklaard door een toename van het aantal waarnemers. Het aantal "actieve gebruikers" van de site nam toe van ruim 11.000 in 2010 naar 15.300 in 2015. Het aantal gierzwaluwwaarnemingen nam nog sterker toe, van 11.018 in 2010 naar 23.566 in 2015. Het gemiddeld aantal waarnemingen per jaar per "actieve gebruiker" nam dus met ca. 50% toe van 1 naar 1,5.

Een onbekend gedeelte van de variatie in het verloop van de lijnen wordt verder verklaard door meer of minder actieve waarnemers bij erg goed of juist erg slecht weer.

 

Weblinks

Op dit kaartje staan de locaties (5*5 kilometerhokken) waar de waarnemingen werden gedaan: waarneminglocaties.

Bij trektellen.nl kun je op deze pagina zien hoeveel gierzwaluwen er gemiddeld per uur op de diverse telposten  zijn doorgekomen en op gierzwaluwen op trektelposten staan de aantallen per trektelpost.

 

Op de pagina fenologie staan mijn bespiegelingen over de vraag of de gierzwaluw steeds vroeger in het land aankomt (waarschijnlijk niet, of nauwelijks).

 

 

268 gierzwaluwwaarnemingen op K-dag

 

1 mei 2016

De gierzwaluw was tot en met 2013 de Koninginnedagvogel omdat velen hem na een verblijf van negen maand in zuidelijk Afrika op die dag weer voor het eerst zagen of er speciaal naar op zoek gingen. Uit de cijfers op waarneming.nl blijkt dat dat nog steeds het geval is op Koningsdag 27 april. Het is dus helemaal terecht dat hij nu de Koningsdagvogel gaat heten. Duizenden vogelaars en liefhebbers melden hun resultaten op waarneming.nl. met een gemiddelde over 2010-2016 van 268 per dag. Het gemiddelde op de dag ervoor is 215 en op de dag erna 210. In 9 van de 14 keren werden op K-dag meer gierzwaluwen gezien dan de dag ervoor of ernaar.

 

Vier keer was het aantal lager maar dat wordt waarschijnlijk  verklaard (deels, ook het weer speelt o.a. een rol) doordat de dag ervoor of erna een zaterdag of zondag was. (2010 dag erna een zaterdag, 2011 dag erna een zondag, 2012 en 2015 dag ervoor een zondag). Alleen het hogere aantal op de dag ervoor in 2014 (1e Koningsdag, zaterdag 26-4) wordt daarmee niet verklaard. Het weer op vrijdag was wel wat beter en op de donderdag daarvoor had het zwaar geregend (zie: weerverleden 24 t/m 28 april 2014).

 

Koninginnedag 30 april 2012 is tot op heden recordhouder met 466 waarnemingen. Dit jaar waren het er 257 .

Zie ook: Nature today; alle zwaluwen zijn er op Koningsdag

 

 

Nieuwe brochure van GBN

 

23 april 2016

Gierzwaluwbescherming Nederland (GBN) heeft een nieuwe brochure gemaakt die kort en bondig de feiten over de gierzwaluw samenvat en aangeeft wat er gedaan kan worden aan bescherming van de broedplaatsen. Speciaal gericht op bovenbouw lagere school maar voor iedereen een mooie samenvatting. Hier te downloaden.

 

20 jaar gierzwaluwen tellen in Noordwijk

 

1 april 2016

In de 4e aflevering van 2015 van vogeltijdschrift Limosa staat een artikel van 14 pagina's over de vier 5-jaarlijkse gierzwaluwtellingen in Noordwijk. Zie bericht in Limosa 2015-4.

Download: Noordwijk-20jaar-Hein Verkade.pdf  

 

Gierzwaluwcongres 2016 in Polen

 

21 maart 2016

Van 7-10 april wordt in Polen het tweejaarlijkse internationaal gierzwaluwcongres gehouden. Info o.a. bij Action for Swifts. Programma staat bij Commonswift.org . Hier een verslag van NL-bezoeker Jochem Kuhnen met veel foto's .

In 2018 wordt deze twee-jaarlijkse  conferentie gehouden van 11 t/m 16 maart in Tel Aviv.

 

Gierzwaluwstand daalt in MUS-telling

 

24-2-2016

De "gierzwaluwstand" kwam in 2015 op 90% ten opzichte van 2007 (stadsvogeltelling MUS van Sovon). Het is een telling van vliegende vogels boven stad en dorp en de vraag is of dit iets zegt over de broedvogelstand. Maar na negen jaar is er wel een licht dalende trend in de aantallen getelde vogels. De laatste MUs-tellingen bij Broedvogelbestand .

 

Eerste Gierzwaluw op webcam Tel Aviv

 

21-2-2016

Wij moeten nog twee maand geduld hebben maar in Israel zijn de eerste gierzwaluwen al weer terug op het nest. In Tel-Aviv staat een camera bij het nest en daar werd op 20 februari de eerste vogel terug gezien.

's Nachts is hij of zij elke nacht op het nest te zien, wachtend op de partner. Die kwam twee dagen later. Over een dag of tien kan het eerste ei verwacht worden.

Bekijk hier de activiteiten op het eerste nest: gierzwaluwwebcam Tel-Aviv . Het tweede nest  is in maart ook bezet: webcam box 2 .

 

Meer gierzwaluwwebcams.

 

 

Little Swift voor 4e maal in Engeland

 

1 januari 2016

In Engeland is voor de vierde maal een huisgierzwaluw (Little Swift, Apus affinus) gezien. Zie bericht bij BBC.

In Nederland is deze broedvogel van noordelijk Afrika tot in Iran twee maal gezien, in 2001 en 2006.

Zie ook verspreiding met broedgebied (bruin) en winterverblijf (geel). In 2014 is voor het eerst een broedkolonie in het zuiden van Spanje gevonden.

 

+++++++++++++++

 

Jaap Langenbach

jaaplangenbach@ziggo.nl

Kemperstraat 8

3601 WK Maarssen

06 -3849 7474

https://twitter.com/ApusNL

  Begin pagina