Home
Horjus & Partners
Onderzoek & Advisering


Keerpunt

(Artikel geplaatst in "De vitale stad" jrg1. no:2. 1999)

De Utrechtse wijk Kanaleneiland wordt over het algemeen ervaren als een achterstandswijk. Aanvankelijk werd het "rozeneiland" bewoond door autochtonen, maar na verloop van tijd is de bevolkingssamenstelling van de wijk sterk veranderd. Tegenwoordig is het percentage niet-Nederlanders in Kanaleneiland meer dan het dubbele is van het stedelijk gemiddelde. Ook het percentage 0-14 jarigen in de wijk Kanaleneiland-Noord is haast het dubbele is van het stedelijk gemiddelde. In deze ontwikkeling concludeerde men aan het begin van de jaren negentig uit statistieken dat de criminaliteit onder jongeren in de stad Utrecht ernstig aan het toenemen was. Om die reden werden allerlei initiatieven genomen om de jeugdcriminaliteit terug te dringen. In Kanaleneiland probeert het project Keerpunt sinds enige tijd te functioneren als carrière-omslagpunt voor jongeren die zich met regelmaat op het criminele pad begeven.

Het Keerpunt
Het project Keerpunt is een onderdeel van de wijkwelzijnsstichting Zuid-West en is gevestigd in een kamer van 2 x 2 meter in een jongerencentrum. Het project vervult een belangrijke rol in het Netwerk 12+, wat als doel heeft met als doel een zo sluitend mogelijke aanpak van hulp aan jeugd en jongeren te

bieden.

Het algemene doel van Keerpunt is het voorkomen dat jongeren in

Kanaleneiland (nog meer) politiecontacten krijgen.
Keerpunt richt zich op jongeren in de wijk Kanaleneiland in de leeftijd van 13-15 jaar. Hiervoor is een formatie van 32 uur uitvoerend werk voor een contactfunctionaris, 12 uur uitvoerend werk voor primaire preventieve activiteiten en 4 uur voor coördinatie beschikbaar.
Er wordt een onderverdeling gemaakt in vijf groepen: Jongeren die geen politiecontacten hebben, jongeren die voor de eerste maal met de politie in aanraking komen zonder dat er proces-verbaal is opgemaakt, jongeren die voor het eerst vanwege een delict geverbaliseerd zijn (first-offenders), jongeren die regelmatig met de politie in aanraking komen vanwege niet al te zware delicten, de 'harde kern': jongeren met frequent politie-en justitiecontact.

De werkwijze van het Keerpunt is principe als volgt:
De politie meldt de jongere aan in het netwerk 12+. Eventueel wordt er aanvullende informatie opgevraagd bij de politie. Daarna wordt bepaald of de jongere uitgenodigd moet worden door Keerpunt. Uitnodiging wordt schriftelijk verzonden (deze wordt evt. herhaald bij niet verschijnen). Een eerste gesprek vindt plaats. Vervolgens wordt bepaald of hulpverlening moet plaatsvinden of dat "volgen" voldoende is. Indien er voor hulpverlening wordt gekozen, vinden er drie inventariserende gesprekken plaats. Aan de hand hiervan wordt een begeleidingsplan opgesteld en uitgevoerd.

Het Keerpunt is twee jaar lang gevolgd en geëvalueerd door onderzoeksbureau OKU. Hierbij is gekeken naar de volgende aspecten: de inhoudelijke vormgeving van het project Keerpunt met alle knelpunten en ontwikkelingen; de samenwerking van project Keerpunt met andere instanties; de effecten van het project Keerpunt in termen van oplossing van problemen en als laatste de effecten in termen van criminaliteitscijfers.

Instroom
De meeste cliënten worden aangemeld via de Jeugd- en Zedenpolitie (JZP) in de wijk. De instroom wisselde per jaar vrij sterk. Dit werd vooral veroorzaakt door interne processen bij de politie en justitie.
In totaal werden er van november 1995 tot januari 1997 134 jongeren bereikt. Dit was minder dan het aantal wat men gehoopt had in die periode te bereiken (200 jongeren).
Het grootste gedeelte van de cliënten bestaat uit Marokkaanse jongens (+/- 70%) daarna volgen de Turkse afkomst (+/- 10% en de Nederlandse afkomst (+/- 5%).
Het project Keerpunt richt zich weliswaar op jongeren in de wijk Kanaleneiland van 12?18 jaar, maar hanteert de leeftijdsgrenzen van de doelgroep flexibel.

Problematiek
Uit de evaluatie blijkt dat de meeste problemen van jongeren te maken hebben met de school, de ouders en de vrije tijdsbesteding. Werk speelt nauwelijks een rol omdat vrijwel alle jongeren nog op school zitten. Er is in de cliëntengroep van Keerpunt een vrij groot deel jongeren dat te kampen heeft met meervoudige problematiek, meer dan 30 jongeren hebben problemen op meer dan twee levensterreinen.

