 |
Inleiding Sterbedekkingen zijn niet alleen interessant voor zover het de waarneming betreft, maar hebben ook wetenschappelijke waarde. Zo heeft dit soort verschijnselen de laatste jaren de meest uiteenlopende ontdekkingen opgeleverd. De ringen van Uranus, dubbelsterren, begeleiders rond planetoïden, de opbouw van planeetatmosferen: het zijn allemaal terreinen waar onze kennis is vergroot dankzij het fenomeen sterbedekkingen. Het principe van een sterbedekking is eigenlijk vrij simpel: de ster, die op zeer grote afstand staat, fungeert als het ware als een soort van lamp, die geleidelijk het te onderzoeken (voorgrond) object scant. De nauwkeurigheid die hiermee bereikt kan worden, is ongekend hoog. |
Verreweg de meeste sterbedekkingen komen voor rekening van de maan. Op zich is dat geen wonder, aangezien de maan niet alleen een grote schijnbare diameter heeft, maar zich bovendien ook nog eens snel langs de sterrenhemel verplaatst. Het zijn met name deze twee factoren die de kans op een sterbedekking bepalen. De kans op een sterbedekking door een planeet is bijgevolg erg klein, maar zeker niet uitgesloten. In Nederland zijn de meeste amateurastronomen die zich op dit terrein hebben gespecialiseerd, aangesloten bij de Nederlandse Vereniging voor Waarnemers van Sterbedekkingen (over de landsgrenzen beter bekend als Dutch Occultation Association, ofwel DOA). De vereniging geeft viermaal per jaar het blad Occultus uit waarin allerlei wetenswaardigheden staan vermeld met betrekking tot op hande zijnde waarneemacties of de reducties van de waarneemresultaten. Tevens kunt u vanaf de website van de vereniging gratis software downloaden. De Nederlandse Vereniging voor Waarnemers van Sterbedekking verzorgt daarnaast regelmatig lezingen tijdens diverse amateurbijeenkomsten in het land. In 1993 (Roden) en in 2006 (Leiden) heeft de vereniging de organisatie op zich genomen van ESOP (European Symposium on Occultation Projects). Actieve amateurs op het terrein van sterbedekkingen, voornamelijk afkomstig uit Europa, delen gedurende een aantal dagen hun kennis en ervaring met andere collega-sterbedekkers in de vorm van lezingen, workshops, sociale contacten en excursies. In zijn meest eenvoudige vorm, wordt een sterbedekking geregistreerd door gebruik te maken van een stopwatch, die geijkt is aan een betrouwbaar tijdsein. Omdat de waarneming beïnvloed wordt door de reactietijd van de waarnemer, blijft de nauwkeurigheid beperkt tot 0.1 á 0.2 seconden, indien we te maken hebben met een sterbedekking door de maan. Een andere techniek, die de laatste tijd steeds meer terrein begint te winnen, gaat uit van een webcam die het telescoopbeeld vastlegd op een laptop / PC. De reactietijd van de waarnemer speelt in dit geval géén rol meer. Toch moeten we er rekening mee houden dat de nauwkeurigheid begrensd wordt door de electronica van de webcam, de software (drivers) en de hardware-karakteristieken van de laptop / PC. De nauwkeurigheid ligt in deze gevallen ergens rond de 0.05 seconden, ongeacht het soort sterbedekking. Voor wie dit allemaal nog niet genoeg is, bestaat er altijd nog de mogelijkheid om over te schakelen op videotechnieken. Uitgaande van een (zeer) lichtgevoelige camera, wordt aan het videosignaal de exacte tijd toegevoegd in de vorm van een signaal dat afkomstig is van GPS-satellieten. In vergelijking tot de andere methoden is dit een relatief dure oplossing, omdat er de nodige hardware voor moet worden aageschaft. De nauwkeurigheid is echter ongekend hoog: 0.01 seconden. Het leuke aan sterbedekkingen is dat je geen grote telescoop of anderszins dure instrumenten nodig hebt om er plezier aan te beleven en/of een zinvolle bijdrage te kunnen leveren. Iedereen, ervaren of niet, kan reeds met een bescheiden telescoop aan de slag. Zo blijkt een kijkerdiameter van 6 cm reeds voldoende om een nieuwe dimensie aan uw sterrenkundehobby toe te voegen. Een niet onbelangrijk detail is verder nog dat sterbedekkingen ook prima vanuit de stad zijn waar te nemen, hetgeen met de verder toenemende verstedelijking uiteraard goed nieuws is. |