Inhoudelijke vormgeving van het Project
Kernwoorden die de methodiek van project Keerpunt kenmerken zijn:
.Het systeemgericht werken. Jongeren worden sterk bepaald door de context van familie, vrienden en de wijk, daarom is het belangrijk om juist het systeem om de jongere heen aan te spreken.
.Het outreachend - of vindplaatsgericht werken. Er wordt niet gewacht totdat de jongeren zelf om hulp komen vragen. Jongeren en ouders worden actief benaderd.
.Integrale hulp. Schoolgang, psychosociale problematiek, vrijetijdsbesteding, gezondheid, juridische problemen etc worden in één hulpverleningstraject aangepakt.
.Flexibele agendahantering. Men voert het motto "Jongere gaat voor vergadering".
.Het versterken van de normale ontwikkeling.
.Hulpverlening op vrijwillige basis.
.Laagdrempeligheid en "nabijheid". Dit wat betreft de locatie en de methodieken.

Hulpverleningsactiviteiten
Uit analyse bleek dat er tal van interventies gedaan werden gedaan bij de jongeren. De meeste interventies hadden te maken met ondersteuning van het juridisch of strafrechtelijke proces. Qua frequentie tweede was de ondersteuning/begeleiding van de jongeren door middel van gesprekken. Als derde scoorde de aandacht voor en ondersteuning van het gezinssysteem. Ook was er ruim aandacht voor de school en vrijetijdsproblemen.

Effectevaluatie
Belangrijk voor het project is het functioneren in het netwerk in de wijk. De samenwerkingspartners uitten naast gezonde kritiek over het algemeen waardering voor de inzet, werkwijze en de effecten. Het blijkt dat de relatie met het Keerpunt goed is. Daar wordt ook door hen energie in gestoken, want ze geven aan veel belang te hebben bij het goed functioneren van Keerpunt.
Over de vermindering/oplossing van problemen geven de medewerkers zelf aan dat ze meestal positieve effecten zien van hun activiteiten. Bij ruim 75% van de jongeren die in begeleiding werden genomen kwam men tot een gehele - of gedeeltelijke oplossing van problemen. Overigens constateren de medewerkers dat de recidive meestal niet helemaal stopt. Jongeren blijven wetsovertredingen maken, zij het minder frequent. Het oplossen van schoolproblemen is kennelijk eenvoudiger, want hier worden betere resultaten behaald.

De effecten van het project Keerpunt in termen van criminaliteitscijfers werd op een aantal manieren onderzocht.
Het criterium van succes is dat er na de begeleiding bij individuen een significante teruggang van het aantal criminele activiteiten is. Om dit te onderzoeken zijn de start/sluitingsdata van de cliënten van Keerpunt vergeleken met de delictdata. Het blijkt dat het merendeel van de delicten gepleegd zijn vòòr de start van de begeleiding. Deze trend blijkt aanwezig in de registratie van zowel de herkenningsdienst (HKD) als de Jeugd- en Zedenpolitie (JZP). Dit zijn aanwijzingen voor een effect van de interventies van Keerpunt. De effecten zijn niet toe te schrijven aan "aging-effecten".
Het ander criterium is het teruglopen van de criminaliteitscijfers in de wijk Kanaleneiland. Er blijkt echter dat er geen sprake is van een daling van het aantal vermeldingen. Het laatste criterium is dat het aantal first-offenders in de wijk zou moeten teruglopen. Dit doel bleek te optimistisch, want het blijkt niet behaald te zijn.

Aanbevelingen
a. Voorwaarden voor het functioneren van een project
En zekere minimale personeelsformatie is een van de voorwaarden voor een goed functioneren van een project als het Keerpunt. Te denken valt aan minstens 72 uur uitvoering op HBO-niveau. Daarbij is een voorwaarde dat een klein project als Keerpunt goed ingebed is in de welzijnsorganisatie in de wijk. De bezwaren van de kleinschaligheid zijn hier voor een deel mee op te heffen. Wat de ruimte betreft mag aangenomen worden dat een ruimere locatie, met meer faciliteiten voor gesprekken en mogelijkheden om een eigen sfeer neer te zetten een positieve bijdrage zal leveren aan het project. Het public relationsbeleid van de voorziening dient opgenomen te zijn in een PR-beleid van de welzijnsstichting als totaal.

b. Project of structurele voorziening
Het Keerpunt ontvangt een subsidie op projectbasis en dat heeft nadelen van discontinuïteit. Secundaire criminaliteitspreventie in een wijk als Kanaleneiland verdient een structurele financiering.

c. Inhoudelijke vormgeving van het project
Het is de moeite waard om te onderzoeken of er meer gebruik gemaakt kan worden van integrerende methodieken, waarbij jongeren na het begaan van een misstap weer respect kunnen verdienen in hun sociale systeem. Voorbeelden hiervoor werden gegeven door Braithwaite (Nijboer, 1995)
Over het algemeen worden vaders het eerst betrokken in de begeleiding van de Keerpunt cliëntèle. Dit sluit aan bij de subculturele conventies. Daarnaast zouden ook pogingen gedaan kunnen worden om de moeders van Marokkaanse jongeren in te zetten bij de preventie van criminaliteit van hun kinderen. Zij vormen op dit moment een nog onvoldoende aangeboord potentieel.

Gebaseerd op:
Horjus, B. (1998) "Evalualtierapport project Keerpunt". Utrecht: OKU Onderzoek en advies.

Literatuur
Nijboer J. (1995) Investeren van en in jongeren. In: Tijdschrift voor adolescentenzorg. Jaargang 1 no.4 p.158-166.

Voor het volledige onderzoeksrapport kunt u contact opnemen met Horjus en Partners.